Beweringen BUN-advocaat strijdig met eerdere uitlatingen
De BUN stelt dat het onderzoek Boeddhisme in Nederland van NPO MediaOnderzoek & -Advies niet ten behoeve van haar zendmachtigingsaanvraag 2010-2015 is verricht. Die bewering staat haaks op publieke, goed gedocumenteerde uitspraken over dit onderzoek.
De uitlatingen zijn terug te vinden in toespraken, verslagen, aantekeningen en teksten van direct betrokkenen: (oud-)directieleden, (oud-)bestuursleden, én van BUN-advocaat Benjamin van Werven (Versteeg Wigman Sprey Advocaten, Amsterdam).
Bezwaarschrift
De BUN-stelling staat in het bezwaarschrift van 11 oktober 2012 tegen het besluit van het Commissariaat voor de Media (CvdM, 5 juni 2012), ingediend door BUN-advocaat Van Werven.
In dat besluit legt het CvdM de BUN een bestuurlijke boete van € 2.500 op wegens onrechtmatige besteding van het omroepbudget, en vordert het een bedrag van € 50.000 aan onrechtmatig bestede omroepgelden terug.
Op 17 juli 2012 tekent Van Werven namens de BUN pro forma bezwaar aan tegen dit CvdM-besluit. Zijn bezwaarschrift van 11 oktober 2012 moet dit inhoudelijk onderbouwen.
BUN-advocaat Van Werven weerspreekt in dit bezwaarschrift echter niet alleen zichzelf, maar ook feiten uit de recente geschiedenis.
Hoorzitting
BOS-directeur Gertjan Mulder en Van Werven lichtten het BUN-bezwaarschrift op 13 december 2012 toe tijdens een speciale hoorzitting van het CvdM.
Mulder was op dat moment nog algemeen directeur en bestuurslid van de BOS. Zijn aanstelling en bestuurslidmaatschap zijn per 31 december 2012 beëindigd.
Buiten Van Werven en Mulder waren tijdens deze hoorzitting geen BUN-vertegenwoordigers aanwezig.
‘Boeddhisme in Nederland’
De zaak spitst zich toe op het onderzoek Boeddhisme in Nederland dat NPO MediaOnderzoek & -Advies samen met TNS-NIPO in 2009 uitvoerde.
Met het onderzoeksverslag onderbouwt de BUN haar zendmachtigingsaanvraag 2010-2015 (ook wel ‘concessieaanvraag’).
De BOS voert het daaraan bestede bedrag (€ 81.749) in de Jaarrekening 2009 op als ‘indirecte kosten’.
Terugbetalen
In zijn besluit van 5 juni oordeelt het CvdM dat het grootste deel (€ 50.000) van de totale kosten van het desbetreffende onderzoek niet door de BOS had mogen worden betaald.
Dit bedrag is niet aan (de verzorging van) media-aanbod besteed, en daarmee overtreedt de BOS de Mediawet 2008.
Omdat de BUN als zendmachtigingshouder eindverantwoordelijke is voor het media-aanbod, houdt het CvdM de boeddhistische koepel verantwoordelijk voor deze onrechtmatige besteding van het budget door de BOS.
Het CvdM vordert het onrechtmatig bestede bedrag terug en legt de BUN bovendien de boete op.
Niet ‘voor’ of ‘anderszins ten behoeve’
Van Werven stelt in het bezwaarschrift van 11 oktober 2012 dat noch het kwalitatieve deel, noch het kwantitatieve deel van het NPO-onderzoek ‘voor’ of ‘anderszins ten behoeve van’ de concessieaanvraag 2010-2015 is verricht.
Anders dan het CvdM meent, oordeelt Van Werven, is het hoofddoel van het onderzoeksrapport Boeddhisme in Nederland niet het ‘verkrijgen van meer zendtijd’.
‘Indien het Kwantitatieve Onderzoek en/of het Kwalitatieve Onderzoek zou zijn verricht voor ”het verkrijgen van meer zendtijd”, dan zou de onderzoeksvraag zijn geweest wat het aantal personen is dat in Nederland redelijkerwijs als aanhanger van het boeddhisme kan worden geacht. Ook dat is niet het geval geweest,’ aldus Van Werven.
Tegenovergesteld
Zijn standpunt is opvallend omdat Van Werven in een eerder bij het CvdM ingediend bezwaarschrift (9 februari 2010) namens de BUN het tegenovergestelde beweert.
‘Uit de eerste resultaten van het onderzoek dat op verzoek van B.U.N. in 2009 door de afdeling MediaOnderzoek & – Advies van de Nederlandse Publieke Omroep is uitgevoerd naar de omvang van de aanhang van het boeddhisme in Nederland blijkt dat er anno 2009 meer dan 830.000 Nederlanders van 18 jaar en ouder daadwerkelijk affiniteit hebben met boeddhisme. (…) Hoewel de afdeling MediaOnderzoek & – Advies het onderzoek op de datum van dit bezwaar nog niet volbracht heeft, heeft zij op verzoek van de B.U.N. dit overzicht wel alvast toegestuurd om zo nadere informatie te geven die van belang is voor de beoordeling van de Aanvraag’, schreef Van Werven toen.
Met deze tekst richt hij zich tegen het besluit van het CvdM (29 december 2009) de BUN géén hoeveelheid zendtijd toe te wijzen in grootteklasse B (500.000-2.000.000 aanhangers).
De BUN verzocht in de concessieaanvraag 2010-2015 om meer zendtijd. Het NPO-onderzoek zou namelijk aantonen dat met de bestaande hoeveelheid zendtijd in grootteklasse C (tot 500.000) de omvang van haar achterban te laag zou zijn ingeschat.
Trend in kaart brengen
Van Werven’s beweringen van 9 februari 2010 staan dan ook niet op zich.
De concessieaanvraag 2010-2015 (29 september 2010) zelf stelt dat ‘het veld van levensbeschouwing’ weliswaar ‘ont-institutionaliseert’ en ‘individualiseert’, maar dat Nederland daarmee nog niet minder gelovig of spiritueel wordt.
‘Zo komt het vaak voor dat men ooit gedoopt of ingeschreven is bij een christelijke gemeente, maar zich inmiddels daadwerkelijk betrokken voelt bij bijvoorbeeld het boeddhisme. Voor deze concessieaanvraag is dit van groot belang, omdat bij het aantonen van de kwantiteit van ‘daadwerkelijke affiniteit’ met het boeddhisme in de samenleving het onder meer deze ontwikkelingen betreft. Om die trend in kaart te brengen heeft de BOS opdracht gegeven aan de afdeling MediaOnderzoek & -Advies van de NPO om onderzoek te doen naar de stand van het boeddhisme in Nederland’, aldus de aanvraag.
‘Daadwerkelijke affiniteit’
Tijdens de hoorzitting die het CvdM aan deze concessieaanvraag wijdt (20 oktober 2010), zet BOS-voorzitter Gijs ten Kate, in het bijzijn van BUN-voorzitter Francisca Boel, uiteen hoe BUN, BOS en NPO daarbij te werk gingen.
‘De besturen van BUN en BOS hebben een serieus onderzoek uitgevoerd naar het Boeddhisme in Nederland. Daarmee werd in maart gestart. De resultaten daarvan werden in de zomer verwerkt. Parallel aan dat onderzoek werd de zendtijdaanvraag voorbereid,’ aldus Ten Kate tijdens de hoorzitting.
Volgens hem lieten ‘de besturen van BUN en BOS’ de onderzoekers van NPO MediaOnderzoek & -Advies in ‘twee fasen’ onderzoek (kwalitatief en kwantitatief) doen naar Nederlanders die ‘daadwerkelijke affiniteit’ met het boeddhisme hebben.
‘Daadwerkelijke affiniteit’ is een in de jurisprudentie van het CvdM en de Raad van State ontwikkeld criterium.
Het wordt gebruikt om te bepalen wie in een concessieaanvraag van religieuze of levensbeschouwelijke organisaties zoals de BUN tot de achterban mag worden gerekend. De hoogte van dit absolute aantal (‘de achterban’) bepaalt de hoeveelheid zendtijd.
Achterbandag
Tijdens de Achterbandag van de Stichting Vrienden van de BOS (3 oktober 2009) onderstreept BOS-directeur Gertjan Mulder vooral dat laatste.
Voorzitter Ten Kate vertelt de aanwezigen dat het onderzoek Boeddhisme in Nederland ‘een nieuwe norm’ neerzet. Hij bedoelt daarmee dat NPO-onderzoekers het criterium ‘daadwerkelijke affiniteit’ opnieuw hebben geoperationaliseerd.
Inspiratie en richting
De daarop volgende toelichting van Paul Hek (NPO MediaOnderzoek & -Advies) maakt duidelijk dat dit begrip -én de concrete toepassing daarvan door het CvdM bij de beoordeling van concessieaanvragen- voor de onderzoekers van meet af aan leidend was.
Hek legt uit dat zijn NPO-collega Marie-Louise Klerkx en hij zich eerst afvroegen wat onder ‘daadwerkelijke affiniteit’ moet worden verstaan. Vervolgens, in overleg met ‘met behoorlijk wat experts in het veld’, bepaalden zij hoe de vraagstelling van het onderzoek daaraan kon worden aangepast.
‘Waar we eigenlijk naar hebben gevraagd, in plaats van verwantschap, is welke religieuze of levensbeschouwelijke stroming u persoonlijk het meest inspiratie en richting biedt,’ aldus Hek.
Zichzelf benoemen
Tijdens die Achterbandag benadrukt Gijs ten Kate dat níet is onderzocht hoeveel boeddhisten er in Nederland zijn: ‘Wat relevant is is hoeveel mensen er in Nederland zijn die zichzelf benoemen als daadwerkelijk betrokken bij het boeddhisme, en dat afzetten tegen andere religieuze stromingen. Dan kun je gewoon een lijstje maken: wat staat één, en wat staat twee.’
Volgens hem valt daaruit op te maken hoe de interesse in levensbeschouwing in Nederland zich ontwikkelt. Hij noemt dat voor de BOS ‘van vitaal belang’, omdat ‘wij op de een of andere manier moeten aangeven, en wij willen dat ook graag zo objectief mogelijk doen, in wat voor behoefte wij voorzien in de samenleving’.
Ten Kate vergelijkt de aanvraag van de BOS met die van HUMAN. ‘Een collega-omroep van ons, HUMAN, moest zelf ook een concessie-aanvraag doen, heeft zelf ook onderzoek gedaan, wisten we niet eens, ze hebben dat op hun eigen manier gedaan, en daar komen vergelijkbare percentages uit.’
Heel consequent
Tót het CvdM-besluit van 5 juni 2012 zijn de vertegenwoordigers van BUN en BOS in hun publieke uitlatingen over het hoe en waarom van het onderzoek Boeddhisme in Nederland heel consequent.
In het laatste besluit van het CvdM over de concessieaanvraag 2010-2015 van de BUN (25 mei 2010) vatten toenmalig voorzitter Tineke Bahlmann en toenmalig-commissaris Jan van Cuilenburg het door advocaat Van Werven en de BUN gevoerde verweer zelf samen.
‘Het in opdracht van de BUN uitgevoerde onderzoek door de afdeling MediaOnderzoek en -Advies van de NPO (Resultaten Enquête Boeddhisme in Nederland; hierna Onderzoek 1) toont aan dat anno 2009 ruim 830.000 Nederlanders van 18 jaar en ouder daadwerkelijke affiniteit hebben met het Boeddhisme. (…) De BUN is van oordeel dat de geloofsbeleving in Nederland zodanig is gewijzigd dat de vraag naar daadwerkelijk affiniteit niet langer voldoet om de aanhang van een bepaalde hoofdstroming te bepalen. Het begrip daadwerkelijke affiniteit is vertaald in de vragen welke stroming op dit moment persoonlijk de meeste inspiratie biedt en welke stroming daarnaast inspiratie biedt. Volgens de BUN is het tegenwoordig wel degelijk mogelijk dat een persoon daadwerkelijke affiniteit heeft met meer dan een stroming,’ aldus Bahlmann en Van Cuilenburg.
Deze samenvatting is destijds nóch door de BUN, nóch door de BOS, nóch door Van Werven bestreden.
Vertegenwoordigers van de BUN en de BOS willen niet op vragen van • open boeddhisme • reageren.
Lees ook
> Actueel - BOS wilde altijd al zelfstandigheid
> Actueel - BOS bepaalt eigen koers alleen
> Actueel - Gertjan Mulder verlaat BOS
> Actueel - Financiële toekomst BUN ongewis
> Actueel - Oud-voorzitter BUN voelde zich afgebrand
> Analyse - Zendmachtiging BOS loopt gevaar
> Analyse - Moet de BUN wel of niet CvdM betalen?
> Tijdlijn - Uitlatingen enquête ‘Boeddhisme in Nederland’ (2009-2012)
> Citaten - Enquête ‘Boeddhisme in Nederland’ (2009-2012)
> Transcript BOS-achterbandag (pdf, 3-10-2009)
> Van Werven/BUN – Pro Forma bezwaarschrift (pdf, 17-07-2012)
> Van Werven/BUN – Gronden van bezwaar (pdf, 11-10-2012)
> mr. Benjamin van Werven (Versteeg Wigman Sprey Advocaten)
Geef een reactie