Moet de BUN wel of niet CvdM betalen?

12 december 2012

Moet de BUN wel of niet ruim vijftigduizend euro aan een terugvordering en een bestuurlijke boete aan het Commissariaat voor de Media (CvdM) betalen?

De hoorzitting die het CvdM donderdag 13 december 2012 over het bezwaarschrift van de BUN houdt, moet het Commissariaat helpen deze vraag te beantwoorden.

Het CvdM is de instelling die toezicht houdt op audiovisuele mediadiensten als radio en televisie. Doel is bij te dragen aan de bescherming van kwaliteit, onafhankelijkheid en diversiteit van de informatievoorziening.

De uitkomst van deze bezwaarprocedure kan voor BUN en CvdM verstrekkende gevolgen hebben.

De BUN loopt het risico een financiële vordering te moeten voldoen die zij niet op kan brengen.

Het CvdM loopt het risico dat effectief toezicht op de rechtmatige besteding van omroepgeld door 2.42-omroepen onmogelijk wordt.

De uitkomst voor de BUN kan ook een bedreiging inhouden voor de BOS, de samenwerking met het ministerie van Justitie en het boeddhistisch seminarium aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

De feiten

De feiten zijn duidelijk. Op 5 juni 2012 legt het CvdM de BUN een terugvordering en bestuurlijke boete van 52.500 euro op. De reden daarvoor is dat de BOS een onderzoeksrapport (kosten: 81.749 euro) heeft betaald dat de BUN grotendeels (50.000 euro) zelf had moeten betalen.

Omdat deze besteding van omroepgelden onrechtmatig is, moet het bedrag van 50.000 euro door de BUN worden vergoed. Ook moet de BUN het CvdM een boete van 2.500 euro betalen.

De BUN kan zich niet vinden in de onderbouwing van de sanctiebeschikking en tekent daartegen formeel bezwaar aan.

Het Commissariaat stelt de BUN op 13 december 2012 in de gelegenheid haar bezwaar tegen het besluit nader toe te lichten.

Deze hoorzitting is openbaar, voorzitter is commissaris Madeleine de Cock Buning, hoogleraar auteurs-, communicatie- en mediarecht aan de Universiteit Utrecht.

Inhoudelijk verweer

Het CvdM stelt de tekst van het door de BUN ingediende bezwaarschrift niet aan • open boeddhisme • beschikbaar.

Het is daarom onbekend welk verweer de BUN voert.

Tot op heden heeft de BUN niet bestreden dat de gewraakte besteding van omroepgelden onrechtmatig is.

Wel voert ze in een verklaring op de eigen site aan dat ‘conform de delegatieovereenkomst tussen BUN en BOS de eerste gevrijwaard is van iedere aansprakelijkheid’.

Delegatieovereenkomst

Deze delegatieovereenkomst dateert van 4 oktober 2008.

De tekst van de vrijwaringsclausule luidt: ‘De BOS zal de BUN vrijwaren van iedere aansprakelijkheid welke derden jegens de BUN instellen op grond van de aanvraag tot en wijzer [red.: sic] van uitoefening van de zendmachtiging.’

Volgens algemeen directeur Gertjan Mulder en het BOS-bestuur ontslaat de omroep met deze passage de BUN van iedere verantwoordelijkheid voor het aanvragen én uitvoeren van de zendmachtiging.

Mulder schrijft op 18 juli 2008 over een ‘verdere verzelfstandiging van de BOS ten opzichte van de BUN’.

Consequent

De BOS houdt sinds 2008 consequent vast aan dit standpunt.

Voorjaar 2009 betrekt de BOS de BUN niet bij de voorbereiding en uitvoering van het onderzoek Boeddhisme in Nederland van Nederlandse Publieke Omroep MediaOnderzoek en -Advies (NPO MO&A).

Ook betrekt de BOS de BUN niet bij de voorbereiding en uitwerking van de zendmachtigingsaanvraag 2010-2015.

Mulder dient deze aanvraag op 30 september 2009 -’mede namens de Boeddhistische Unie Nederland’- in bij het CvdM.

Hoorzitting

Tijdens de hoorzitting over deze aanvraag (20 oktober 2010) verklaart toenmalig BOS-voorzitter Gijs ten Kate (2006-2010) dat de leden van de BUN de zendtijdaanvraag nooit onder ogen hebben gekregen.

CvdM-commissaris Jan van Cuilenburg, die de hoorzitting voorzit, wijst de BOS-delegatie erop dat zendtijdaanvragen in beginsel openbaar zijn.

‘De heer Mulder antwoordt dat hij zich dat niet heeft gerealiseerd; hij zal voortaan de openbaarheid in die zin in acht nemen’, meldt het verslag.

Mediawet

Tijdens deze hoorzitting bevestigen alle aanwezigen dat het dan nog onvolledige onderzoeksrapport Boeddhisme in Nederland (21 september 2009) als onderbouwing van de zendmachtigingsaanvraag dient.

Volgens de Mediawet 2008 en de Beleidsregels aanwijzing kerkgenootschappen en genootschappen geestelijke grondslag 2015 (artikel 2.42 van de Mediawet) moet de BUN met deze aanvraag ‘ten genoegen van het Commissariaat’ aantonen dat zij representatief is voor de hoofdstroming boeddhisme.

Enige onderbouwing

Feitelijk levert het NPO-onderzoek in de BUN-aanvraag daarvoor de enige onderbouwing.

De BOS interpreteert het onderzoek zo dat het totaal van de achterban op 900.000 uitkomt: ‘Het boeddhisme is daarmee de grootste religieuze stroming in Nederland na het christendom en de derde levensbeschouwelijke stroming na christendom en humanisme. Dit leidt tot een concessieaanvraag voor grootteklasse B (500.000-2.000.000).’

Deze grootteklasse levert meer zendtijd op dan de BUN tot dan toe had verkregen.

Meer zendtijd

In de sanctiebeschikking concludeert het CvdM dan ook dat het rapport ‘grotendeels is opgesteld met als doel het aantonen van een grotere achterban ten opzichte van de achterban op grond waarvan de BUN is geclassificeerd bij de erkenning. Het hoofddoel van het rapport is dan ook het verkrijgen van meer zendtijd.’

De aanvragers slagen niet in deze opzet: op 29 december 2009 en 25 mei 2010 oordeelt het CvdM dat de gegeven onderbouwing ondeugdelijk is.

Het CvdM kent de BUN zendtijd toe in dezelfde grootteklasse als voorheen, de BUN legt zich daarbij neer.

Terugvordering en boete

Op 5 juni 2012 oordeelt het CvdM dat de BUN 50.000 euro van de kosten van het NPO-onderzoeksrapport (bijna 82.000 euro) moet terugbetalen.

Het CvdM legt de BUN wegens het overtreden van de regels bovendien een bestuurlijke boete op van 2.500 euro.

Coulance

Het betracht daarbij coulance.

Het vasthouden aan de boetecategorie voor landelijke publieke media-instellingen uit de Beleidslijn sanctiemaatregelen 2007 zou tot ‘onevenredige financiële consequenties’ voor de BUN leiden.

In dit ‘bijzondere geval’ brengt het CvdM daarom de bestuurlijke boete terug van 50.000 tot 2.500 euro.

Relatie BUN-BOS

Opeenvolgende bestuursleden breken al jaren het hoofd over de relatie tussen BUN en BOS.

In 2011 breekt tussen het BUN-bestuur (mét huidig voorzitter André Kalden), en de algemeen directeur en voorzitter van de BOS (respectievelijk Gertjan Mulder en Michel Dingarten) een ernstig conflict uit.

Michel Dingarten

Op 7 mei 2011 schrijft BOS-voorzitter Dingarten (in functie sinds 2010) een brief aan de BUN-leden.

Daarin vat hij de begrippen delegatie en vrijwaren op als ‘het ontslaan van iedere verantwoordelijkheid’.

‘Vanaf 1999 is de BOS- op grond van onderlinge overeenstemming – autonoom in de uitvoering van de zendmachtiging. De BOS vrijwaart daarbij de BUN van iedere aansprakelijkheid i.c. verantwoordelijkheid welke derden jegens de BUN instellen op grond van de aanvraag tot en de wijze van uitoefening van de zendmachtiging.’

Fusie

Ook onder het Dingarten-bestuur houdt de BOS vast aan de autonomie die ze denkt te hebben verkregen.

Zo had zendmachtigingshouder BUN geen eigen inbreng in de keuze van de BOS voor samenwerking met VPRO-HUMAN.

Deze keuze werd al in 2010 bepaald.

Op 23 november 2010 maakte Mulder in kleine kring bekend dat de BOS zich in de zoektocht naar geschikte partners in het nieuwe publieke bestel concentreerde op de VPRO en HUMAN.

De BUN-leden kregen dit pas een jaar later, vlak voordat de keuze op 14 november 2011 bekend gemaakt werd, te horen.

‘Verantwoordelijkheidsdeling’

In zijn nieuwsbrief van 29 maart 2012 meldt BUN-voorzitter Kalden (sinds 2011) dat Gertjan Mulder en hij ‘de vraag over de bestuurlijke en juridische verantwoordelijkheidsdeling tussen BUN en BOS’ bij het CvdM hebben neergelegd.

Het CvdM laat daarover in overweging 12 van de sanctiebeschikking van 5 juni 2012 weinig misverstand bestaan.

Het schrijft: ‘De BUN is de instelling die de aanwijzing voor het verzorgen van media-aanbod heeft gekregen op grond van artikel 2.42 van de Mediawet 2008 terwijl de BOS de feitelijke verzorging van het media-aanbod op zich heeft genomen. De BUN is evenwel eindverantwoordelijk voor het media-aanbod maar de BOS krijgt het voor het media- aanbod beschikbare budget rechtstreeks van de raad van bestuur van de NPO toebedeeld. De BUN kan dan ook, op grond van haar aanwijzing, verantwoordelijk gehouden worden voor de bestedingen van het budget door de BOS’.

Paradoxaal

De afloop van het geschil tussen de BUN en het CvdM kan tot paradoxale uitkomsten leiden.

Slaagt het beroep van de BUN op ‘vrijwaring’ à la Mulder, Dingarten en Kalden, dan betekent dit dat de onrechtmatige besteding van omroepgelden dóór de BOS kan worden verhaald óp de BOS.

De terugvordering en boete die de BUN worden opgelegd zouden door de BOS worden voldaan. En deze betaling zou dan wél als een rechtmatige besteding van omroepgelden kunnen worden aangemerkt.

In dat geval betaalt de BOS in feite nog eens voor hetzelfde onderzoek.

Dit is dan wel strijdig met de uitleg die het CvdM geeft aan de systematiek van de Mediawet.

Deze gaat namelijk ervan uit dat de BUN, op grond van haar aanwijzing als zendgemachtigde, verantwoordelijk is voor de bestedingen van het omroepbudget door de BOS.

Een geslaagd beroep op vrijwaring zet die systematiek op zijn kop.

Vanwege de precedentwerking zou zo’n omkering door andere 2.42-omroepen kunnen worden aangegrepen om eenzelfde delegatieovereenkomst -mét vrijwaringsclausule- met hun zendmachtigingshouder aan te gaan.

Illusoir

Die omroepen zouden dan naar believen onrechtmatige bestedingen ten behoeve van hún zendmachtiginghouder kunnen doen.

Oordeelt het CvdM dat die bestedingen onrechtmatig zijn, dan zouden ook deze 2.42-omroepen de terugvordering en boete zelf kunnen betalen.

In feite wordt daarmee het toezicht van het CvdM op de doelmatige en rechtmatige besteding van omroepgelden volledig illusoir.

Verstrekkende gevolgen

Faalt het beroep van de BUN op vrijwaring, en slaagt de koepelorganisatie er niet in aan te tonen dat de betaling van het onderzoek Boeddhisme in Nederland uit het BOS-budget wél rechtmatig is, dan kan dit verstrekkende gevolgen hebben.

Blijven de opgelegde boete en terugvordering in stand, dan betekent het opeisen daarvan door het CvdM wellicht het faillissement van de BUN.

Dan houdt niet alleen de BOS op te bestaan, maar ook de formele samenwerking van de BUN met het ministerie van Justitie.

Boeddhistisch seminarium

De erkenninng van de BUN als zendenden instantie voor de geestelijke zorg van gedetineerde boeddhisten werd door staatssecretaris Fred Teeven (Justitie) op 10 december 2012 voor onbepaalde tijd verlengd.

Houdt deze op te bestaan, dan ontvalt de ratio aan het door de Vrije Universiteit op te richten ‘boeddhistisch seminarium’, gesubsidieerd door voormalig VVD-staatssecretaris Halbe Zijlstra.

Nederlandse Moslimomroep

Het onrechtmatig besteden van omroepgelden komt bij kleine religieuze omroepen vaker voor.

Het CvdM grijpt bij drie slecht functionerende 2.42-omroepen stevig in: de Nederlandse Moslimomroep (NMO); de Joodse Omroep en Organisatie Hindoe Media (OHM).

In 2009 deed het CvdM zelf aangifte tegen Frank William, oud-directeur van de moslimomroep, wegens misbruik van omroepgeld.

Naast William dagvaardde het Openbaar Ministerie ook zijn zoon, diens vrouw en een filmproducent wegens fraude.

De NMO leed zwaar onder deze zaak en ging in 2010 failliet.

Joodse Omroep

Begin 2009 constateert het bestuur van de Joodse Omroep dat er sprake is van misbruik van omroepmiddelen.

Daarop adviseert het Commissariaat het bestuur nader onderzoek te laten doen door een extern bureau.

Dit onderzoek leidt ertoe dat de Joodse Omroep uiteindelijk, in overleg met het CvdM, aangifte doet tegen haar voormalige directeur.

Organisatie voor Hindoe Media

Woensdag 12 december 2012 onderzoeken drie medewerkers van het CvdM de administratie van de Organisatie voor Hindoe Media (OHM).

OHM staat al langer onder verscherpt financieel toezicht.

Tegenover NOS Nieuws spreekt een woordvoerder over een ‘bedrijfsbezoek’ dat het CvdM in staat stelt zich ‘ter plaatse een beeld te vormen van de administratieve organisatie’.

Lees ook

> Actueel – Gertjan Mulder verlaat BOS
> Commentaar – Beweringen Kalden ongeloofwaardig
> Reconstructie – BOS bepaalt eigen koers alleen
> Tijdlijn – BOS zet boeddhistische achterban op afstand
> Franck & Mulder – Revitalisering Participatieraad (18-07-2008, pdf)
> Delegatie-overeenkomst BUN-BOS (4-10-2008, pdf)
> BUN/BOS – Zendmachtigingsaanvraag 2010-2015 (september 2009, pdf)
> CvdM – Sanctiebeschikking BUN (5-6-2012, pdf)
> CvdM – Beleidslijn Sanctiemaatregelen 2007 (pdf)
> CvdM – Wijziging Beleidslijn Sanctiemaatregelen 2007 (pdf)
> CvdM – Handhavingsbrief 2012 (pdf)