Schoofs (BOS): na 2015 op vrije markt

7 april 2014

Directeur en bestuurslid Laetitia Schoofs ziet voor de BOS geen toekomst als zelfstandige publieke omroep. Ze wil na 2015 de vrije markt op, met een onafhankelijk productiehuis dat programma’s vanuit ‘boeddhistisch perspectief’ maakt. Althans, dat wordt het streven.

BOS-directeur Laetitia Schoofs wil de aanzet geven tot een productiehuis, dat vanaf 2016 op de vrije markt concurreert met andere. Dit maakt zij bekend in een interview met Bettine Vriesekoop. Volgens Schoofs levert dit plan de beste garantie voor programma’s vanuit een ‘boeddhistisch perspectief’. De BOS ziet definitief af van een toekomst als onafhankelijke, zelfstandige publieke omroep.

Het productiehuis heeft nog geen naam. Onduidelijk is of het op commerciële basis zal werken. Inhoudelijk onderscheidt het zich niet met programma’s vóór boeddhisten, maar met programma’s dóór boeddhisten.

Schoofs neemt het gevaar van ‘boeddhisme light‘ op de koop toe: ‘Je moet de boel ook durven openbreken, en over de muur heen kijken. De budgetten gaan allemaal naar beneden. En om daarop te anticiperen zijn we de campagne ‘Verrijk je karma’ gestart.’ Deze publiekscampagne moet de Stichting Vrienden van de BOS (StVBOS) meer donateurs bezorgen. Daarmee zouden zij ‘investeren in boeddhisme’ en hun eigen karma verbeteren.

De BOS-directeur presenteert haar plannen in een interview dat Bettine Vriesekoop (journalist, tafeltenniskampioen, BOS-presentator) voor de BOSwijzer (april 2014) met haar hield. De BOSwijzer is het programmablad van de StVBOS.

Steunstichting

Om haar ideeën te verwezenlijken kan Schoofs tot 2016 gebruik maken van de diensten van de StVBOS en de BOS. De StVBOS is een steunstichting die geld inzamelt voor de publieke omroep BOS. De BOS is een algemeen nut beogende instelling (ANBI) die giften van de StVBOS ontvangt en besteedt.

Onafhankelijk toezicht op de inkomsten, uitgaven en het vermogen van de StVBOS is onmogelijk: de stichting maakt in strijd met de statuten geen jaarrekeningen op. Schoofs is het enige bestuurslid. Het financiële toezicht op de BOS berust bij het Commissariaat voor de Media.

Vanaf 2016 moet het productiehuis op eigen benen staan. De BUN raakt haar zendmachtiging op 31 december 2015 kwijt. Dit betekent het einde van de BOS als publieke omroep. Ook steunstichting StVBOS verliest op dat moment het bestaansrecht.

Geen ledenomroep

Het interview met Vriesekoop maakt duidelijk dat Schoofs bewust afzag van de poging het voortbestaan van de BOS binnen het publieke bestel te rekken via ledenwerving: ‘We hadden dat dolgraag willen doen, maar daar hebben we het geld en de mankracht niet voor.’

Bovendien, zegt ze, worden zelfstandige omroepen ‘onontkoombaar’ gemarginaliseerd: ‘Je kan wel leden gaan erven en de komende vijf jaar in het publieke bestel blijven, maar die andere ontwikkeling komt er aan.’

Schoofs doelt hiermee op het advies De tijd staat open dat de Raad voor Cultuur (RvC) op 27 maart 2014 uitbracht aan staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, VVD).

Externe aanbieders

De RvC vindt dat niet alleen omroepen, maar ook externe aanbieders – producenten, productiehuizen, private, culturele en maatschappelijke organisaties – gelegenheid moeten krijgen programma’s te ontwikkelen en te leveren.

‘De raad is voorstander van een open omroepbestel’, aldus de site. ‘Dit betekent dat mediabedrijven, individuele makers en zzp-ers rechtstreeks hun programma’s kunnen aanbieden bij de NPO. Hierdoor ontstaat een vernieuwd, toegankelijk en pluriform bestel met omroepverenigingen en vrije mediaproducenten.’

De Raad wil 50% van het beschikbare programmabudget bij de publieke omroep open stellen voor buitenstaanders: ‘Hiermee kunnen programma’s worden gefinancierd die zowel de omroepverenigingen als externe partijen aanleveren.’

De omroepverenigingen moeten zich volgens de RvC meer gaan richten op specifieke publieksgroepen en thema’s. ‘De focus verschuift van “representatie van” naar een “relatie met” het publiek. Hierbij verdwijnt het ledencriterium als harde eis.’ Volgens Schoofs is zo’n omroepvereniging dus geen aantrekkelijke keuze.

Nu de BOS het voortbestaan als publieke omroep uitsluit, resten het personeel volgens Schoofs twee mogelijkheden: ‘Doorgaan als redactie bij de NTR, of als productiehuis bij de VPRO.’

De NTR is de publieke taakomroep. Deze bestaat sinds 1 januari 2011. De NTR richt zich volgens de site op ‘informatie, educatie en cultuur’, met ‘jeugd en diversiteit’ als speciale aandachtsgebieden. Omdat de NTR geen leden heeft, is de omroep onafhankelijk en ongebonden. ‘Dit stelt de NTR in staat programma’s te maken, waarbij de inhoud voorop staat. Programma’s die inspireren en een bijdrage leveren aan de persoonlijke groei van mensen. Dat maakt de NTR “speciaal voor iedereen”‘, aldus de site. Maar ook deze mogelijkheid spreekt Schoofs niet aan.

Haar voorkeur gaat uit naar het productiehuis-scenario: ‘De VPRO heeft een lichte voorkeur, want daar passen we ideologisch beter bij. Bovendien komt het profiel van de VPRO-leden erg overeen met onze eigen achterban.’ Ze zegt daarover ook in gesprek te zijn met de koepelorganisatie Europese Boeddhistische Unie, de uitgever van het boeddhistische tijdschrift Tricycle in New York en andere partijen (‘Tot China aan toe’). ‘We moeten de culturele dialoog op gang helpen’, zegt Schoofs in de BOSwijzer. Volgens haar voegt ‘een internationale BOS’ daaraan iets toe.

Concurrentie

Tegenover Vriesekoop laat Schoofs in het midden of het productiehuis dat zij nastreeft op commerciële basis gaat werken. Wél staat vast dat die nieuwe organisatie financieel en inhoudelijk moet concurreren op de vrije markt. Na 2015 moet deze wedijveren met bestaande en nieuwe productiehuizen voor het binnenhalen van opdrachten voor de levering van ‘boeddhistische programma’s en content‘ aan publieke omroepen zoals de VPRO.

De concurrentie tussen externe aanbieders wordt in de hand gewerkt door onder meer het potje van € 12 miljoen dat het kabinet beschikbaar stelt. Met dit geld moeten de omroepen na 2015 levensbeschouwelijke programma’s maken die tot nu toe door de ‘kleine’ omroepen zijn geproduceerd. Dit betekent dat Schoofs’ toekomstige productiehuis concurrentie zal ondervinden van andere aanbieders op levensbeschouwelijk vlak: ook zij kunnen bijvoorbeeld joodse, islamitische, hindoestaanse en boeddhistische programma’s maken.

Einde aan onduidelijkheid

Met het interview maakt Schoofs aan veel onduidelijkheid een eind. Sinds bekend werd dat het kabinet Rutte II niet alleen de financiering van de zogeheten 2.42-omroepen staakt maar ook hun zendmachtiging intrekt, speculeren de BUN, de BOS, de StVBOS en individuele boeddhisten over ‘het behoud’ en ‘de doorstart’ van de BOS. Vanaf medio december 2012 zoeken zij negen keer de publiciteit.

Zo lanceert oud-bestuurslid Petra Hubbeling van de BUN (2007-2010) op 13 december 2012 de generieke, on line petitie ‘Religieuze omroepen moeten blijven’, (10 december 2012, website Petitie24.com). Ook brengt Hubbeling deze onder de aandacht van enkele honderden leden van de LinkedIn-groep Boeddhisme in Nederland.

Marja Timmer (bestuurslid BOS en voorzitter van de Participatieraad, PAR) en Reinier Tilanus (bestuurslid BUN) laten zich op 29 augustus 2013 interviewen door redacteur Joop Hoek van het Boeddhistisch Dagblad (‘Alles op alles zetten om te kunnen blijven uitzenden’).

Timmer en Tilanus zeggen dat ‘alle opties worden onderzocht’. Deze zijn: programma’s op internet aanbieden, een Europese boeddhistische omroep. Timmer hoopt dan nog dat de Eerste Kamer (lees: de kleine christelijke politieke partijen) zich zal inzetten voor het behoud van de levensbeschouwelijke omroepen.

Advies Gertjan Mulder

Oud-directeur en bestuurslid Gertjan Mulder (sinds 2013 ‘adviseur’ van de BOS) geeft in februari 2014 een interview aan Kitty Arends voor de BOSwijzer (‘Verwijlen in het land van niet-weten’). Mulder zegt met het BOS-management en andere adviseurs mee te denken over het antwoord op de vraag ‘hoe de BOS ook na 2015 boeddhistische content kan blijven produceren en via verschillende kanalen bij het publiek kan brengen.’

Volgens Mulder moet gezocht worden naar een bestaande omroep (bijvoorbeeld de VPRO) ‘die kan intekenen op de boeddhistisch-levensbeschouwelijke zendtijd’. Hij ziet twee rollen ontstaan: die van producent, die van contactorgaan achterban. Volgens hem overweegt ‘de BOS’ (Mulder bedoelt: werknemers van de BOS) verder buiten de publieke omroep actief te worden.

Ook vindt Mulder dat deze vragen moeten worden beantwoord: wat kan na 2015 worden gedaan met het programma-archief van de BOS en hoe kunnen programma’s via digitale kanalen wereldwijd worden verspreid? Hij wil de 27 miljoen Engels-sprekende boeddhisten op de wereld bereiken. ‘Daarvoor moet er een antwoord komen op de vraag hoe we dat technologisch gaan aanpakken en hoe dat vervolgens gefinancierd moet worden’, aldus Mulder.

(Extra) donaties

Op 4 augustus 2013 roepen BUN en BOS respectievelijk hun leden en (potentiële) donateurs op, de StVBOS te steunen met (extra) donaties. De BOS gebruikt dan nog de kreet ‘Steun de BOS: Omroep met een hart’. Extra donaties zijn welkom als storting onder vermelding van ‘Dana BOS’. Dana is de boeddhistische deugd van vrijgevigheid. De initiatiefnemers reppen met geen woord over de besteding van het geld.

De BUN heeft het in haar oproep om de BOS te steunen, over een petitie. Deze zou een initiatief zijn van de PAR, om ook als ‘publiek onze stem te laten horen’. De BUN zegt daarvoor ‘bij wijze van uitzondering het BUN-mailbestand ter beschikking hebben gesteld’. Onbekend is óf en hóe de petitie is gehouden, wat het resultaat daarvan is, en hoe de uitkomst is ingezet in het verwerven van steun voor het behoud van de BOS.

Verrijk je karma

Op 18 november 2013 registreert de BOS de domeinnaam Verrijkjekarma.nl. Deze wijst door naar de BOS-webpagina van StVBOS. Slogans zijn in die tijd alleen in advertenties in het blad van de International Documentary Film Festival (IDFA, Amsterdam, 20 november-1 december 2013) en op driehoeks-reclameborden en posters in hoofdstedelijke uitgaansgelegenheden te zien.

BOS-adviseur Gertjan Mulder voert met enkele (oud-)collega’s deze publiekscampagne uit. Onduidelijk is wie opdrachtgever is en welke kosten met de opdracht zijn verbonden. Op 5 maart 2014 start de actie officieel met het vertonen van de BOS-film Happiness. De site Verrijkjekarma.nl is dan live.

Expliciet staat het doel van de campagne als volgt omschreven: ‘Het stelt ons in staat om de komende bezuinigingen te compenseren, activiteiten te blijven organiseren en ook in de toekomst boeddhistische programma’s en content te maken en te verspreiden.’ Afzender: BOS. Ontvanger donaties: steunstichting StVBOS.

‘Geassocieerd adviseurs’

Half november 2013 roept BOS-bestuursvoorzitter Michel Dingarten kandidaten op voor de functie algemeen bestuurslid of ‘geassocieerd adviseur’. Directe aanleiding is de ‘organisatorische transistie’ waarmee de BOS te maken krijgt: afbouw van de bestaande organisatie (nog geen 4 fte) en de financiering daarvan.

Opties ziet Dingarten op het vlak van mediaontwikkeling en -exploitatie binnen de (internationale) veelkleurigheid van ‘onze doelgroep’. De kandidaten moet voldoen aan competenties als: het hebben van media- (internationaal, commercieel) en bestuurlijke en bedrijfskundige expertise.

Als laatste in het rijtje staat: affiniteit met het gedachtegoed van de BOS. Het is onbekend wie zijn aangesteld. In de statuten van publieke omroep BOS wordt niets vermeld over de statuur van de ‘geassocieerd adviseur’. Laetitia Schoofs weigert vragen van • open boeddhisme • te beantwoorden.