BOS (3): De Meetlat

20 mei 2012

Het kost de Participatieraad en BUN-leden vanaf 2010 steeds meer moeite de BOS-programmering als boeddhistisch aan te merken.

De laatste jaren zwelt de kritiek aan op met name de televisieprogrammering van de BOS. Zo stelt de Participatieraad eind 2010 dat voortaan minstens 2/3 van de programma’s boeddhistisch van aard moet zijn. BUN-leden menen dat de gemaakte afspraken niet worden nagekomen. Daardoor wordt de verhouding tussen de verschillende boeddhistische stromingen geen recht gedaan.

Niet ter discussie

Aan de vergadering van de Participatieraad op 2 juni 2010 nemen elf personen deel. Onder hen zijn voorzitter en BOS-bestuurslid Dorothea Franck, algemeen directeur en BOS-bestuurslid Mulder, programmadirecteur en oud-BOS-bestuurslid Babeth VanLoo, en oud-BOS-bestuurslid Philip Seligmann.

Tijdens deze vergadering meldt directeur Mulder dat het programmabeleid, de programmering en de wijze waarop de identiteit van de BOS wordt uitgedragen niet ter discussie staan.

Elite

André van der Braak, sinds 1 januari 2012 hoogleraar boeddhisme aan de VU Amsterdam, oppert dat de BOS zich niet alleen op ‘de elite’ maar ook op het grote publiek zou moeten richten.

Hij verwijst naar de Tweede Kamer verkiezingen die een week later gehouden worden. ‘Leg lijsttrekkers langs de boeddhistische meetlat!’

Anderen benadrukken het belang van goede uitleg over bijvoorbeeld het doel van meditatie en het tonen van het alledaagse gezicht van het boeddhisme.

Kritiek

Enkele maanden later, op 1 december 2010 (15 deelnemers, onder wie vier (oud-)bestuursleden) tonen meerdere leden van de Participatieraad zich kritisch over de tv-programmering van de BOS.

Namens drie sangha’s wordt vastgesteld dat de theravada stroming van het boeddhisme te weinig aandacht krijgt.

Verdeelsleutel

In een brief aan het BUN- en BOS-bestuur betogen deze sangha’s dat de afgesproken verdeelsleutel niet wordt waargemaakt.

Volgens hen is bij het verkrijgen van de zendmachtiging afgesproken dat deze verhouding 2 : 2 : 1 (Tibetaans boeddhisme : zen : theravada) bedraagt.

Zij wensen meer aandacht voor boeddhistisch onderricht en meer expliciete verwijzingen naar de dhamma of boeddhistische leer. ‘Waarin onderscheidt de BOS zich van andere omroepen?’, wordt gevraagd.

Theravada

Mulder reageert door te zeggen dat het uitvoeren van dit soort voornemens op praktische problemen stuit. ‘Voor sommige thema’s zijn niet zomaar makers te vinden,’ zegt hij.

Verder legt hij de bezwaren naast zich neer. Volgens hem heeft onderzoek door TNS NIPO uitgewezen dat van de 800.000 Nederlanders met ‘affiniteit met het boeddhisme’ hooguit 5.200 personen een voorkeur voor de theravada hebben.

Mulder merkt ook op dat de BOS behalve een omroep op religieuze grondslag óók een publieke omroep is. Om die reden vindt hij een ‘brede programmering’ wenselijk. Een nadere onderbouwing ontbreekt.

Mediawet

De BOS is een zogenaamde 2.42-omroep. Volgens artikel 2.42 van de Mediawet en de beleidsregels van het Commissariaat voor de Media (CvdM) behoort de BUN tot de ‘kerkgenootschappen of genootschappen op geestelijke grondslag’.

Deze genootschappen verkrijgen een zendmachtiging voor ‘het verzorgen van media-aanbod op kerkelijk of geestelijk terrein’. Voor de BUN is dit het terrein van het boeddhisme dat het CvdM aanmerkt als ‘religieuze dan wel geestelijke hoofdstroming.’

Het CvdM definieert niet het begrip ‘genootschap’. Wel merkt het op dat dergelijke genootschappen zich kenmerken door ‘de gemeenschappelijke Godsverering of religieuze/geestelijke bezinning’ of door ‘het belijden van een gemeenschappelijke (religieuze) levensovertuiging’.

Geestelijk terrein

Volgens het CvdM bestaat de achterban van de BUN uit personen van wie vaststaat dat zij ‘daadwerkelijk affiniteit’ hebben met het gedachtegoed van de hoofdstroming boeddhisme.

‘Zo worden mensen die wel eens een publicatie aanschaffen of een cursus over de desbetreffende hoofdstroming volgen niet gerekend tot de achterban’, aldus het CvdM.

In het zendmachtigingsbesluit 2010-2015 stelt het CvdM dat de BUN deze zendtijd dient te gebruiken voor programma’s op kerkelijk of geestelijk terrein.

Kijkcijfers

Dat de BOS haar programmering op een ‘breed publiek’ -breder dan boeddhisten alleen- zou moeten richten omdat zij een publieke omroep is, wordt nergens voorgeschreven. Niets verplicht een 2.42-omroep zoals de BOS tot een wedloop om kijkcijfers.

Mulder’s redenering staat zelfs op gespannen voet met de Mediawet. Zodra de boeddhistische achterban van zendmachtigingshouder BUN zich niet meer in de programmering herkent, ontvalt de BOS het bestaansrecht, ook al zijn de kijkcijfers nog zo hoog.

In dat geval staat het de BUN vrij de uitvoering van haar zendmachtiging aan een andere omroeporganisatie dan de BOS op te dragen.

Twijfel

Dit laat onverlet dat (te) lage kijkcijfers van BOS-programma’s twijfel kunnen zaaien over de omvang van de boeddhistische achterban. Dit houdt een risico in voor de zendmachtiging zelf.

De BOS schatte de grootte van deze achterban in haar zendmachtigingsaanvraag van 30 september 2009 op 900.000 personen. Het boeddhisme vormt daarmee volgens haar de ‘de grootste religieuze stroming in Nederland na het christendom en de derde levensbeschouwelijke stroming na christendom en humanisme.’

Van deze stelling liet het CvdM weinig heel. Het zendmachtigingsbesluit 2010-2015 deelde de BUN opnieuw in de kleinste zendtijdklasse in, en de BOS legde zich daarbij neer.

Boeddhistisch gehalte

Meerdere deelnemers aan de vergadering van 1 december 2010 zetten expliciet vraagtekens bij het boeddhistische gehalte van de programmering.

Ze signaleren een tendens naar verbreding in de zin van ‘vervaging van het specifiek boeddhistische gehalte’. Deze uitzendingen zouden net net zo goed door andere omroepen kunnen worden  uitgezonden, menen zij.

André van der Braak stelt tijdens deze vergadering op basis van informeel eigen onderzoek vast dat hij hooguit 1/3 van de BOS-televisieprogramma’s als boeddhistisch kan aanmerken. Van der Braak oordeelt dat dit zeker 2/3 zou moeten zijn.

BUN-ledenvergadering

Tijdens de ledenvergadering van 22 januari 2011 tonen ook de BUN-leden zich kritisch. Eén lid vraagt zich of het boeddhistische gedachtegoed misschien ‘verkwanseld’ wordt wegens de fusieplannen van de BOS.

Een ander lid vertelt dat de Participatieraad tijdens de december-vergadering de wens uitsprak dat minstens 2/3 van de televisie-zendtijd aan boeddhisme moet worden besteed. Die uitspraak is dan uit de notulen weggelaten.

Algemeen directeur Mulder belooft de BUN-leden dat hij hierop tijdens de volgende vergadering terug zal komen. Dit is tot op heden niet gebeurd.

Zeer serieus

Op 8 februari 2011 schrijft voorzitter Franck een e-mailbericht aan de leden van de Participatieraad. Ze deelt mee dat hun vragen en kanttekeningen binnen het BOS-bestuur ‘uitvoerig’ aan de orde zijn gekomen en ‘zeer serieus’ worden genomen.

Tot welke concrete besluiten en wijzigingen dit leidt, schrijft zij niet. Wél merkt Franck op dat ze de Participatieraad daarover tijdens de volgende vergadering meer zal vertellen. Uit de notulen blijkt niet dat dit daadwerkelijk is gebeurd.

Een lid van de Participatieraad laat • open boeddhisme • weten dat programmadirecteur Babeth VanLoo de leden tijdens deze vergadering (1-6-2011) duidelijk probeerde te maken dat alle BOS-televisieprogramma’s een boeddhistisch karakter hebben, óók wanneer het lijkt van niet.

‘Beknopt verslag’

Van de twee in 2011 gehouden vergaderingen is alleen een ‘beknopt verslag’ voorhanden. De oorspronkelijke, uitgebreide aantekeningen van vaste notulist Philip Seligmann gingen verloren.

Volgens het beknopte verslag van de vergadering op 1 juni 2011 (17 deelnemers, van wie één BOS-bestuurslid) belooft het BOS-bestuur de leden dat de ‘boeddhistische inslag’ van de programmering herkenbaar zal blijven. Uit het verslag valt niet op te maken tot welke concrete stappen dit leidt.

‘Levendige discussie’

Het beknopte verslag van de vergadering op 30 november 2011 (18 deelnemers, van wie drie (oud-)BOS-bestuursleden, één hoofd TV, één radio-redacteur) vermeldt alleen dat over de programmering een ‘levendige discussie’ ontstaat.

Mulder merkt tijdens deze vergadering op dat -’in verband met de identiteit van de BOS’- belangrijk is dat de omroep op ‘bestuurlijk niveau’ niet met de VPRO zal fuseren. Dit wordt verder niet toegelicht.

______________________________________________________________________________________

Dit is deel 3 uit een serie van vier artikelen ‘BOS bepaalt eigen koers alleen’ waarin wordt nagegaan hoe de BOS omgaat met pogingen door boeddhistische organisaties en instellingen om het boeddhistische karakter van de programmering te behouden.

• Deel 1: De Confrontatie

• Deel 2: De Toetsing

• Deel 3: De Meetlat

• Deel 4: Het Eindspel
______________________________________________________________________________________