Voorzitter van Studie en Meditatie Centrum ‘De Ginkel’ is vastgoedondernemer Harry Rijken, ook voorzitter van de stichting Studie en Meditatie Centrum ‘De IJssel’ en (tot 3 september 2013) bestuurslid van stichting Meditatie en Studie Centrum ‘Vipassana Nederland’. Rijken was verder betrokken bij de huisvesting van de boeddhistische centra ‘Het Pakhuis’ (Deventer), Jewel Heart (Nijmegen) en het Maitreya Instituut (Loenen). Hij is geestelijk vader van hypothecaire leningen waarbij leden van een sangha samen als bank fungeren. De constructie is voor het eerst toegepast bij het Tibetaans boeddhistische centrum Jewel Heart.

Deel 1 in een serie van 5

Vastgoedondernemer Harry Rijken (1950) herontwikkelt de oude vestiging van het Maitreya Instituut in Emst. Rijken is voorzitter en financier van de koper ervan: stichting Studie en Meditatie Centrum ‘De Ginkel’ in Ede. ‘De Ginkel’ onderhandelt momenteel met stichting Meditatie en Studie centrum ‘Vipassana Nederland’ over een toekomstige bestemming van deze lokatie.

Harry Rijken treedt om die reden af als bestuurslid van ‘Vipassana Nederland’. Het bestuur heeft daartoe op 3 september 2013 besloten, meldt Rijken in antwoord op vragen van • open boeddhisme •. Hij heeft zijn aftreden op 30 september 2013 aan de Kamer van Koophandel gemeld.

De ‘vrienden van Vipassana Nederland’ komen op 26 oktober 2013 voor het eerst bijeen, in Boeddhistisch Centrum Deventer ‘Het Pakhuis’. Zij ondersteunen ‘Vipassana Nederland’ financieel door een periodieke maandelijkse donatie, een notarieel vastgelegde jaarlijkse schenking of een lening.

In het Boeddhistisch Dagblad (7 september 2013) sprak voorzitter Anca Ansink alleen over een ‘nieuwe plek’, ‘gemeente’, ‘eventuele grote financier’, ‘omzet’ en ‘verdienmodel’. Ze wordt nergens concreet. ‘Er glanst iets aan de horizon’. Meer wil Ansink niet kwijt. Ze maakt in het interview geen melding van Harry Rijken’s aftreden als bestuurslid.

Rijken bevestigt dat ‘De Ginkel’ de projectontwikkeling in Emst deels uitbesteedt aan het bedrijf Porto 100-projectontwikkeling van zijn zoon Paul Rijken (1979). Deze huurt, renoveert en bewoont als uitvoerder van het project de ‘portierswoning’. Verhuurder is ‘De Ginkel’ dat tot nu toe € 100.000 in het pand investeerde.

Vastgoedmarkt

Volgens opgave van het Handelsregister heeft de stichting Maitreya Instituut voor Wijsheidscultuur sinds 5 oktober 2010 geen penningmeester en sinds 1 januari 2011 geen voorzitter. Nieuwsbrieven maken duidelijk dat Eric Leenderts voor oktober 2011 ‘enkele jaren’ informeel als penningmeester fungeerde en dat Maarten de Vries wordt aangeduid als voorzitter. Dit betekent dat de financiële transacties in 2011 en 2012 formeel niet onder verantwoordelijkheid van een voorzitter en/of penningmeester zijn afgewikkeld.

Het Tibetaans boeddhistische Maitreya Instituut behoort tot de eerste sangha’s die zich op de Nederlandse vastgoedmarkt begaven. Eind 2011 ziet het instituut zich echter gedwongen de vestigingen aan de Heemhoeveweg in Emst en aan de Brouwersgracht in Amsterdam te verlaten. In Amsterdam huurt het Maitreya Instituut vanaf zomer 2012 een appartement aan de Tilanusstraat. Dat najaar betrekt het instituut een voormalig hotel aan de Hoofdweg in Loenen. Het houdt het complex in Emst tot 2017 als belegging in eigendom.

Om de vestiging van twee nieuwe centra financieel haalbaar te maken, komt het instituut terug op eerder gemaakte keuzes. Het doet voor de financiering van het centrum in Loenen geen beroep op een bank of vermogende investeerder, maar het leent de hele koopsom van leden van het kerkgenootschap Maitreya Instituut. Dat is in de geschiedenis van het instituut een novum.

Jeugdherberg Emst

Op 26 augustus 1987 verkrijgt de stichting Maitreya Instituut een perceel grond van 48.252 m² (actuele opgave Kadaster, ruwweg zeven voetbalvelden) aan de Heemhoeveweg 2 en Laarstraat 27 in Emst (gemeente Epe). Daarop staan een voormalige jeugdherberg, portierswoning en stalling. Het betaalt daarvoor (omgerekend) € 129.327. Dit complex is inmiddels hypotheekvrij.

Herhaalde pogingen ten spijt weet het instituut in Emst nooit nieuwbouw te realiseren: de gemeente werkt niet mee, het geld ontbreekt. Het onderhoud van de houten gebouwen vergt steeds grotere investeringen, slaapzalen en sanitaire voorzieningen raken gedateerd, privacy ontbreekt.

Op 27 mei 2010 rukt de brandweer van Epe voor vals alarm uit naar het Maitreya Instituut: brandende wierookstokjes lieten de rookmelder in de meditatieruimte afgaan. Een jaar later echter, tijdens een controle op 14 april 2011, stellen inspecteurs van de eenheid Handhaving en Brandweer van de gemeente Apeldoorn-Epe meerdere overtredingen en tekortkomingen vast. De brandscheidingen tussen de slaapruimtes en de brandmeldinstallatie van het ‘logiesgebouw’ (de houten gebouwen van de voormalige jeugdherberg) voldoen niet aan de gestelde eisen. ‘Hierdoor is een onveilige situatie ontstaan,’ oordeelt de gemeente Epe.

De inspectie van het instituut plaatst het bestuur in een dwangpositie. De voormalige jeugdherberg mét de gompa (tempel), bibliotheek, eetzaal, keuken, slaapvertrekken en een apartement is dringend aan vervanging toe. Het instituut zelf is daartoe niet in staat.

Op 28 oktober 2011 antwoordt het bestuur dat het pand in Emst niet meer aan zijn wensen voldoet. Het schrijft een nieuw pand in Loenen te hebben aangekocht, en een bod op het huidige pand en de gronden in Emst te hebben gehad. Omdat de nieuwe koper het pand naar verwachting sloopt, zijn investeringen in de oude locatie niet nodig, aldus het Maitreya Instituut. Het verzoekt de gemeente dan ook om uitstel.

Op 24 november 2011 legt de gemeente het Maitreya Instituut een ‘Last onder dwangsom’ op van maximaal € 50.000 wegens overtreding van het Bouw- en Gebruiksbesluit en de Woningwet.

Het bestuur krijgt tot 31 december 2012 de tijd een oplossing aan te dragen. De gemeente ziet drie mogelijkheden: alsnog investeren om aan de gestelde eisen te voldoen, de gebouwen verkopen en een sloopvergunning aanvragen, óf het logiesgebouw definitief buiten gebruik stellen.

Grachtenpand Amsterdam

Tegelijk moet het bestuur ook over de toekomst van het instituut in het grachtenpand (Brouwersgracht 157-159) in Amsterdam beslissen. Daar is het afhankelijk van één particuliere investeerder. Op 26 augustus 1997 koopt deze persoon het pand, hij stelt het Maitreya Instituut  in 1998 in staat een boeddhistisch centrum in de hoofdstad te openen. De identiteit van deze belegger is nooit bekend gemaakt.

Net als in Emst raakt het instituut in 2011 ook hier in een dwangpositie. De eigenaar kondigt aan het pand te zullen verkopen. Omdat het Maitreya Instituut zelf niet in staat is de lokatie Brouwersgracht te kopen, moet het op zoek naar iets anders. Vanaf 4 juli 2012 huurt het instituut een veel kleiner appartement aan de Amsterdamse Tilanusstraat. Op 28 januari 2013 is de verkoop van het pand aan de Brouwersgracht een feit. De eigenaar krijgt € 1.400.000 op zijn rekening bijgeschreven.

Landhotel Loenen

De curator van het toenmalige faillissement van VOF Landhotel Bosoord, M.F. Masman (Dommerholt Advocaten) bevestigt desgevraagd dat het Maitreya Instituut, al voor datum faillissement (2 februari 2012) met de eigenaar van het Landhotel een koopovereenkomst gesloten zou hebben. De noodzakelijk notariële levering (1 februari 2012) had nog niet plaatsgevonden. Verkoper –de VOF- en beoogde koper –het Maitreya instituut- legden, zoals te doen gebruikelijk, de transactie vast in een onderhandse koopovereenkomst, waarvan een concept-notariële akte (29 december 2012) was opgemaakt. De daarin vermelde koopsom bedraagt € 800.000.

Op 8 maart 2012, vijf weken na het faillissement van Landhotel Bosoord Loenen, koopt het Maitreya Instituut van de curator het hotel, restaurant, de zalen, overige bedrijfsruimten en een perceel van 3.832 m² (actuele opgave Kadaster, ruwweg een half voetbalveld) voor € 790.000. Harry Rijken adviseert, Maitreya-bestuurslid Maarten de Vries voert de onderhandelingen met curator M.F. Masman. Op vragen van • open boeddhisme • antwoordt Masman dat een curator nimmer hetzelfde kan garanderen als een gewone verkoper. De voorwaarden waaronder een verkoop plaatsvindt voor een koper zijn daarmee in de regel minder gunstig.

De leveringsakte (8 maart 2012) maakt onder meer duidelijk dat de verkoper niet in staat ‘voor de afwezigheid van materiële gebreken in of aan het verkochte, waaronder mede begrepen eventuele (gevolgen van) bodemverontreiniging of de aanwezigheid van asbest’. Ook garandeert de verkoper niet dat de door hem verstrekte informatie ‘een juiste en/of volledige weergave is van de actuele situatie’. Hij aanvaardt -zoals te doen gebruikelijk- ‘geen enkele aansprakelijkheid’.

Bij de koop in Loenen is geen bank betrokken. Het instituut leent van 19 particuliere investeerders -volgens bestuurslid Maarten de Vries (23 januari 2012) allen lid van het kerkgenootschap- en van één besloten vennootschap € 730.000 (gemiddeld: € 36.500 per persoon). Eén persoon verstrekt daarnaast een lening van € 100.000.

De nieuwe eigenaar van het Landhotel, stichting Maitreya Instituut, verleent deze sangha-leden tot zekerheid een hypotheek- en pandrecht tot een maximumbedrag van € 1.162.000.

Volgens Harry Rijken stemde Lama Zopa, het hoofd van de organisatie waartoe het Maitreya Instituut behoort, in met deze regeling. De sangha-leningen worden afgelost met geld dat met de herontwikkeling en verkoop van de lokatie Emst moet worden verdiend. Op 1 september 2012 sluit het Maitreya Instituut daartoe een overeenkomst met Rijken’s stichting Studie en Meditatie Centrum ‘De Ginkel’.

‘De Ginkel’

Stichting ‘De Ginkel’ verkrijgt het onroerend goed in Emst per 1 september 2017 in eigendom. De minimumprijs is op 1 september 2012 vastgesteld, in een notariële koopovereenkomst. Maitreya-bestuurslid Maarten de Vries schrijft op 23 januari 2012 dat de leningen (€ 830.000) in 2017 met dit geld wordt afgelost. Ook de verdeling van de meeropbrengst boven het vastgestelde minimumbedrag staat contractueel vast.

‘We hebben goede afspraken gemaakt over de manier waarop het Maitreya Instituut zal profiteren van die (door)verkoop, en er is een minimum vastgesteld dat de afbetaling van de leningen garandeert,’ aldus De Vries.

Stichting ‘De Ginkel’ geeft voor deze koopovereenkomst tot zekerheid een bankgarantie af, bevestigt Rijken. Hij staat hiervoor persoonlijk garant. De gemaakte afspraken geven ‘De Ginkel’ en Rijken vijf jaar de tijd om het terrein in Emst te ‘herontwikkelen’, te verkopen of te verhuren.

De overeenkomst wordt niet ingeschreven, zodat het Kadaster het Maitreya Instituut als eigenaar blijft aanmerken. Om die reden maakt het Kadaster ook melding van het opgelegde bestuursdwang- of dwangsombesluit. De gemeente Epe is niet op de hoogte van de koopovereenkomst met ‘De Ginkel’.

Porto 100

Het actuele ‘porto-folio’ van Paul Rijken’s onderneming Porto 100 prijst de Maitreya-lokatie in Emst als Zorg-landgoed ‘Heemhoeve’ te huur of te koop aan.

‘Binnen de huidige bestemming (maatschappelijk, educatief, wetenschappelijk en begeleid-wonen/zorg) zijn er diverse mogelijkheden, in potentie kan op dit landgoed van 5.9 hectare een ruime bebouwing worden gerealiseerd (1700 m² bruto vloeroppervlakte met 2 verdiepingen)’, aldus de site.

Harry Rijken zegt dat hij, behalve aan de gesprekken met ‘Vipassana Nederland’, vasthoudt aan de ‘zakelijke lijn’. Momenteel onderhandelt Porto 100 met meerdere potentiële kopers. De rol van zoon Paul Rijken is die van uitvoerend projectontwikkelaar of ‘makelaar’: Porto 100 is formeel geen partij in de overeenkomsten met het Maitreya Instituut, ‘De Ginkel’, of toekomstige kopers.