Wijkkrant Purmer Noord meldt dat stichting Buddhavihara op 1 januari 2014 eigenaar wordt van voormalig wijkcentrum de Trekschuit in Purmerend. Volgens Adi Ichsan wordt in het Leeghwaterpark een monastieke woongemeenschap gesticht. De meditatiehal en veertig slaapcellen kunnen ook door andere sangha’s worden gebruikt. Ichsan schrijft dat het om een aankoopbedrag van € 800.000 gaat, deels ingezameld door de Thaise ambassade. De gemeente Purmerend weerspreekt dat over de aankoop van de Trekschuit een overeenkomst is bereikt.
Deel 3 in een serie van 5

De Thais boeddhistische stichting Buddhavihara in Landsmeer (KvK-nr. 41204370) vestigt in Purmerend een ’grote meditatiehal en kleinere slaapcellen voor ongeveer 40 mensen.’ In het Leeghwaterpark wordt tevens een gebedsruimte met een groot boeddhabeeld en ’een apart woongedeelte voor de monniken’ ingericht. Dit schrijft oud-bankier Adi Ichsan in een e-mail van 4 november 2013. Volgens Ichsan heeft Buddhavihara een ’principieel akkoord’ met de gemeente Purmerend bereikt, en onderhandelt de stichting alleen nog over de ‘koop constructie’.

’Het totale aankoopbedrag zou neerkomen op € 800.000’, aldus Ichsan. Hij schrijft dat de koop in 2014 plaats heeft, en dat de financiering voor 80% rond is. Het geld is ingezameld door de Thaise gemeenschap in Noord-Holland, de Thaise ambassade, ’overige autochtone theravada groepen’ en ’vrienden sympathisanten’. Niet duidelijk is welke Nederlandse sangha’s hij daarmee bedoelt.

Biedt Buddhavihara, zoals Ichsan stelt, ook ’autochtone theravada groepen’ retraite faciliteiten aan, dan doorbreekt de Thaise sangha het eigen isolement. Ze wordt daarmee concurrent van andere boeddhistische aanbieders die hetzelfde voornemen koesteren: Maitreya Instituut, Tibetaans Instituut, Phuntsok Chöling, Metta Vihara, en ’Vipassana Nederland’.

De Trekschuit

Wijkkrant Purmer Noord (november 2013) bericht onder de kop ’Trekschuit verkocht’: ’Per 1 januari 2014 is er een nieuwe eigenaar voor de Trekschuit. Het wijkcentrum is door de gemeente verkocht aan Wat Buddha Vihara, een Hindoestaanse gemeenschap.’ Dat laatste is evident onjuist: het is een boeddhistische gemeenschap. De krant verwijst de lezer voor meer informatie naar Watmetta.nl, de site van Buddhavihara.

Een woordvoerster van de gemeente Purmerend weerspreekt dat de Trekschuit (adres: Leeghwaterpark 7,  grootte: 1435 m², eigendom: Gemeente Purmerend) verkocht is. Omdat over lopende onderhandelingen geen uitspraken worden gedaan, bevestigt noch ontkent de gemeente dat met Buddhavihara wordt onderhandeld.

’De gemeente onderhandelt met één, en niet meer dan één, partij. De onderhandelingen zijn in een vergevorderd stadium, maar er is geen overeenkomst gesloten,’ aldus deze woordvoerster.

De onderhandelingen kunnen volgens de gemeente nog steeds worden afgebroken. De woordvoerster noemt uitlatingen over een (eventuele) verkoop van de Trekschuit daarom ’voorbarig’. Volgens haar is voor de eventuele verkoop geen instemming van de gemeenteraad vereist.

De beweringen over het wijkcentrum zijn onderling tegenstrijdig, en dit bevreemdt gemeenteraadslid Paula Kronenburg (SP). Kronenburg heeft geen weet van een verkoop van de Trekschuit aan welke partij ook. Haar SP-fractie stelt hierover vragen tijdens de vergadering van de raadscommissie Stedelijke Ontwikkeling en Beheer op 14 november 2014. Geconfronteerd met Ichsans bewering dat in het Leeghwaterpark een monastieke leefgemeenschap gesticht wordt, stelt Kronenburg dat het bestemmingsplan De Purmer 2005 een woonbestemming uitsluit.

Onduidelijk

Volgens de site van stichting Sangha Metta telt Nederland 14 vipassana leraren ’in de traditie van Mahasi Sayadaw en eerwaarde Mettavihari’ († 2007). De laatste vertrouwde kort voor zijn dood het ’doorgeven van de dhamma’ toe aan: Peter Baert, Henk Barendregt, Paul Boersma, Dingeman Boot, Jotika Hermsen, Joost van de Heuvel Reijnders, Adi Ichsan, Frits Koster, Khanti Nouwen († 2007), Marjó Oosterhoff, Ank Schravendeel, Johan Tinge, Aad Verboom, Henk van Voorst.

Uit de e-mail van Ichsan wordt niet duidelijk namens wie hij schrijft. Hij verstuurde zijn e-mail onder andere aan twaalf vipassana leraren aan wie Mettavihari († 2007) het ’doorgeven van dhamma’ toevertrouwde. Andere geadresseerden zijn: de boeddhistische leraren Coby van Herk, Doshin Houtman, Guus Went, Frank Uyttebroeck, vastgoed ondernemer Harry Rijken en het bestuur van de stichting Meditatie- en Studiecentrum ’Vipassana Nederland’.

’Het is de bedoeling dat retraite activiteiten van voormalige leerlingen van wijlen P.M.T. Mettavihari ook in Leeghwater geaccommodeerd zouden kunnen worden’, schrijft Ichsan. Volgens hem kunnen zijn eigen centrum Dhammadipa en stichting Sangha-Metta van Jotika Hermsen hun langere retraites voortaan bij Buddhavihara houden.

Stichting Dhammadipa (KvK-nr. 50248650) bestaat sinds 2010 en nam het pand aan de Sint Pieterspoortsteeg 29 in Amsterdam over van Buddhavihara. Adi Ichsan (1950) trad bij de oprichting aan als penningmeester. Stichting Sangha-Metta (KvK-nr. 41212864) werd opgericht in 1993, onder voorzitterschap van Jotika Hermsen. Deze sangha heeft geen eigen pand. Ichsan en Hermsen beschouwen zichzelf beiden als opvolgers van Mettavihari.

’Wij kunnen dit alles alleen maar verwelkomen omdat niet alleen voor ons de ruimte en gelegenheid wordt aangeboden om intensiever vipassana te gaan beoefenen in een monastieke omgeving,’ aldus Ichsan. ’Tevens wordt het veel reëler voor personen die tijdelijk of voorgoed de wereld de rug willen toekeren om de stap naar monnikschap of zusterschap te nemen in de Theravada traditie.’

‘Vipassana Nederland’ wil net als Buddhavihara een vipassana en dhamma centrum oprichten waar het hele jaar door retraites kunnen worden gehouden. De eerste ’vriendenbrief’ (12 januari 2012) zegt daarover: ’De eerwaarde Mettavihari liep al met dat idee rond evenals Jotika Hermsen (Sangha Metta) en Dingeman Boot (Stichting Inzichts Meditatie).’

Theravada klooster

Ook Ichsan streeft al lang naar de totstandkoming van een theravada klooster. Zo was hij lid van de Werkgroep Theravada Kloosters Nederland. De on line gepubliceerde notulen van het werkgroepsoverleg van 20 april 2008 gaan specifiek in op de noodzaak van een deugdelijke financiële onderbouwing. Ichsan schat de onkosten voor het opzetten van zo’n klooster rond de € 1.000.000.

Hij merkt op dat Sangha-Metta al sinds 1998 probeert ‘een mogelijkheid te creëren voor vrouwen’. Volgens Ichsan heeft Sangha-Metta in haar bestaan een vermogen van ongeveer € 200.000 opgebouwd. Echter: ‘Er zijn significante problemen met het verkrijgen van de nodige financiële middelen.’ Niet duidelijk is of Sangha-Metta dit vermogen inbrengt in de financiering van de lokatie in het Leeghwaterpark in Purmerend.

In het Beleidsplan 2013-2014 van Buddhavihara is geen sprake van een klooster. Wel meldt de stichting dat de huidige tempel te klein is ‘voor het groeiende aantal boeddhistische aanhangers, zowel voor de activiteiten die gedurende het weekeinde worden gehouden alswel de bijeenkomsten gedurende de boeddhistische feestdagen en de Thaise festivals.’ Daarom stelt Buddhavihara zich als doel ‘een nieuw en groter onderkomen te zoeken voor de huisvesting van de Tempel (het nieuwe Tempel project), hiervoor wordt vermogen gereserveerd.’

Ook Dhammadipa heeft meer ruimte nodig. Het Dhammadipa Jaarplan 2013 van 20 juli 2013 stelt als doel: ‘Oriënteren voor mogelijkheden van een grotere behuizing.’

Volgens het Jaarverslag 2012 leverde het boekjaar 2012 ‘een saldo op van € 5,139.30, dit is een rendement prestatie van 20,86%, ver boven de verwachting van 8 á 13%.’

Dhammadipa’s financiële verwachtingen voor 2013 zijn somber: ‘De eerste cursus in januari 2013 geef duidelijk een afname in deelnemers te zien. Zeker ligt hier ten grondslag de verslechterde economische conjunctuur. Het is redelijk te verwachten dat wij in 2013 met veel moeite het inkomsten niveau van 2012 kunnen benaderen. Meer waarschijnlijk is dat we een rendement van 13 á 15% kunnen verwachten.’

Thaise ambassade

Buddhavihara betaalt de lokatie Leeghwaterpark voor ‘iets meer dan 80%’ uit eigen vermogen, aldus Ichsan. De Thaise tempel verkreeg dit vermogen onder meer door ‘fundraising’ van de Thaise ambassade in Den Haag. Deze ambassade bemoeit zich sinds de jaren ’60 intensief met de verbreiding van het boeddhisme in Nederland. De ambassade zelf organiseerde in die tijd ’boeddhistische activiteiten’ en gaf de aanzet tot de oprichting in 1973 van de eerste Thais boeddhistische tempel in Nederland: Buddharama in Waalwijk. 

De Thaise leraar Mettavihari fungeerde tussen 1973 en 2006 als geestelijk hoofd van Buddharama, Buddhavihara en het Boeddhistische Meditatie Centrum in Groningen. Cultureel antropoloog Victor van Gemert schrijft in Boeddhisme in Nederland (1990) dat de leiding van de Sangha in Thailand Mettavihari in 1973 opdroeg een boeddhistische tempel in Nederland te stichten om daar zijn ‘dhamma-duta werk (=missiewerk)’ te verrichten.

‘Dit werd gerealiseerd met de Boeddharama Tempel in Waalwijk in 1975 waar hij door Z.E. Somdej Dhirananmuni (hoofd dhamma-duta zaken) officieel als hoofdmonnik en als Hoofd van de Thaise Sangha op het vasteland van Europa werd aangesteld’, aldus Van Gemert.

Hij legt uit dat sprake is van ‘enige oriëntatie’ op ‘de Sangha Raja, de Hoogste Aartsvader, hoofd van de Sangha in Thailand, overeenkomstig de Sanghawet van 1962. De Hoogste Aartsvader heeft overigens in Thailand volgens de wet in beginsel de absolute macht.’

De zogeheten Sangha Act -het laatst gewijzigd in 2004- regelt de verhouding tussen kerk en staat. Deze wet bepaalt onder meer dat de ‘Supreme Sangha Council’ onder leiding van de ‘Supreme Patriarch’ (‘Hoogste Aartsvader’) samen met het National Office of Buddhism -dat tot de overheid behoort en als secretariaat dient- toezicht uitoefent op de geestelijkheid en kloosters.

Zendende instantie

Opvallend is dat Ichsan de term dhamma duta in zijn e-mail van 4 november 2013 niet met ‘missiewerk’ vertaalt, maar met ‘zendende instantie’. Over het initiatief van Buddhavihara in het Leeghwaterpark in Purmerend schrijft Ichsan:

‘Wellicht zal de sfeer vrij Aziatisch zijn doordat de belangrijkste morele en financiële steunpilaren in dit geval gevormd worden door de Thaise gemeenschap (purisa), maar toch is het streven van de tempel om zich te presenteren als een zendende instantie (dhamma duta) voor Theravada boeddhisme in Nederland’.

Hij vervolgt: ‘Met andere woorden betekent het dat hoe meer autochtonen inbreng tot stand komt zowel als geestelijke of als leken, hoe meer Nederlandse kenmerken de tempel zou kunnen krijgen in de toekomst.’ Ichsan doet daarom een beroep op de geadresseerde vipassana leraren, met name ‘die met een duidelijke Theravada signature, om materiële en morele steun te betuigen aan deze heilzame verrichtingen van Wat Buddhavihara te Landsmeer.’

De term ‘zendende instantie’ is niet zonder betekenis. Het Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft de BUN aangewezen als Boeddhistische Zendende Instantie (BZI) voor de gehele boeddhistische gemeenschap, alle vipassana- en theravada-stromingen inbegrepen. Dit betekent bijvoorbeeld dat alleen de BUN geestelijke verzorgers voor gedetineerde boeddhisten mag voordragen. Het boeddhisme in Nederland kent echter geen centraal leergezag. Het is dan ook twijfelachtig of Ichsan en Buddhavihara dit door de Nederlandse overheid aan de BUN toegekende ‘gezag’ erkennen: voor hen prevaleert het gezag van de Thaise kerk en staat.

Uiterst behoudend

Adi Ichsan geldt als exponent van boeddhistische orthodoxie; recente uitlatingen in discussiegroepen en brieven van zijn hand wijzen op een dogmatische, uiterst behoudende interpretatie van wat boeddhisme is,  en wat niet.

Op 20 januari 2011 verzoekt Ichsan de Stichting Inzichts Meditatie per e-mail (in bezit van • open boeddhisme •), met afschrift aan de twaalf door Mettavihari aangewezen leraren, om de vermelding van de Engelsman Stephen Batchelor als ‘geaffilieerde vipassana leraar’ van de site te verwijderen.

‘Het is geen geheim dat Stephen Batchelor, ondanks een boeddhistisch verleden nu voor het existentialisme pleit (dus niet het uitdoven) en zelf rechtstreekse anti-dhammische uitspraken doet die de eenheid van de Drie-Juwelen en de traditie van de Theravada schade doet’, aldus Ichsan.

‘Bij het geven van mijn onderricht, maak ik zelf een duidelijke scheidslijn tussen de dhammische leer en de voordeeltrekkers van toegepast boeddhisme’.

In de discussie die daarop volgt spreekt Ichsan criticasters aan als ‘putujjana‘, ofwel ‘gewoon wezen’, ‘wereldling’.

Hij besluit: ‘Eigenlijk ben ik geen voorstander van de indeling oosterse- en westerse boeddhisme. In feite bestaat alleen een (Theravada) boeddhisme en dat is de vorm zoals het in Birma, Thailand en Srilanka wordt gepraktiseerd, inclusief alle syncretisme en bijgeloof die er aan hangt. Total package or nothing, want de waarheid bestaat immers niet. Wat bestaat is alleen de conventie en onze conformisme aan de conventie.’