Het Tibetaans Instituut in Schoten, België kiest voor schaalverkleining en kostenbesparing, en beperkt zich voortaan tot boeddhistische kernactiviteiten: onderricht, meditatie en retraite. Het Nederlandse Naropa Instituut staakt daarom zomer 2014 de exploitatie van het centrum in Cadzand. Tegelijk kiest het Rotterdamse centrum Phuntsok Chö Ling van Lama Jigmé Namgyal voor schaalvergroting, kostenverhoging en uitbreiding van neven-activiteiten. Het ziet de aankoop van de locatie Cadzand als het verwerven van een nieuwe bron van inkomsten.

Deel 2 in een serie van 5

Lama Jigmé Namgyal wil dat zijn leerlingen de exploitatie van een boeddhistisch centrum in Cadzand continueren en ‘doorontwikkelen’ zodra het Tibetaans Instituut daarmee ophoudt, zomer 2014. Hij denkt dat zijn centrum Phuntsok Chö Ling met het verdiende geld op termijn een nieuw, groter pand in Rotterdam kan kopen.

Bestuurslid en secretaris Hannie Hameeteman antwoordt desgevraagd dat Phuntsok Chö Ling verwacht in januari-februari 2014 de plannen voor de aankoop van het centrum in Cadzand (vraagprijs: € 975.000) ‘helder’ te hebben. Meer informatie wil Hameeteman nu niet geven. ‘Op dit moment weten we nog geen concrete zaken betreft de locatie in Cadzand’, mailt ze in een reactie.

Het Tibetaans Instituut is sinds 1993 gevestigd in Schoten, België. Bij het verkrijgen van het vastgoed in Cadzand (16 december 2004) voldoet het instituut de koopsom (€ 394.250) uit eigen middelen. Op 1 februari 2005 verleent het instituut de Fortis Bank een eerste hypotheek tot een totaalbedrag van € 150.000 op het complex in Cadzand, op 4 september 2007 volgt een tweede Fortis-hypotheek tot maximaal € 300.000.

Het Zeeuwse centrum is sinds 16 december 2004 eigendom van het Tibetaans Instituut in Schoten (België), een vereniging zonder winstoogmerk. Dat jaar kocht de vereniging het voormalige asielzoekerscentrum Hedenesse in Cadzand dat in oktober 2003 was opgeheven. Verkoper is het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, de koopsom bedraagt € 394.250. Op het complex rust een hypotheek van de Fortis Bank die kan oplopen tot € 450.000.

Volgens de nieuwe eigenaar was de mandala (‘kring’) van het Tibetaans Instituut met de locatie in Zeeuws-Vlaanderen compleet. Het instituut heeft naast Schoten en Cadzand ook vestigingen in Huy en Brussel (België). Volgens de BOS-radio (6 juli 2013) tellen deze vier vestigingen samen ongeveer 2.500 leden.

Het kerkgenootschap Naropa Instituut (KvK nr. 20170181) is opgericht op 8 juli 2005. Voorzitter is de Nederlander Jan van der Veer.

De Belgische vereniging laat de exploitatie van de locatie Cadzand over aan een Nederlands kerkgenootschap, het Naropa Instituut. De kerk opent op 21 april 2005 de deuren van een ‘nieuw boeddhistisch studie- en retraitecentrum aan zee.’ Iedereen is welkom: ongeacht zijn of haar sociale status of levensbeschouwelijke overtuiging. ‘De specifieke benadering, inzichten en methodes van het boeddhisme worden gebruikt om een dialoog op gang te brengen tussen mensen en culturen, en zo bij te dragen tot een harmonische samenleving.’

Bestemmingsplan

Het bestemmingsplan van de gemeente Sluis bepaalt dat de locatie in Cadzand ‘uitsluitend’ is bestemd voor religieuze en levensbeschouwelijke activiteiten en bijeenkomsten. Er is ‘ten hoogste’ één dienstwoning toegestaan die ‘slechts is bestemd voor bewoning door (het huishouden van) een persoon, wiens huisvesting daar noodzakelijk is, gelet op de bestemming van het gebouw of het terrein’.

In de logiesgebouwen van het Naropa Instituut kunnen ongeveer 90 mensen tegelijk overnachten. De Tibetaanse gompa (tempel) biedt plaats aan zo’n 80 personen. Momenteel verblijven er zes permanente bewoners.

Het Naropa Instituut verhuurt de faciliteiten ook aan derden. Het schrijft in 2005 dat het daarbij denkt aan ‘boeddhisten en niet-boeddhisten’, en aan ‘gelijkgestemde groepen die een infrastructuur zoeken om voor hun leden in een stille en natuurlijke omgeving een programma te organiseren’. De huuropbrengsten moeten de eigenlijke doelstelling -boeddhistisch onderricht, meditatie, retraite- helpen bekostigen.

Bij de opening stelt het instituut wel dat deelnemers aan de programma’s en retraites voor € 25 per jaar lid van het kerkgenootschap dienen te worden. Verder vraagt het donateurs bij te dragen aan de kosten van de renovatie.

‘Belangrijke investeringen waar we voor staan zijn: De vervanging van de boilers en de verwarmingsketels (€ 25.000), een industriële keuken (€ 15.000) en renovatie werken, die geschat worden op (€ 40.000).’

Het kerkgenootschap beschouwt 2005 ‘op materieel vlak’ als het ‘lastigste jaar’, omdat ‘alles opgestart dient te worden, de renovatiewerken verricht en de eerste afbetalingen van de lening gebeuren moeten’. Het meent echter dat alle ‘voortekens’ voor de aankoop op een toekomstig succes wijzen.

‘Onze lama’s hebben dan ook de hoop dat hier in een minimum van tijd een bloeiend dharmacentrum zal mogen groeien dat vele mensen zal kunnen helpen.’

De verwachting wordt niet ingelost. Ruim acht jaar later, op 17 juni 2013, maakt het bestuur via de site bekend dat het Naropa Instituut de exploitatie van het complex in Cadzand zomer 2014 staakt. De redenen:

• de retraite-doelstelling is niet gehaald;
• de concentratie van onderricht en retraites in Huy levert een ‘betere en efficiëntere werksituatie en aanzienlijke kostenvoordelen’ op;
• de verhuur vormt voor de organisatie en vrijwilligers ‘géén kerntaak’.

Het Tibetaans Instituut biedt het object daarom te koop aan.

‘Voor het centrum zal een nieuwe eigenaar worden gezocht en wij hopen dit prachtige centrum aan een andere groepering met een spirituele doelstelling te kunnen overdragen.’

De Groep Villers in Antwerpen is een vereniging zonder winstoogmerk, actief in de thuiszorg en sociale dienstverlening. Voorzitter in 2009 is Bart Bringmans, praktiserend boeddhist en student van het Tibetaans Instituut. Hij meldt dat de Groep in Schoten wil experimenteren met ‘levensbestendige woningen’.

Enkele jaren daarvoor verkocht het Tibetaans Instituut de grond van de locatie Schoten al aan thuiszorginstelling Groep Villers. Acute liquiditeitsproblemen maakten de verkoop noodzakelijk, aldus secretaris en beheerder Frans Goetghebeur in Nieuwsblad.be (9 september 2009).

‘De stijgende energieprijzen en de crisis, waardoor onze 565 leden soms wat langer wachtten met hun bijdrage of zware rekeningen allemaal samenkwamen, speelden ons parten en creëerden een gevaarlijke situatie. Het zag ernaar uit dat we zelfs medewerkers moesten ontslaan of andere drastische maatregelen nemen.’

‘Maar als een geschenk van Boeddha kwam plots de vzw Groep Villers op de proppen met het voorstel om onze terreinen, zo’n 3.000 vierkante meter groot, over te kopen met een garantie van behoud van onze boeddhistische monumenten en werking.’

Lama Karta was tot zijn overlijden (23 februari 2013) ‘spiritueel directeur’ van het Tibetaans Instituut. De huidige leraren zijn Lama Zeupa en Lama Tashi Nyima van de vestiging Yeunten Ling in Huy. Beide lama’s behoren tot de kagyu-stroming van het Tibetaans boeddhisme.

De Nederlandse non Eveline Hakvoort licht de beslissing om het Naropa Instituut te sluiten toe in het BOS-radioprogramma ‘Hemelsbreed’ (6 juli 2013). Hakvoort, een van de zes permanente bewoners van dit instituut, legt uit dat het centrum in Cadzand paste binnen de visie van Lama Karta († 2013). De Tibetaanse lama wilde als ‘vierde poot’ van ‘de mandala‘ een centrum hebben waar in ieder geval retraites van drie maanden konden worden gehouden.

Hakvoort stelt vast dat wat in Cadzand wordt gedaan ‘heel makkelijk’ ook in het centrum Yeunten Ling in Huy kan plaatshebben. Omdat de sangha nu ‘enorm verspreid’ is, komt het Tibetaans Instituut volgens Hakvoort overal nét inzet tekort. ‘Als we een beetje inkrimpen, dan zou het perfect functioneren’, zegt ze in de BOS-uitzending. Toch twijfelt Hakvoort niet aan de juistheid van de visie van Lama Karta.

‘Als Lama was blijven leven had hij het misschien nog op een andere manier kunnen uitleggen. Wíj moeten het doen met de situatie zoals deze is.’

In het huidige complex van het Naropa Instituut zaten tot 2003 het vormingscentrum Hedenesse van Stichting Oecumenisch Vormingscentrum Hedenesse (1948-1989), een vakantieoord voor Britse padvinders en een asielzoekerscentrum.

Eén van de problemen is dat Cadzand voor veel mensen toch ‘een uithoek van Nederland’ is, aldus Hakvoort. Vanwege het ‘enorme achterstallige onderhoud’ is ‘geld verdienen’ noodzaak, het centrum moet ‘heel veel’ worden verhuurd. ‘Het is nu goed onderhouden. Maar toch, je bent hier met maar een paar mensen en je moet het voor 80% verhuren. Waarom doen we dat?’

Op de vraag van interviewster Agnes Sommer waarom dit niet eerder is bedacht, antwoordt Hakvoort: ‘Dat moet je toch aan Lama Karta vragen.’ De lama heeft vooraf goed nagedacht, zegt ze. Bovendien, vertelde hij haar, heeft hij zijn ideeën met ‘verschillende hoge leraren’ besproken.

‘Misschien heeft hij het daarom wel gekocht om het nu te kunnen verkopen, zodat een andere boeddhistische groep er op een fantastische goede manier kan doorgaan, en wij een retraitecentrum in Huy kunnen starten.’

Stichting Phuntsok Chö Ling (KvK nr. 24370227) werd opgericht in 2004, en staat onder leiding van de Tibetaan Lama Jigmé Namgyal (1973). Lama Jigmé groeide op als kind van nomaden in Oost-Tibet. Vanaf 1992 verbleef hij in het explosief groeiende ‘volksklooster’ Larung Gar. Toen de Chinese overheid de bezetting van Larung Gar in 2001 terugbracht van 8.000 tot 1.400 personen en verlaten, illegaal verklaarde bouwwerken begon te slopen, vertrok Lama Jigmé naar Europa. Daarna stichtte hij hij in Luxemburg en Rotterdam zijn eigen boeddhistische centra. Aan de bijeenkomsten in Rotterdam wordt deelgenomen door enkele tientallen personen.

Volgens Hakvoort wil het Tibetaans Instituut met de opbrengst van het vastgoed in Cadzand een nieuw retraitecentrum in Huy laten bouwen. Ze noemt in het interview geen namen van kandidaat-kopers, maar zegt wel dat er gegadigden in ‘onze’ -dat wil zeggen, Tibetaans boeddhistische- richting zijn. Ook Naropa-voorzitter Jan van der Veer wil geen mededelingen over de verkoop doen, vanwege het ‘te tere proces waarin we ons nu bevinden’.

Het Tibetaans boeddhistische centrum van Lama Jigmé Namgyal aan de Rodenrijselaan in Rotterdam maakt zelf via de site (25 augustus 2013) bekend één van de gegadigden te zijn. Dit kleine stadscentrum biedt ruimte aan hooguit zestig personen, Phuntsok Chö Ling is geen eigenaar van het pand. Volgens de site is nieuwe huisvesting nodig om ‘de groei’ van het centrum te faciliteren. Het ziet in de beschikbaarheid van de Zeeuwse locatie een ‘onverwachte en unieke kans’ om meer studieklassen, workshops en retraites aan te kunnen bieden.

‘Wij denken dat Phuntsok Chö Ling veel kan betekenen voor huidige en toekomstige generaties. Door studie en meditatie kunnen mensen in ons centrum hun rijke kwaliteiten ontwikkelen en anderen een gelukkiger en makkelijker leven bezorgen. Het is daarom onze wens om te groeien zodat we meer mensen kunnen bereiken,’ aldus de site.

‘Na overleg met Lama Jigme zijn we tot de conclusie gekomen dat dit instituut  invulling kan geven aan de doelstellingen van Phuntsok Chö Ling.’

Volgens het Rotterdamse centrum bedraagt de vraagprijs € 975.000. Verkrijgt Phuntsok Chö Ling het complex in eigendom, dan wil de stichting de verhuur aan derden continueren. Ze meent het centrum ‘in lijn met het programma zoals het nu is in Cadzand’ door te kunnen ontwikkelen, om ‘de middelen te genereren waarmee we over een aantal jaren ook in Rotterdam een nieuwe definitieve locatie kunnen kopen.’

Concept-plan

Vanwege het ‘alleen kooprecht’ moest de stichting voor oktober 2013 een conceptplan klaar hebben. ‘Na die tijd gaat het, helaas, in de openbare verkoop.’ Het centrum acht dan de kans erg groot dat een projectontwikkelaar er recreatiewoningen laat bouwen. Phuntsok Chö Ling houdt binnenkort een retraite in Cadzand (20-26 oktober 2013). De site meldt dat er al vruchtbare gesprekken zijn geweest met het Naropa Instituut.

‘Ze zijn ervan overtuigd dat als iemand het als een boeddhistisch Instituut over kan nemen, dat Lama Jigme degene is die deze capaciteit en kwaliteit bezit. Het is daarmee een nieuw en zeer belangrijk project geworden.’

Via de site roept Lama Jigmé de hulp in van geïnteresseerden met financiële, juridische, bouwkundige en communicatieve expertise. Juridische hulp is nodig voor zaken als koop, contracten, taxatie, bestemmingsplannen, gebruikersvergunningen. Ook is hulp nodig bij het opstellen van een meerjarige onderhoudsprognose als het gaat om de bouwkundige staat van het pand.

Over de financiering van de koopsom (€ 975.000) doet Phuntsok Chö Ling een voorzet op de eigen site. Een groot deel moet door het centrum en ‘andere direct betrokken’ zelf bij elkaar worden gebracht. ‘Er zijn vele manieren om dit allemaal tot stand te brengen, bijvoorbeeld een renteloze lening of erfenis schenken aan Phuntsok Chö Ling, een certificaat kopen met een rente percentage erop, een kleine hypotheek die je voor ons afsluit op je eigen naam. En wellicht zijn er mogelijkheden op het gebied van fondsen en subsidies.’ De rest kan bij de bank worden geleend.

Makelaar Jan de Dobbelaere in Oostburg, net als Cadzand onderdeel van de gemeente Sluis, werkt bijna twintig jaar in die hoedanigheid in de regio. Hij kent het pand. Desgevraagd vindt hij de prijs die de kandidaat-koper Phuntsok Chö Ling publiceert, ‘van achter mijn bureau bezien veel geld’.