‘Ritskes verzint zelf zijn zen-boeddhisme’

31 mei 2013

‘Mijn periode in Zen.nl sluit ik af. Ik wil niets meer met dit bedrijf te maken hebben. Rients Ritskes heeft één groot luchtkasteel gebouwd met zijn zelfverzonnen zen-boeddhisme dat schadelijk is voor cursisten en leraren’.

Kees de Bruin* kwam in zijn religieuze zoektocht naar de ‘schoonheid van de eenvoud’ via de Gereformeerde Kerk en de Zundertse abt Jeroen Witkam (1931) bij de Nijmeegse vestiging van Zen.nl uit.

Daar werd hij geconfronteerd met een ‘verdienmodel’, opgezet door ‘fake boeddhisten’ die op deze manier ‘zoekende kwetsbare mensen te grazen nemen’. Het zijn woorden waar hij nog altijd achter staat. Zijn kwalificatie van Ritskes is die van een ‘geluks-charlatan’.

Verlies van naasten

Het verlies van naaste familieleden veroorzaakte grote rouw in zijn leven. Hij zocht daarom rust en zingeving die hij bij Jeroen Witkam in Zundert vond.

De Bruin wilde de christelijke traditie loslaten omdat deze hem niet verder hielp. Een vriendin wees hem op het nut van mediteren, hij las een boek van Witkam en raakt zo geïnteresseerd in zijn benadering.

‘Witkam sprak mijn taal: wees bewust van wat je doet. Dat betekent dat je te maken krijgt met nieuwe ervaringen. En dat past bij mij. Die onverwachtheid, dat vind ik prettig. Boeddhisme, zo merkte ik, raakt de kern van je ik’, zegt De Bruin.

In de praktijk betekende dit dat hij vanuit Nijmegen veel naar Zundert reed om deel te nemen aan religieuze bijeenkomsten.

Intensiever

Kees de Bruin kwam uiteindelijk tot het inzicht dat hij een meer intensieve benadering van het zen-boeddhisme wilde. En dat hij deze dichterbij huis wilde ondergaan.

Vijf jaar geleden stuitte hij tijdens een zoektocht op het internet naar dergelijke groepen op Zen.nl. Hij trof op hun site een ‘goed inhoudelijk verhaal’ over het zen-boeddhisme aan dat hem aantrok. ‘Een goede organisatie, kleine club. Prima, dacht ik.’

Eerste twijfel

De Bruin doorliep zonder problemen de introductiecursus, stapte over naar de gevorderden, en kreeg daarna zijn eerste grote twijfel.

‘Er was een grote instroom vanuit de beginnersgroep, er ontstond op deze manier een tweedeling. Je had aan de ene kant de die hards, de potentiële leraren, en aan de andere kant de volgers. En Ritskes maar praten over datgene wat het zen-boeddhisme en meditatie allemaal met je kan doen: gelukkig maken, gelukkiger maken, minder slaapproblemen, betere concentratie.’

Dit weerhield hem echter niet door te zetten.

Hij ging de zogeheten ‘stille zondagen’ leiden en naar een sesshin. De Bruin dacht namelijk dat hij in de loop der jaren genoeg ‘zit-ervaring’ had opgedaan. En dat het advies van zijn leraar juist was: je bent geschikt om leraar te worden.

Hij kwam van zo’n koude kermis thuis dat hij besloot Zen.nl de rug toe te draaien.

Geen compassie

De Bruin werd tijdens een sesshin ziek. Hij moest echter voor zijn vertrek nog met Ritskes praten. ‘Er was geen enkele compassie van zijn kant, hij had enkel een warrig verhaal over mijn ego waaraan ik moest werken. Daar zat volgens hem de oorzaak van de kwaal’.

Heftig geëmotioneerd verliet hij de bijeenkomst. Hij ging de volgende dag naar de dokter, en moest daarna vier maanden revalideren. ‘Van mijn leraar hoorde ik niets. Ik heb toen maar zelf gebeld. Acht weken na mijn vertrek had ik weer contact met hem en dus met Zen.nl’.

Hij kreeg wel allerlei excuses, maar zijn bedenkingen tegen zaken binnen het bedrijf werden weerlegd. Over restitutie van een deel van de deelnamekosten (€ 800) werd niet gesproken.

‘Dit was voor mij de hoofdoorzaak met Zen.nl te stoppen. Ik voelde mij behoorlijk in de steek gelaten door de leiding. Er wordt wel ‘aandacht en omzien’ gepredikt, in de praktijk komt er niks van terecht. De vertrouwensrelatie was weg’, aldus De Bruin.

Geldmachine

Kees de Bruin heeft zich na zijn vertrek bij Zen.nl verdiept in het financiële reilen en zeilen. Conclusie: Met Ritskes’ mooie verhaal is Zen.nl een geldmachine.

De Bruin: ‘Mijn vermoeden is dat Ritskes een goed doordacht systeem heeft om zijn bedrijf te laten groeien. Zen.nl is een commerciële organisatie die elke keer mensen aan zich weet te binden.’

Nijmegen

In zijn rekensom neemt De Bruin de vestiging Nijmegen als uitgangspunt. Met tien tot twaalf volgeboekte groepen van elk ongeveer dertig deelnemers wordt veel geld omgezet.

Elke deelnemer betaalt € 59 per maand. Bij tien groepen met dertig deelnemers is de omzet ruim € 17.000 per maand. Per jaar int Zen.nl ruim € 200.000: voor 46 avonden per jaar, voor € 200 per uur.

De Bruin betrekt ook de kosten van het coachingstrajet in de lerarenopleiding in zijn analyse: € 1.540 voor vijf gesprekken van twee uur.

Zen.nl boekt volgens De Bruin ook hoge omzetten met de organisatie van sesshins: zeven dagen met zeventig deelnemers (€ 800 per persoon) zijn goed voor € 56.000.

Lucratief

De omzet in de lerarenopleiding is lucratief, volgens De Bruin.

Er zijn 135 deelnemers die per maand € 295 betalen: ongeveer € 40.000 per maand, bijna € 478.000 per jaar.

Daarbij telt hij voor het gemak de periodieke weekeind-activiteiten niet mee: € 90 per dag met 15-20 deelnemers (minimaal € 1.350).

De webwinkel Zen.nl completeert in de ogen van De Bruin het business model van Zen.nl. Wie elders shopt komt prijzen voor matten, kussen, wierook etc. tegen die 100-150% goedkoper kunnen zijn.

Nauwelijks feeling

Gezien de grootte van de onderneming (vestigingen, activiteiten) is het voor De Bruin een uitgemaakte zaak: ‘Ritskes kan in tegenstelling tot een aantal jaren geleden nauwelijks feeling met de werkvloer hebben’.

Hij is volgens hem ‘sporadisch nog als leraar op les-avonden aanwezig, hij probeert een publieke figuur te worden.’

‘En Ritskes is dol op mensen met een academische titel. Hij zit via zijn vrouw Merel (red.: Merel Ritskes-Hoitinga is hoogleraar proefdierkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen) in een netwerk van Nijmeegse academici. Op zijn site strooit hij kwistig met de titels van zijn leraren. In zijn boeken is dit een terugkerend patroon. Mijn vraag: is dit een garantie voor kwaliteit van Zen.nl?’

Voor De Bruin is de kwalificatie van Zen.nl en Ritskes duidelijk.

‘Door zijn sluwe commerciële gedrag maakt hij, en zijn medewerkers, misbruik van mensen. We hoeven geen compasie met hem te hebben. Wel met de mensen wiens vertrouwen hij heeft beschadigd. Hij en zijn personeel brengen schade aan het boeddhisme toe. En dat is nog het meest kwalijke’.

Lees ook

> Interview - ‘Belazerd in zen door nep-meester’
> Actueel - Zen.nl is miljoenen-business
> Jeroen Witkam – De Drie Juwelen

* Kees de Bruin is een pseudoniem. De naam, achtergrond en reden van de anonimiteit van de geïnterviewde zijn bij de redactie bekend en wordt beschermd.