Gedrag voorzitter SVB roept vragen op
Voorzitter Rob Janssen van de Stichting Vrienden van het Boeddhisme (SVB) hanteert tegenstrijdige ideeën over aantallen boeddhisten, de institutionalisering van boeddhisme, en de wenselijkheid van marktdenken.
Vanaf 2003 raken de belangen van de SVB, haar bestuursleden Rob Janssen en Jan de Breet en Uitgeverij Asoka B.V., deel van het concern van ondernemer Rob Lindeman, in toenemende mate verweven.
Centrale rol
Janssen vervult in dit proces een centrale rol: als SVB-bestuurslid, als Asoka-vertaler, als BUN-vertegenwoordiger én als ‘nestor van het Nederlands boeddhisme’.
Janssen’s bestuurlijke doen en laten, zijn tegenstrijdige uitlatingen en ambigue houding tegenover de BUN roepen vragen op over zijn motieven.
Psychotherapeut
Rob Janssen (1931) is psychotherapeut en emeritus hoogleraar in de klinische psychologie en persoonlijkheidsleer aan de VU in Amsterdam.
Hij studeerde Pali en Sanskriet in Leiden. Voor Uitgeverij Asoka vertalen Janssen en zijn partner Jan de Breet klassieke boeddhistische teksten in het Nederlands.
Arya Maitreya Mandala
Van 1976 tot 1988 is Janssen priester in de Arya Maitreya Mandala. Zijn leraar Lama Anagarika Govinda (Ernst Lothar Hoffman) stichtte deze Duitse boeddhistische orde.
Sinds 4 november 1980 is hij voorzitter van de Stichting Boeddhistische Gemeenschap Milinda, gevestigd op zijn woonadres in Oegstgeest.
Van 1986 tot en met 1995 is Janssen tevens voorzitter van de Stichting Nederlands Boeddhistisch Studiecentrum.
Voorzitter
Janssen wordt in 1982 voorzitter van de SVB. Hij blijft dit tot 1998; daarna is hij bestuurslid.
Hij hervat het voorzitterschap na het plotselinge vertrek van Paul Boersma in 2006. Deze stapt op vanwege een intern conflict over het te voeren beleid.
Niet-georganiseerden
Als voorzitter bespreekt Boersma het voorstel van kandidaat-bestuurslid Rob Lindeman (BUN) om individuele, niet-georganiseerde boeddhisten onderdak te bieden bij de SVB.
Boersma denkt dat met Lindeman’s plan het isolement van de SVB kan worden doorbroken. De meerderheid van zijn bestuur meent dat van een isolement geen sprake is, en wijst het voorstel af. Boersma stapt op.
Fel
Met name Janssen trekt fel van leer. In harde bewoordingen hekelt hij op 6 maart 2006 de benadering van Lindeman.
‘Zonder lid te zijn van het BUN-bestuur gaat hij rond als een tyfoon met plannen voor de BUN, voert suggestieve gesprekken met allerlei mensen over lokkende vergezichten van een zich als een olievlek uitbreidend boeddhisme in Nederland, waarbij alle (bewust) ongebonden boeddhisten voor hun eigen bestwil gebonden zullen worden door een lidmaatschap van de BUN – een lidmaatschap dat juridisch thans geheel onmogelijk is en waarvan de leden van de BUN nog niet het flauwste vermoeden hebben.’
Twee gaten in één klap
Volgens Janssen probeert Lindeman zijn gesprekspartners voor een karretje te spannen. ‘Wapperend met euro-flappen’ dreigt Lindeman volgens Janssen de BUN al te verlaten voordat de leden weten dat hij kandidaat-bestuurslid is.
‘Ik moet niets hebben van een manager die zijn marktgericht denken los laat op wereldbeschouwelijk gerichte organisaties. Die een gat in de markt ziet -de ongebonden boeddhisten- en daarmee het gat in de portemonnee van de BUN (middels de toestromende contributies) tracht te dichten. Twee gaten in één klap.’
Vluchtige droom
Ook de BUN wordt niet gespaard: ‘Zij zijn een overkoepelende organisatie die -volgens de statuten- onze belangen in de samenleving moet vertegenwoordigen, de samenwerking tussen de leden moet bevorderen (bijvoorbeeld door het oprichten van werkgroepen) en ons moet vertegenwoordigen in binnen- en buitenland’.
‘That is all. En de rest is vooralsnog een vluchtige droom, als van een opiumschuiver. Stuff that dreams are made of,’ aldus Janssen.
Tijdens de BUN-ledenvergadering van 8 april 2006 houdt Janssen deze kritiek echter voor zich.
Nestor
In 2003 deed de SVB het Kwartaalblad Boeddhisme, de naam waaronder het SVB-tijdschrift Saddharma in 1993 werd voortgezet, over aan Uitgeverij Asoka. Herfst 2004 verandert het blad opnieuw van titel: Vorm & Leegte.
Zomer 2006 noemt het tijdschrift Janssen de ‘nestor van het Nederlandse boeddhisme’.
Organisaties
In het portret in Vorm & Leegte stelt Janssen dat de Boeddha weinig op had met organisaties.
‘Er bestond in die tijd geen enkele organisatie, tot later de kloosters kwamen. De eerste kloostervorm was een stuk grond met hutjes erop, met soms een centrale hal waar onderricht werd gegeven. Ook toen heeft de Boeddha al gezegd dat hij dit soort kloosters niet erg waardeerde en hij sprak met een zekere weemoed over de oude tijd waarin hij met slechts enkele monniken onderweg was’, zegt hij.
Ook Janssen heeft zijn bedenkingen. Over de Arya Maitreya Mandala merkt hij op: ‘Alleen de Duitse leiding van de Orde was voor organisatie: activiteiten plannen, agenda’s en afspraken. Als ze mij vroegen wat ik volgend jaar ging doen, zei ik: “Rustig ademhalen.”‘
Institutionalisering
Janssen’s houding is opmerkelijk omdat hij als SVB-vertegenwoordiger in die jaren, samen met andere BUN-leden, wel het voortouw neemt in de verzuiling van het Nederlandse boeddhisme.
Zelf maakt Janssen als bestuurslid deel uit van minstens drie boeddhistische organisaties, alle gevestigd op zijn adres in Oegstgeest.
Volgens de presentielijsten van de BUN behoort Janssen tot de trouwste deelnemers aan de ledenvergaderingen.
Enige scepsis of terughoudendheid -met name op het vlak van institutionalisering en marktdenken- bij Janssen’s inbreng valt uit de notulen niet op te maken.
Thema-bijeenkomsten
Onder Janssen’s voorzitterschap raakt het bestaansrecht van de SVB vanaf 2006 langzaam uitgehold.
Tot en met 2007 organiseert het SVB-bestuur nog thematische bijeenkomsten voor de donateurs.
‘Samen met Saddharma vormden deze bijeenkomsten tientallen jaren de ruggegraat van de stichting wat haar activiteiten aangaat,’ schrijft chroniqeur en SVB-bestuurslid Jacques den Boer.
Staken
In 2007 staakt het SVB-bestuur de organisatie van deze bijeenkomsten. Janssen’s reserve ten opzichte van Rob Lindeman ten spijt kondigt de SVB in 2009 aan voortaan ook de organisatie van thema-bijeenkomsten aan Asoka over te laten.
Die samenwerking wordt geen succes. Op 25 februari 2012 laat het SVB-bestuur de donateurs weten dat de bijeenkomsten ‘voorlopig’ geen doorgang vinden.
Subsidie
In dezelfde brief maakt het bestuur bekend door te gaan met het subsidiëren van de vertalingen van voorzitter Janssen en secretaris De Breet die bij Uitgeverij Asoka verschijnen.
De SVB beschikt over substantiële financiële middelen. Behalve uit de opbrengst van donaties bestaan deze uit het legaat dat kunstschilder en -handelaar Herman de Rethel Kuyt de stichting in 1978 naliet.
In 2006 bedraagt het ‘werkkapitaal’ van de SVB ruim 40.000 euro. De eerste subsidie voor de vertalingen van Janssen en De Breet dateert uit 2008.
Steun
Behalve met subsidie steunt de SVB Asoka ook op een andere manier.
‘Donateur-abonnees’ ontvangen voor € 34,50 behalve de SVB-nieuwsbrief viermaal per jaar het Asoka-tijdschrift BoeddhaMagazine (de opvolger vanVorm & Leegte).
In feite steunt de SVB daarmee niet alleen BoeddhaMagazine -een commercieel tijdschrift dat concurreert met feelgood-bladen zoals Happinez, Yoga Magazine en Flow Magazine- maar ook het zakenconcern van Rob Lindeman, waarvan Uitgeverij Asoka een klein onderdeel vormt.
Spanning
Zijn uitlatingen uit 2006 over organisaties en ‘marktgericht denken’, en de huidige verwevenheid van de SVB met Asoka zijn niet de enige kwesties waarin de samenloop tussen Janssen’s bestuurlijke verantwoordelijkheid, inhoudelijke opvattingen en persoonlijke belangen tegenstrijdigheden zichtbaar maakt.
Ook Janssen’s betrokkenheid bij de BUN -en daarbinnen de ‘driehoek BUN-BOS-Asoka- roept vragen op.
Een goed voorbeeld leveren de door Janssen in verschillende contexten uitgedragen schattingen van het aantal boeddhisten in Nederland.
Splijtzwam
In een reactie op het artikel ‘Splijtzam Boeddha’ in Elsevier (4 september 2010) schrijft Janssen daarover: ‘Volgens de Nederlandse Publieke Omroep heeft het boeddhisme onder Nederlanders een aanhang van meer dan 830.000 mensen.’
Hij ondertekent zijn ingezonden brief met ‘prof. dr. Robert H.C. Janssen (voorzitter Stichting Vrienden van het Boeddhisme), Oegstgeest’.
NPO-enquête
Janssen baseert zich op een NPO-enquête uit 2009. Hij laat echter na te vermelden dat het Commissariaat van de Media de door NPO geleverde onderbouwing enkele maanden eerder in zijn uitspraak van 25 mei 2010 in de prullemand had geworpen.
Het Commissariaat oordeelt dat het door Janssen met instemming geciteerde onderzoek noch met de feiten noch met de jurisprudentie strookt. Tegen dit oordeel ging de BUN niet in beroep.
Schijn van gezag
Als emeritus hoogleraar, SVB-voorzitter en BUN-vertegenwoordiger geeft Janssen de idee als zou het boeddhisme in Nederland 830.000 aanhangers tellen in Elsevier de schijn van gezag.
Dit staat op gespannen voet met zijn eigen pogingen het aantal boeddhisten te schatten. Daarbij onderscheidt Janssen nauwgezet ‘boeddhisten’ en ‘belangstellenden’. De laatste categorie bestaat volgens hem onder meer uit ‘bezoekers’, ‘abonnees’, ‘deelnemers aan cursussen’.
1.800 boeddhisten
In 1986 komt Janssen tot de volgende telling: 610 boeddhisten in vajrayana (meest tibetaans boeddhistische) centra; 540 in zen centra; 500 in ‘algemene’ boeddhistische centra; 150 in theravada centra.
In totaal zijn er dus 1.800 boeddhisten. Het aantal mensen met belangstelling voor boeddhisme bedraagt 2.300.
Volgens Janssen telde Nederland in 1995 zo’n 2.000 georganiseerde boeddhisten en ongeveer 2.500 niet-georganiseerde personen die zich rondom boeddhistische centra bewegen.
Hij noemt ook de boeddhisten van Aziatische origine -zogeheten etnisch boeddhisten- en schat hun aantal op 12.600.
Alles bij elkaar hingen volgens Janssen in 1995 zo’n 17.000 mensen ‘min of meer’ de boeddhistische dharma aan, ongeveer 0,1% van de bevolking (in 1995 volgens het CBS 15.424.122).
Vervijftigvoudiging
In Elsevier onderschrijft Janssen zonder voorbehoud de NPO-schatting uit 2009 van 5% van de bevolking (16.574.989), een vervijftigvoudiging in vijftien jaar.
Hij toont zich daarmee als SVB-voorzitter weliswaar een loyaal BUN-lid, in het licht van zijn eerdere uitlatingen roept dit gedrag wel serieuze vragen op over zijn geloofwaardigheid.
UPDATE
Zondag 31 maart 2013 lanceerde de Stichting Vrienden van het Boeddhisme haar vernieuwde website (http://vriendenvanboeddhisme.nl). Anders dan voorheen kort de stichting de eigen naam daarop af als VvB. In de eigen nieuwsbrief van 24 maart 2013 gebruikt de stichting nog de afkorting SVB.
Lees ook
> Actueel: Asoka onderdeel van zakenconcern Rob Lindeman
> Actueel: Analyse georganiseerd boeddhisme
> Factcheck: Telt Nederland 170.000 boeddhisten?
> Stichting Vrienden van het Boeddhisme
> Arya Maitreya Mandala
> Lindeman – Toelichting voorstel SVB (14-2-2006, pdf)
> Jansen – Voorstel Lindeman (6-3-2006, pdf)
> SVB – Nieuwsbrief 7-4-2009 (pdf)
> SVB – Nieuwsbrief 25-2-1012 (pdf)
> Duk – Splijtzwam Boeddha (24-7-2010, pdf)
Geef een reactie