Analyse • open boeddhisme •

• De Mediawet 2008 gaat expliciet in op activiteiten van publieke omroepen die los staan van het verzorgen van hun media-aanbod (art. 2.132, lid 2) en op de oprichting van of de deelname in rechtspersonen of samenwerkingsverbanden (art. 2.134, lid 1). Publieke omroepen die dit soort activiteiten willen ontplooien hebben toestemming nodig van het CvdM.
• Het CvdM heeft in 2009 uitvoerige beleidsregels voor nevenactiviteiten van publieke media-instellingen vastgelegd. Leidend daarin is de Mediawet 2008 (art 2.132). Belangrijkste uitgangspunt is dat de omroep pas een nevenactiviteit mag verrichten nádat het CvdM daarin toestemt. De Mediawet: ‘Toestemming kan alleen worden gegeven als een nevenactiviteit verband houdt met of ten dienste staat van de verwezenlijking van de publieke media-opdracht, op marktconforme wijze wordt verricht en ten minste kostendekkend is.’
• De wet definieert een nevenactiviteit als volgt: ‘Nevenactiviteiten zijn activiteiten, directe of indirecte deelnemingen in rechtspersonen daaronder begrepen, die niet rechtstreeks verband houden met of ten dienste staan van het ter uitvoering van de publieke media-opdracht verzorgen van media-aanbod, met uitzondering van verenigingsactiviteiten.’
• Op kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag (zoals zendmachtigingshouder BUN) is deze wetsregel niet van toepassing (art. 2.135, lid 2). Ze zijn ook vrij in het gebruik van ‘al hun inkomsten voor de uitvoering van de publieke mediaopdracht’ (art. 2.135, lid 1). Dit betekent dat de wetgever deze groep omroepen vooraf carte blanche geeft in de besteding van publiek geld. Pas na afsluiting van het boekjaar controleert het CvdM in het desbetreffende jaarverslag op onder meer de rechtmatige besteding van publieke omroepmiddelen.
• Deze toetsing achteraf is niet vrijblijvend: het CvdM legde de BUN in 2013 in twee instanties een boete en terugvordering van € 52.5000 op wegens een onrechtmatige besteding van omroepgeld door de BOS. Deze sanctiebeschikking wordt door de BUN in rechte betwist. De rechtszaak dient op 27 februari 2014 voor de meervoudige kamer van de Rechtbank Amsterdam.

Analyse • open boeddhisme •
• Het CvdM constateert terecht dat het StVBOS geen 2.42-omroep is en daardoor niet rechtstreeks onder zijn toezicht staat.
• De vriendenstichting en de BOS zijn jarenlang bestuurlijk vervlochten. BOS-directeuren Gertjan Mulder (2006-2012) en Laetitia Schoofs (2013-heden) waren jarenlang -in strijd met de statuten- enig bestuurslid van de StVBOS. De stichting tracht onder meer haar doel te bereiken door ‘het versterken van de band tussen de begunstigers en de BOS’. Ze doet dit volgens de statuten door de volgende ‘mogelijkheden’: het verstrekken van programmagegevens en andere informatie, en het organiseren van ontmoetingsdagen. Een andere mogelijkheid is: ‘Alle andere activiteiten die voortkomen uit de doelstelling van de Stichting, zulks door het bestuur te bepalen.’
• De StVBOS handelt sinds haar ontstaan ook in strijd met haar statuten omdat ze de jaarrekeningen niet opmaakt, niet laat controleren door een accountant en niet publiceert. Er is zo geen toezicht en controle op de hoogte en besteding van de donaties en andere inkomsten, en op de omvang van het eigen vermogen van de StVBOS. Onbekend is welk deel van haar inkomsten de vriendenstichting fourneert voor BOS-activiteiten.
• De Commissie Integriteit Publieke Omroep (CIPO) die voor de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) op naleving van de Gedragscode goed bestuur en integriteit publieke omroep 2012 toeziet, stelt dat de financiële verslaglegging van een publieke omroep geen blinde vlekken mag vertonen. Doorslaggevend is hoe het toezicht daarop daadwerkelijk wordt uitgeoefend, aldus CIPO-secretaris Sandor Varga tegen • open boeddhisme • (CIPO: Geen ‘onzichtbare potjes’ of ‘financiële vrijplaatsen’, 3 juli 2012). Hij reageert hiermee op vragen van over de bestuurssamenstelling en financiële verslaglegging van de StVBOS.
• Voor het CIPO speelt de BOS in dit toezicht de meest cruciale rol. BOS-directeur -tevens enig StVBOS-bestuurslid- Laetitia Schoofs weigert vanaf het begin van haar aanstelling openheid van zaken te geven. Omdat de Belastingdienst de StVBOS niet aanmerkt als Algemeen Nut Beogende Installing (ANBI) is de daarvoor geldende, onlangs aangescherpte regelgeving over financiële en bestuurlijke openheid en transparantie niet van toepassing. Een ander gevolg daarvan is dat over donaties aan en giften van de StVBOS gewoon belasting wordt geheven.

Analyse • open boeddhisme •
• De BOS krijgt tot 31 december 2015 geld van de overheid voor financiering van media-activiteiten. Daarna niet meer. Kabinet, Eerste en Tweede Kamer hebben dit jaar immers gekozen voor het opheffen van alle 2.42-omroepen. Concreet betekent dit dat de BUN per 1 januari 2016 geen zendmachtiging meer heeft. Ergo: de BOS verdwijnt dan uit het publieke bestel. Een eventuele doorstart van de BOS is onmogelijk. Er is alleen sprake van de oprichting van een rechtsopvolger buiten het publieke bestel.
• De oproep van de BOS voor uitbreiding van het bestuur met drie leden roept dan ook vragen op. De nieuwe bestuursleden worden niet ingezet in de werkzaamheden rondom het exit van de omroep per 31 december 2015. Expliciet wordt in het wervings- en selectieproces gerefereerd aan de situatie daarna met de woorden ‘tal van mogelijkheden’ en ‘opties voor de BOS’. Het is onduidelijk wie de nieuwe bestuursleden zijn en wat hun taken zijn. Ze krijgen een onkostenvergoeding. Hoe hoog die is maakt de BOS-directie niet bekend.
• De statuten van de BOS kennen twee soorten bestuursleden: algemeen en uitvoerend. De eerste groep werkt op basis van een onkostenvergoeding, de tweede is in dienst van de omroep. Het algemeen bestuur bestaat nu uit vier leden. De statuten maximaliseren het aantal tot zeven. De huidige vier bestuursleden ontvingen in 2011 € 18.282 en in 2012 € 12.737 aan onkostenvergoeding (bron: jaarrekeningen BOS 2011 en 2012). Het bestuur vergadert in de regel vier of vijf keer per jaar.
• Op 17 december 2013 schrijft Joop Romeijn op zijn Boeddhisme Blog over zijn tevergeefse poging zo’n geassocieerd adviseur in het BOS-bstuur te worden. BOS-voorzitter Michel Dingarten schreef hem dat de keus ‘niet op mij maar op drie andere kandidaten is gevallen; hoeveel er daarvan overblijven, weet ik niet. Verder ben ik benieuwd of die anderen ook in de openbaarheid durven te treden; want dat hoort toch als je met boeddhistische media bezig wil zijn?’.

Analyse • open boeddhisme •
• Het CvdM past als toezichtshouder de wet toe: Mediawet 2008. Het heeft op basis daarvan de mogelijkheid eigen beleidsregels te ontwikkelen en toe te passen.

Analyse • open boeddhisme •
• De wet schrijft het CvdM exact voor wat welke acties het kan uitvoeren bij geconstateerde overtredingen. Dat is tijdens de controle van de desbetreffende jaarstukken.
• De antwoorden van het CvdM geven aan dat het voor de grootste reorganisatie in het publieke bestel ooit geen speciaal toezichtbeleid ontwikkelt en toepast. CIPO-secretaris Sandor Vargas stelt tegenover • open boeddhisme • dat CvdM en CIPO momenteel over voldoende bevoegdheden en middelen beschikken om het reorganisatieproces adequaat te begeleiden.

Analyse • open boeddhisme •
• De enige optie voor de BOS om na 2015 in het publieke bestel te blijven, is de oprichting van een aspirant-omroep én daarna de fusie met een grotere omroep. Alle plannen om met HUMAN en/of VPRO te fuseren zijn op niets uitgelopen. De BOS is niet expliciet bezig met het verwerven van nieuwe leden voor de oprichting van een dergelijke aspirant-omroepvereniging zoals de HUMAN dit momenteel wel doet.
• Ter vergelijking: de afgehaakte samenwerkings/fusie-kandidaat HUMAN wil als aspirant-omroep fuseren met de VPRO. Daartoe is het actief bezig leden te werven. De teller daarvoor staat nu op ruim 32.000 (per 2-1-2013: 32.618). Op 1 april 2014 moet dit aantal zijn opgelopen tot 50.000.
• Waar de BOS wel hardop over speculeert, is de situatie na 2015: initiatieven op het internet, samenwerking met boeddhistische uitgeverijen of zusterorganisaties in Europa. Dat doet het algemeen bestuur bij monde van Marja Timmer (ook voorzitter Participatieraad) en BUN-bestuurslid Reinier Tilanus (Boeddhistisch Dagblad: ‘BUN en BOS: “Alles op alles zetten om te kunnen blijven uitzenden”‘, 29 augustus 2013).
• Met de werving van de drie nieuwe algemeen bestuurders of geassocieerd adviseurs is de BOS met haar gedachten bij de situatie ná 2015. De kandidaten moeten immers voldoen aan een mediaal, internationaal, commercieel, sociaal-maatschappelijk, innovatief, bestuurlijk en bedrijfskundig profiel. Daarbij hebben ze affiniteit met het ‘gedachtegoed van de BOS’, een omroep die over twee jaar niet meer bestaat.
• Het antwoord van het CvdM betekent dat de profit of non-profit ‘opvolger’ van de BOS geen enkel recht kan doen gelden op de producties van de BOS uit de periode 2000-2015.
• De nieuwe organisatie zou onder voorwaarden nog een toekomst kunnen hebben als productiehuis bij de VPRO. De financiering van (boeddhistische) programma’s moet dan uit een speciaal potje van minmaal € 9 miljoen moeten komen. Dit potje stelt de overheid als een extraatje beschikbaar voor de productie na 2015 van levensbeschouwelijke programma’s die normaal uit de koker van de 2.42-omroepen komen.