BUN-leden ‘kopschuw’ naar ongeorganiseerden

4 oktober 2012

Voorzitter André Kalden (BUN) zegt persoonlijk voorstander te zijn van vertegenwoordiging van ongebonden boeddhisten binnen de BUN. Hij begrijpt echter dat een ‘handvol’ niet-georganiseerde boeddhisten BUN-leden ‘kopschuw’ maakt.

Kalden doet deze uitspraken op de site van het Boeddhistisch Dagblad (BD, 3 oktober 2012) in het kader van het hernieuwde BUN-lidmaatschap van de Europese Boeddhistische Unie (EBU).

Hij zegt niet om welke groepen boeddhisten het gaat.

De BUN-voorzitter licht uitgebreid het EBU-lidmaatschap toe. De EBU vergaderde afgelopen weekeinde in bijzijn van Kalden onder meer hierover tijdens haar jaarlijkse algemene vergadering.

Hij noemt zijn contact met andere vertegenwoordigers binnen de EBU ‘vruchtbaar’, met name ‘over zaken als het betrekken van boeddhisten die niet aan een (vaste) sangha zijn verbonden’.

Niet zonder sangha

Boeddhisten die zich niet formeel (of ‘vast’) aansluiten bij een Nederlandse boeddhistische organisatie, zijn niet per se zonder sangha.

Zij kunnen tot een buitenlandse sangha behoren, of om principiële redenen als sangha afzien van een formele organisatie.

Traditioneel is om van een sangha te spreken het aannemen van een rechtsvorm niet vereist.

Zeer laag

De voor rekening van de BUN verschenen Resultaten enquête boeddhisme in Nederland (2010) noemt het aantal mensen dat formeel bij een boeddhistische organisatie is aangesloten met 21.000 ‘zeer laag’.

Sinds de laatste statutenwijziging in 2009 sluit de BUN de zogeheten ‘niet-georganiseerde boeddhisten’ categorisch uit van het lidmaatschap.

Ze zijn ook niet welkom als donateur.

Omdat niet-georganiseerde boeddhisten de grootste groep vormen -volgens de laatste BUN-berekening 97,7 procent- tast dit fenomeen de representativiteit van de unie aan.

De opmerking van Kalden in het BD-bericht is in strijd met de standpunten van het BUN-bestuur zoals zich die in de jaren hiervoor hebben aangediend en nooit zijn ingetrokken.

Varamitra

Kalden’s voorganger Varamitra (Theo Alkemade, 2007 – 2009) brengt de discussie over het wel of geen lidmaatschap van ongebonden boeddhisten op 3 november 2008 ter sprake in een email aan drie boeddhisten.

Deze hadden zich aangemeld als BUN-donateur met spreekrecht tijdens de ledenvergadering.

Varamitra zette de drie van meet af aan weg als niet-georganiseerd ofschoon zij aangesloten zijn bij een BUN-lid. Ook suggereerde hij dat zij zich aanmeldden als kandidaat-lid, en niet als donateur.

Over de zienswijze van de BUN-leden zei hij het volgende.

‘Een of twee vergaderingen geleden hebben wij gepeild hoe de ledenvergadering stond ten opzichte van individuele leden. De algemene stemming was dat zij daar afwijzend tegenover staan. Men wil de BUN vooral een koepelorganisatie laten zijn van groeperingen.’

Complex en niet correct

Varamitra verwees daarbij naar de ledenvergadering van 17 november 2007. Toen overwogen de leden onder meer dat het individuele lidmaatschap te ‘complex’ is omdat de BUN aan ‘belangenbehartiging’ doet.

‘Als vertegenwoordiger van een organisatie met tientallen of honderden leden heb je één stem, volkomen correct. Maar iemand die zijn eigen mening uit ook één stem, dat is niet correct’, zegt een lid-vertegenwoordiger.

Paradox

Op 4 november 2008 schrijft Varamitra: ‘De ledenvergadering heeft er voor gekozen om een koepelorganisatie te zijn van groeperingen en niet van individuen. Het klinkt bijna als een paradox. Maar wellicht dienen ongebonden boeddhisten zoals jij zich toch maar te gaan organiseren in een vereniging of stichting en dan kan je een verzoek indienen om toegelaten te worden tot de BUN volgens de daarvoor geldende procedures.’

De BUN nam bij monde van voorzitter Varamitra zo een standpunt in dat nergens binnen de boeddhistische traditie steun heeft: alle boeddhisten dwingend (kunnen) voorschrijven dát en hóe zij zich dienen te organiseren.

Beleidslijn

Op 6 november 2008 bevestigt Varamitra tegenover een donateur in spe nog eens dat de BUN geen behoefte heeft aan ‘zoiets als een individueel lidmaatschap’.

Enkele dagen later (12 november) verwijst hij in dezelfde context naar ‘de beleidslijn van de Overheid’. Hij legt niet uit wat hij hiermee bedoelt.

‘Ik begrijp dat het voor bewust ongeorganiseerden moeilijk is om te begrijpen hoe dat werkt in Nederland’, aldus Varamitra.

‘Donateursvoorstel’

Op 9 november 2008 dienen Hans Gijsen, Rob Hogendoorn en Joop Romeijn het voorstel Ongeorganiseerde boeddhisten bij de BUN in. Kern van hun betoog is dat de BUN ook voor niet-georganiseerde boeddhisten openstaat.

Daarvoor kon artikel 8 van de toen geldende statuten worden gebruikt.

Dit artikel gaf donateurs de mogelijkheid met spreekrecht (maar zónder stemrecht) deel te nemen aan de BUN-ledenvergadering.

Van individueel lidmaatschap (mét stemrecht) is in het voorstel geen sprake.

De indieners waarschuwen in hun ‘donateursvoorstel’ wel voor de nadelige gevolgen van het categorisch uitsluiten van niet-georganiseerde boeddhisten voor de representativiteit van de BUN.

Opvallend

Varamitra’s reactie is opvallend. Hij reageert niet op het voorstel zelf maar op zijn lezing ervan. Opnieuw suggereert hij dat het om de aanvraag van een individueel lidmaatschap ging, ofschoon dat niet het verzoek was.

‘Zo vind ik het een aardige koan [zen-boeddhistisch raadsel, red.] hoe je je als organiseerde wilt aansluiten bij een organisatie. Daarmee verlies je de status van ongeorganiseerde’, zegt hij.

De bestuursleden plaatsen het voorstel in de context van de voorgenomen wijziging van de statuten en het huishoudelijk reglement.

In hun ogen was dit onder meer noodzakelijk ‘vanwege het erkenningsbesluit van de Minister van Justitie om de BUN aan te wijzen als zendende instantie’.

Duidelijk

Op 25 januari 2009 formuleert het bestuur in een e-mail aan de indieners van het ‘donateursvoors’ zijn standpunt. Het laat aan duidelijkheid weinig te wensen over.

De BUN is een vereniging voor boeddhistische groeperingen en niet voor individuen. Artikel 8 moet uit de statuten worden geschrapt.

‘Dit artikel is in tegenspraak met het primaire doel van de vereniging waarin gesteld wordt dat de BUN zich inzet tot het bevorderen van de vriendschappelijke samenwerking tussen de in Nederland werkzame boeddhistische groepering‘ [onderstr. Varamitra].

In dienst

Op 1 februari 2009 treedt Varamitra in dienst als hoofd van de dienst Boeddhistische Geestelijke Verzorging van de Dienst Justitiële Inrichtingen (ministerie Justitie en Veiligheid).

In de door hemzelf op 24 november 2008 als BUN-voorzitter ondertekende samenwerkingsovereenkomst met Justitie is ‘representativiteit’ een centraal criterium.

Het staat vast dat Justitie in 2008 de toetsing van de aanspraken van de BUN op representativiteit achterwege heeft gelaten. Het ministerie ging blindelings af op de informatie over de BUN die Varamitra verstrekte.

Niet bij machte

Op 18 april 2009 (‘s ochtends) worden de BUN-statuten conform het bestuursvoorstel gewijzigd.

Daartoe voert Varamitra een nieuwe, praktische  overweging aan. Het BUN-bestuur is ‘niet bij machte’ iets aan belangenbehartiging van individuele leden te doen vanwege het gebrek aan faciliteiten.

‘Het zou mensen op gedachten kunnen brengen, waarover ze teleurgesteld kunnen raken. Dit wil niet zeggen dat we niets voor individuen kunnen doen, maar op het moment dat het in de statuten staat wordt het ander verhaal.’

Diezelfde middag treedt ambtenaar Varamitra als BUN-voorzitter af en wordt hij opgevolgd door Francisca Boel.

Open staan

Varamitra maakte zich als voorzitter en ambtenaar geen zorgen over de representativiteit van de BUN.

Dezelfde dag had hij gezegd dat bij de zendmachtiging geen telling wordt verricht.

‘Voor Justitie is het vooral van belang dat ze een toenemende belangstelling voor boeddhistische geestelijke verzorging onder gevangenen zien en dat wij open staan voor boeddhistische groeperingen om lid te worden’.

Zorgeloosheid

Van deze zorgeloosheid kan in 2012 geen sprake meer zijn. De aanspraken van de BUN worden wél getoetst.

Onderzoekscentrum Kaski (Radboud Universiteit) krijgt de opdracht de BUN te onderzoeken op onder meer het criterium ‘representaviteit’ in het kader van de overeenkomst tussen BUN en Justitie uit 2008 (erkenning BUN als zendende instantie geestelijke verzorging gedetineerde boeddhisten).

Daarbij kunnen de Nijmeegse onderzoekers het zich vanuit professioneel en wetenschappelijk oogpunt niet permitteren voor de BUN minder strenge maatstaven te hanteren dan voor de Hindoe Raad Nederland. Het Kaski heeft deze immers ook voor het ministerie zo getoetst.

En vanuit politiek en staatsrechtelijk oogpunt kan het ministerie het zich niet veroorloven boeddhisten te bevoordelen boven andere religieuze groeperingen als bijvoorbeeld moslims.

Francisca Boel

Op 16 september 2009 reageerde Varamitra’s opvolger Francisca Boel op een petitie die ‘naar wij vernomen hebben, geïnitieerd is in de meeting van 8 november jl. georganiseerd door ongebonden boeddhisten’.

Wat zij zegt, is feitelijk onjuist: niet-georganiseerden speelden daarin geen enkele rol.

Boel liet weten dat de ledenvergadering had besloten aan deze petitie -die vroeg om openheid en transparantie- geen gehoor te geven.

‘Verder is er door de ALV besloten dat er geen reactie meer gegeven wordt op vragen, stellingen etc. van ongebonden boeddhisten die het beleid en/of de strategie van de BUN aangaan. Niet door het bestuur én niet door de leden’, aldus Boel.

Dit besluit is nog steeds van kracht omdat het nooit is ingetrokken.

Bestuurlijke stilte

Daarna treedt een bestuurlijke stilte rondom deze kwestie op.

Pas in najaar 2011 zette het bestuur-Kalden het onderwerp op de agenda. Toen besloot het bestuur de voorbereiding van een voorgenomen symposium over dit onderwerp aan de Universiteit Leiden naar 2013 door te schuiven.

In juni 2012 brengt BUN-voorzitter Kalden de zaak weer ter sprake.

In een BUN-nieuwsbrief schrijft hij dat de BUN-leden ‘een besluit tot het voornemen van oprichten’ van een werkgroep hebben genomen. Deze moet de praktische uitvoering van het beleid ten opzichte van ‘niet aan een sangha verbonden boeddhisten’ onderzoeken.

Het is niet duidelijk waaraan Kalden denkt.

De werkgroep is nog niet opgericht omdat volgens Kalden andere onderwerpen ‘meer prioriteit’ hebben.

Op het BD zegt Kalden dat het bestuur in het voorjaar van 2013 een bestuursstandpunt over deze ontwikkeling wil hebben voorbereid.

Echo’s

In André Kalden’s woorden weerklinken echo’s uit het verleden.

Net als Varamitra en Boel stelt hij vast dat individuele, niet-georganiseerde boeddhisten binnen de BUN niet welkom zijn. Niet als lid, en ook niet als donateur.

Net als Varamitra betwijfelt Kalden of de BUN hen werkelijk iets te bieden heeft.

Niet voor niets trok Kalden -het notore gebrek aan participatie van BUN-leden indachtig- als voorzitter kort geleden het bestaansrecht van de BUN in twijfel.

Anders

Anders dan Varamitra zoekt Kalden de oorzaken voor de onwil van leden niet-georganiseerde boeddhisten welkom te heten buíten de BUN, bij een ‘handvol’ niet-georganiseerde boeddhisten.

Deze weerstand binnen de BUN bestaat al jaren. En de argumenten daarvoor van bestuur en leden hebben niets met de ‘reacties van een handvol mensen uit deze groep’ van doen.

Ze vloeien voort uit het BUN-beleid: volharding in het gedrag de gehele boeddhistische gemeenschap te vertegenwoordigen én tegelijk het categorisch buitensluiten van het -volgens eigen berekening- overgrote deel daarvan.

Als voorzitter en woordvoerder van de BUN houdt André Kalden zich onbereikbaar voor vragen van • open boeddhisme •.
Lees ook

> Actueel – Kalden wil discussie bestaansrecht BUN
> Actueel – BUN wil niet praten
> Analyse – Het Contactorgaan (4)
> Boeddhistisch Dagblad – BUN weer lid van Europese Boeddhistische Unie (3-10-2012)
> BUN – Notulen ALV 17-11-2007 (pdf)
> Varamitra – Donateur (3-11-2008, pdf)
> Varamitra – Donateur (4-11-2008, pdf)
> Varamitra – Donateursschap (6-11-2008, pdf)
> Gijsen-Hogendoorn-Romeijn – Ongeorganiseerde boeddhisten bij de BUN (9-11-2008, pdf)
> Varamitra – Donateurschap (12-11-2008, pdf)
> Varamitra – Voorstel ongebonden:ongeorganiseerde boeddhisten (25-1-2009, pdf)
> Petitie openheid en transparantie (8-11-2009, pdf)
> BUN – Notulen ALV 18-04-2009 deel 1 (pdf)
> Boel – Bericht van BUN-bestuur (16-12-2009, pdf)