Stephen Schettini – Geloof dat ruimte geeft

Toen ik laatst op YouTube naar de Dalai Lama zat te kijken overviel me een raar gevoel.

Het verveelde me.

Humeur

Begrijp me niet verkeerd. Ik ben echt op deze ‘eenvoudige monnik’, zoals Tenzin Gyatso zichzelf noemt, gesteld.

Jaren geleden had ik een lang persoonlijk onderhoud met hem in Dharamsala waarover ik weken later nog steeds in de wolken was. Daarna heb ik hem bij verschillende gelegenheden opnieuw ontmoet.

De Dalai Lama is een warm en vriendelijk persoon en hij gniffelt veel. Zijn gehoor gniffelt vaak met hem mee, niet omdat hij de kunst van cabaret verstaat maar omdat zijn humeur nu eenmaal aanstekelijk is.

Alle ogen

Maar dat is niet het enige dat er over te zeggen valt.

In een video van één van de Mind & Life conferenties, die bulken van academische geleerden als Richard Davidson en Jon Kabat-Zinn, zag ik dat alle ogen op Zijne Heiligheid waren gericht.

Niet dat het me verbaasde. Iedereen zat klaar om -geraakt door zijn magie- bij het minste of geringste te glimlachen en bij zelfs de flauwste grap in welwillend gelach uit te barsten.

Ik sta ervan versteld hoeveel wetenschappers onkritisch en voorbarig conclusies trekken uit de inzichten die zij uit zijn beweringen opmaken. Niet dat het de Dalai Lama’s schuld is. Om een bekend gezegde aan te halen: de schoonheid der vrijster ligt in ’s vrijers oog.

De lama is alles

Vanaf mijn eerste kennismaking met het Tibetaans boeddhisme, bijna veertig jaar geleden, leerde ik dat de leraar er niet alleen is om kennis of zegeningen door te geven. Hij moet worden vereerd.

Anders dan hun geloofsgenoten in andere boeddhistische culturen hebben Tibetanen een voorkeur voor tantrische technieken die zij de hoogste, geheimste en meest sublieme leringen van de Boeddha noemen.

In beginsel staan deze alleen ter beschikking aan degenen die zowel het smalle pad van het persoonlijke ontwaken als het brede pad van de bodhisattva hebben afgelegd. Maar wie afgaat op de wijze waarop het Tibetaans boeddhisme wordt doorgegeven raakt allicht in de veronderstelling dat tantra niet de hoogste van alle beoefeningen is, maar het fundament ervan.

De lama is alles.

Volmaakt verlicht

Wie in tantra is ingewijd dient het gedrag van de lama als ‘volmaakt verlicht’ te beschouwen.

Het is niet geheel duidelijk wat daarmee wordt bedoeld, maar alle teksten zijn het erover eens dat het niet te beschrijven valt. Veel ingewijden, vooral de jongsten, nemen zonder meer aan dat dit telepathische vermogens, volmaakte deugdzaamheid en ondoorgrondelijke bedoelingen omvat.

Gelijkgestemden

Ik kan het weten. Eens geloofde ik dat zelf.

Daar is wel wat voor nodig. Ik hield mijn beeld van de oneindig wijze leraar hoog door steeds met gelijkgestemden in gesprek te blijven. Ik sterkte mijn geloof door middel van het continue besef dat anderen hetzelfde geloofden.

Bij het noemen van de naam van een leraar vouwden we devoot de handen. Hun beslissingen werden nooit bekritiseerd en we sloten ons hart resoluut af voor elke vorm van twijfel.

Wankelbaar

Toch blijft het een wankelbaar geloof. Zonder de onderlinge consensus van gelovigen vervliegt het snel, ook na jaren beoefening. Toen ik mijn pij aflegde en afdaalde naar het wereldlijke bestaan betrapte ik me erop dat ik de Dalai Lama als ‘maar’ een mens beschouwde.

Het viel me op hoe snel westerse gelovigen voor hem in de bres sprongen door bedenkelijke uitlatingen over homoseksuelen, onoordeelkundige standpunten over het huwelijk en vage stellingen over wetenschap weg te rationaliseren.

Zelf voelde ik me daartoe niet langer geroepen. Ik behoorde niet meer tot de ingewijden.

Stampij

Ik moet de Dalai Lama nageven dat hij van zijn flaters heeft geleerd. Soms wordt er even stampij gemaakt, maar daarna laten de media hem gauw met rust.

Hoewel hij in China wordt gehoond heeft hij in het Westen nog steeds het imago van een ster. Zelfs de curieuze Dorje Shugden kwestie, waarin zijn uitlatingen over een onzichtbare boze geest aanleiding gaven tot een moordzuchtig schisma, werd door de pers al snel genegeerd.

Na zeventien jaar lijdt de Tibetaanse gemeenschap nog steeds onder de gevolgen, en dat zal ook nog heel lang het geval zijn.

Ontvankelijk

Tegenwoordig toont de Dalai Lama zich uiterst ontvankelijk voor niet-Tibetaanse tradities. Hij behoort tot het selecte gezelschap dat op een warme, vage en weinig concrete manier de wereldvrede helpt bevorderen.

Wie in aanmerking neemt dat hij het product is van een middeleeuws monastiek stelsel moet toegeven dat hij enorme stappen heeft gezet en ver voor zijn Tibetaanse troepen tijdgenoten uitloopt.

Ik ben bij de oudsten onder hen in de leer geweest en stond versteld over hun vooroordelen en onbuigzaamheid. Dat ik nu afstand bewaar tot het formele boeddhisme werd daardoor zeker bespoedigd.

Vlees en bloed

Tegenwoordig richt mijn studie van het boeddhisme zich vooral op de allervroegste leringen. Daarin verschijnt een Boeddha van vlees en bloed wiens zoeken naar de zin van het bestaan beheerst wordt door dezelfde angst die denkers van alle tijden kenmerkt.

Juist vanwege zijn kwetsbaarheid en menselijkheid is hij benaderbaar voor mij. En daardoor leg ik, wanneer ik zonder het volkomen te begrijpen vermoed dat hij het bij het rechte eind heeft, zijn inzichten niet zomaar naast me neer.

Ruimte

Geloof heeft zin wanneer het je de ruimte geeft je eigen ervaring op te doen en je zelf van iets te overtuigen. Wie blind vaart op zijn geloof zónder te pogen er iets van te begrijpen geeft toe aan de menselijke zwakheid die religie overal een slechte naam bezorgt.

Aan een pragmatisch geloof heb ik genoeg. Ook ik ben een feilbaar en onzeker product van mijn tijd. Maar ik hoef mijn goedgelovigheid niet in duizend bochten te dwingen en ook niet recht te praten wat overduidelijk krom is.

Slechte dag

Om hem te mogen hoef ik mezelf niet wijs te maken dat de Dalai Lama een volmaakt verlichte Boeddha is. Als hij tijdens een lezing moeite heeft terzake te komen klik ik weg zonder me schuldig te voelen.

Misschien had hij gewoon zijn dag niet. Dat overkomt ons toch allemaal wel eens?

Stephen Schettini is The Naked Monk — schrijver, blogger en leraar Mindful Reflection. Toen hij acht jaar als monnik in de Tibetaanse traditie had doorgebracht besloot hij dat rituelen, traditie en geloof overtollige ballast vormen en keerde hij terug in het seculiere bestaan. Hij is nog steeds een bewonderaar en leerling van de historische Boeddha, zonder tot een specifieke traditie te behoren.