[Met toevoeging en 'updates', zie onderaan]
Aad Verboom heeft gisteren een persoonlijke verklaring laten verspreiden door het BD: http://boeddhistischdagblad.nl/52172-vipassanaleraar-aad-verboom-ik-had-beter-op-de-signalen-moeten-letten/
Een citaat hieruit: "In april 2015 heb ik met Henk Barendregt – die begin jaren tachtig bestuurslid was van Stichting de Boeddharama Tempel – gesproken over de Waalwijkse periode. Hij vertelde me dat hij in 1981 aan Mettavihari gevraagd had of hij seksuele handelingen met Patrick Franssen had verricht. Mettavihari had dat aan hem toegegeven. Op dat moment werd me duidelijk dat Mettavihari me in 1981 niet de waarheid had verteld en werd de getuigenis van Patrick Franssen alsnog geloofwaardig. Het is daarom dat ik in het Boeddhistisch Dagblad van 31 mei mijn persoonlijke excuses aan Patrick heb aangeboden. ...
Ondertussen heb ik voor mezelf de pijnlijke realiteit geaccepteerd dat Mettavihari tegen me heeft gelogen en in ernstige mate een groot aantal mensen seksueel heeft misbruikt. ...
Mijn zelfreflectie is dat ‘ik heb zitten pitten’ ... "
Hier doemen voor minstens twee mensen problemen op:
Voor Aad Verboom maar ook voor Henk Barendregt die (volgens Aad althans) al sinds 1981 weet dat Mettavihari ontucht had gepleegd, en hem toch de hand boven het hoofd heeft gehouden en bovendien dit tot 2015 niet aan z'n collega-leraren heeft verteld.
Het wachten is op een echte verklaring van Henk, als die terug is uit de Verenigde Staten; als hij verstandig is: zo snel mogelijk.
Er zit namelijk nogal wat ruimte tussen de verklaring van Aad èn de verklaring van Henk van 29 mei: https://barendregt.wordpress.com/preventie-sexueel-misbruik-les-uit-het-verleden èn de feiten, zie http://openboeddhisme.nl/henk-barendregt-geeft-rol-onjuist-weer
Voor Aad lijken de consequenties me nu al duidelijk, al heeft hij die nog niet publiekelijk getrokken: Het is logisch dat Aad aftreedt. Bestuurlijk is dit namelijk een gebruikelijke stap.
Aftreedt als woordvoerder van 'de zeven' Mettavihari-leerlingen/leraren
Aftreedt als lid van 'de zeven'
Aftreedt als bestuurslid van de sangha Dhammadipa
Aftreedt als vertegenwoordiger van Dhammadipa bij de BUN en andere (eventueel nog bestaande) BUN-functies.
Of Aad moet stoppen als leraar, moet hij zelf, met z'n college-leraar en z'n leerlingen bij Dhammadipa bepalen; ik beperk me hier tot z'n publieke functies.
En tenzij Henk alsnog met een verklaring komt die alles in een geheel ander daglicht stelt, lijkt het me onvermijdelijk dat hij ook aftreedt. In ieder geval als lid van 'de zeven'. Of Henk bestuurlijke functies in de vipassana-wereld heeft, is mij niet bekend.
Wel staat Henk op de lijst van leraren van de Stichting Inzichts Meditatie (SIM): www.simsara.nl/leraren De SIM heeft al eerder een leraar van deze lijst verwijderd. Ik heb het bestuur verleden jaar voorgesteld, de procedure daartoe duidelijker te maken.
Juist op deze wijze - afgetreden - kunnen Aad en Henk bijdragen leveren. Aad sluit z'n verklaring aldus af: "Daarom is het nu tijd om er te zijn voor betrokkenen en slachtoffers, samen met de andere Vipassana leraren en betrokken organisaties. Ik zal me dan ook actief inzetten om – waar mogelijk – er te zijn voor betrokkenen en slachtoffers.
Tenslotte, we hebben hier collectief van geleerd dat er aanvullende maatregelen nodig zijn om in de toekomst misbruik in welke vorm dan ook zoveel mogelijk te voorkomen. Daar zal ik me actief voor inzetten, als Vipassana leraar, als bestuurslid en als mens."
Ik zou zeggen: alleen als mens.
Tot slot dit: er zijn veel zaken onbegrijpelijk in deze pijnlijke geschiedenis, en de verklaring van Aad heeft sommige er van trouwens groter gemaakt (bv over de opvatting dat Mettavihari zich niet aan alle monniken- regels hoefde te houden, het bestaan van deze opvatting is voor mij een volstrekte verrassing, gold dat ook nog voor de Amsterdamse periode van Mettavihari?)
Maar één eenvoudige vraag is nog helemaal niet beantwoord: wannéér wist elk van 'de veertien' Mettavihari-leerlingen/leraren - per individu - dat Mettavihari ontucht heeft gepleegd? Hetzij omdat Mettavihari dat tegenover hem of haar toegegeven hetzij op andere wijze? De jaartallen vliegen ons om de oren en van sommige is er het sterke vermoeden dat de wetenschap er toch al eerder was.
========================================================================
Net toen ik deze blog voor mijn gevoel afgerond had, las ik het artikel van Frits Koster:
'Over het verzwijgen van ethisch grensoverschrijdend gedrag ; zie BD van 5 juni
Een artikel waar ik heel blij mee ben, als men tenminste ergens blij van kan worden in deze thematiek. Ik ga dit artikel niet samenvatten of per onderdeel becommentariëren : lees het gewoon zelf. Het is één van de eerste echte bijdragen aan het verwerken van de huidige vipassana-Nederland-crisis.
Update 6 juni
Het artikel van Frits heeft ook een andere reactie tot gevolg gehad.
In het BoeddhistischDagblad zegt ene Sjoerd (zonder achternaam en kennelijk werkend als GGZ-hulpverlener; boeddhist maar ik weet niet in welke traditie) tegen Frits en Johan:
"Wat mij betreft is mijn vertrouwen in jullie in de rol als leraar ernstig beschadigd en ik wil je daar ook als collega vragen stellen.
1. Hoe kunnen wij als collega’s en mede-beoefenaars er ooit nog op vertrouwen, dat jullie in een nieuwe situatie nu wel, ondanks de gevolgen voor jezelf, in het belang van de slachtoffers zullen handelen?
2. Hoe weten patiënten en meditatieleerlingen nu wel zeker dat zij veilig zullen zijn onder jullie hoede en bij activiteiten waar jullie bij betrokken zijn.
In mijn ogen zou het jullie sieren als jullie je functie in ieder geval tijdelijk neerleggen en je voor hervatting laten coachen en beoordelen op voldoende persoonlijk herstel om je functie veilig te kunnen vormgeven voor de mensen die zich aan jullie toevertrouwen. .... " (Onderstreping JR)
Omdat ik - hierboven - aan Aad juist niet heb gevraagd, zijn functie als leraar neer te leggen, valt deze stellingname van Sjoerd extra op.
Ik begrijp zijn betoog maar vind het onjuist dat hij in het BoeddhistischDagblad Frits en Johan als collega in de zorg aanspreekt. En niet de vraag of Frits en Johan en de andere twaalf Mettavihari-leerlingen/leraren hun functie als leraar moeten neerleggen,
onderscheidt van de vraag of zij (en de andere leraren van de 14 voor zover die ook een BIG-registratie hebben) hun functie als GGZ-hulpverlener neerleggen. Die vraag hoort in een GGZ-tijdschrift thuis.
De echte vraag is: mogen er aan een boeddhistisch leraar die tegelijk GGZ-hulpverlener is, andere eisen worden gesteld dan aan een leraar die timmerman is of gemeente-ambtenaar etc?
Sjoerd meent van wel in het geval van Frits en Johan "... omdat jullie beide ook jullie beroepstitel vermelden bij info over jullie activiteiten als leraar "
Het is grensgeval, het kan ook iets neutraler worden gezien: zowel hun leraar zijn als hun GGZ-hulpverlener zijn staan inderdaad op hun persoonlijke website, maar helemaal ongelijk heeft Sjoerd niet.
Kortom: of Frits en Johan hun functie als GGZ-hulpverlener (tijdelijk) neer moeten leggen, daar ga ik niet over, en de meeste lezers van het BD niet.
En of zij (en de andere twaalf) hun functie als leraar moeten neerleggen: daar gaat Sjoerd niet over, maar de vipassana-gemeenschap, de mediterenden en assistent-leraren etc.
Ik denk trouwens dat Sjoerd geen Theravadin is want anders zou hij het antwoord op zijn beide vragen zelf wel geven: NEE, dat kunnen wij niet weten, ook de leraren zijn niet volledig ontwaakt en onderhevig aan het 'menselijk tekort'
Verder staan er in het BD tal van suggesties ter oplossing van de leraar-leerling-problematiek.
Ik overweeg een blog te schrijven met als titel
'Niks geen oplossingen, problemen willen we hebben
Geen GGZ-gedomineerd boeddhisme en geen eenheid
Verdere beschouwing over de leraren-crisis '
Maar nu even niet, eerst gaat het wat mij betreft over de vipassana-Nederland-crisis; wat boeddhisten van andere tradities dan Theravada daarvan vinden, is maar betrekkelijk relevant.
Update 11 juni
Op de website van Guus Went het artikel Mettavihari, zijn leerlingen en hun 'Dhamma'
En over "een hiërarchisch aandoend conglomeraat van leraren 1e graad, leraren 2e graad, assistent-leraren, bestuurders en zitgroepbegeleiders."
En over het verschil tussen de Mahasi-methode en de vipassana à la Mettavihari.
Hoewel ik me het laatste jaar steeds minder als Theravadin ga beschouwen en de vipassana een meer beperkte rol in mijn leven speelt: ontluisterend.
Update 27 juni
Inmiddels heeft Henk Barendregt - op 25 juni - een 'Aanvullende Verklaring' op zijn website geplaatst. Op 'OpenBoeddhisme' wordt deze verklaring geanalyseerd, zie hier
Deze aanvullende verklaring is voor mij aanleiding geweest om Henk, via het bestuur van Vipassanna-Nijmegen in een mail mijn opvattingen over consequenties voor te leggen.
"Beste mensen
Inmiddels heb ik de (aanvullende) verklaring van Henk (te lezen)gekregen.
Wat ik er in mis, staat indirect in m'n [bovenstaande] blog van begin juni
Vandaar ook hier, via jullie de vraag aan Henk: welke consequentie trek je er voor het nu uit?
Daarbij wil ik ook wel een dringende suggestie doen: aftreden in je bestuurlijke vipassana-functies zoals de groep van zeven' (voorheen 'veertien'), bestuurslidmaatschap van Vipassana Nijmegen als je dat tenminste hebt, de SIM verzoeken je naam te schrappen uit hun lijst van leraren etc.
Zoals ik ook in m'n blog over Aad schreef, heb ik het niet over je persoonlijke leraarschap, dat is aan jou, in overleg met je sangha.
Ik beschouw de strekking van deze mail als openbaar
Vriendelijke groet
Joop Romeijn "
Posts tonen met het label Pali-Canon. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Pali-Canon. Alle posts tonen
vrijdag 5 juni 2015
donderdag 28 mei 2015
Hoe nu verder? Het verbroken zwijgen over Mettavihari, en hoe we nu we de onaangename en verbrokkelde werkelijkheid onder ogen moeten zien
(Met updates van 31 mei en 2 juni, zie onder)
Vooraf: bij deze blogtekst wil ik veel feiten bekend veronderstellen, anders wordt het een onleesbaar lang betoog.
Daarom met nadruk: lees eerst of lees ook http://openboeddhisme.nl/ vanaf 22 mei 2015 en lees en kijk http://nos.nl . En uiteraard: lees mijn blogs van 6 mei en 12 mei hierover.
Ook het BoeddhistischDagblad bevat de nodige informatie vaak vermengd met opinie.
OpenBoeddhisme en NOS hebben het over seksueel misbruik van meerdere leraren, uit meerdere boeddhistische tradities: Theravada, Zen en Tibetaans.
Ik wil hier alleen ingaan op het misbruik door de Theravada-monnik Mettavihari.
Nog meer specifiek: op de reacties van zijn directe leerlingen, de (veertien) huidige Vipassana-leraren; en over de organisatie die retraites organiseert, de Stichting Inzichts Meditatie (SIM).
Alleen over deze case omdat dit altijd mìjn traditie is geweest (Praat ik nu in de verleden tijd? Ik weet het niet.)
Zelf heb ik nauwelijks bij hem gemediteerd, maar ben wel naar een paar bijeenkomsten met hem geweest. Ik heb jaren lang gemediteerd bij twee van zijn leerlingen (Jotika en Paul) die duidelijk in zijn lijn instructie gaven; pas de laatste jaren zijn die wat los gekomen van het rechtlijnige 'alleen vipassana; al het andere zoals samatha, metta-meditatie en Dhamma-studie is overbodig, is a waste of time'. Een klein beetje werd het 'Nobele Eénvoudige Pad' van Mettavihari het 'Nobele Achtvoudige Pad' (inclusief dus ook sila)
En ik 2003 bij Mettavihari 'toevlucht heb genomen'. Telt dat nog wel, is me gevraagd? Ja hoor, de toevlucht (tot Boeddha, Dhamma en Sangha) nam ik zelf, dat dat ten overstaan van een monnik plaatsvond, is secondair.
Nog ter informatie: de vipassana in Nederland kent ook nog andere leraren dan die van de Mettavihari-leerlingen. Met name: Matthijs Schouten, Frank Uyttebroeck en Doshin Houtman . Daarnaast zijn er ook in Nederland de vipassana-retraites volgens de methode van Goenka. Over hen gaat dit artikel ook niet.
Een andere opmerking vooraf: terecht wordt gezegd dat onze aandacht en compassie primair uit moet gaan naar de slachtoffers van Mettavihari die mogelijk nu nog lijden aan dit wangedrag.
Als de stille slachtoffers in de publiciteit die nu is losgebarsten een persoon/adres tegenkomen waar ze dit willen melden en bespreken, hoop ik dat en hoop ik vooral dat dat hen helpt. Maar ik wil het hier hebben over een ander thema: het zwijgen en de brokstukken.
Dat betekent dat ik het ook niet wil hebben over een ander thema dat nu ineens veel aandacht krijgt: het instellen van gedragscodes en procedures door sangha's voor het kunnen melden en met een vertrouwenspersoon bespreken van seksueel misbruik door toekomstige slachtoffers. Ik heb twijfel bij deze prioriteit en haastige stap, ook vanwege de wildgroei die er het gevolg van kan zijn. Laten we (Theravadins, andere boeddhisten hebben hun eigen sores) eerst maar eens met elkaar bespreken wat er in het verleden fout is gegaan.
======================================================================
Als stelling en tegelijk als samenvatting van wat ik hier ga schrijven, formuleer ik:
De Nederlandse vipassana-gemeenschap is er niet mee gediend als meteen wordt overgegaan tot 'lessen voor de toekomst'. Eerst zal de crisis, ontstaan door het jarenlange zwijgen van degenen die van het misbruik door Mettavihari op de hoogte waren, tot de bodem moeten gaan.
En de 'bodem', tegelijk de basis van het beoefenen van het (Theravada)boeddhisme is het ethisch tekort van zowel het misbruik zelf als het zwijgen over dit misbruik.
Sleutelvraag: hadden en hebben degenen die er weet van hadden,
het recht om Mettavihari absolutie te geven ? Mijn antwoord: nee
Niet in midden van de zeventiger jaren van de vorige eeuw,
niet midden negentiger jaren, en ook
niet midden tiener jaren van deze eeuw, nu dus.
Op deze drie periodes wil ik inzoomen
======================================================================
'Midden zeventiger jaren '
Het tweede artikel van OpenBoeddhisme volgend hebben Henk Barendregt en Aad Verboom (nu nog behorend tot 'de zeven') er voor gezorgd dat het seksueel misbruik van Mettavihari vanaf waarschijnlijk 1974 niet de juiste consequenties kreeg en hem in Waalwijk gehandhaafd als monnik. En 'de juiste consequenties' staan helder in de Vinaya: het automatisch beëindigen van het monnikschap, spijtbetuiging of zo speelt geen rol bij deze handeling. Zie bijlage.
Hopelijk geven Barendregt en Verboom alsnog openheid over deze gang van zaken, onder andere hoe en waarom de kloosterorde (Mahasangha) van Mettavihari in Thailand en de Thaise ambassade in den Haag (die Mettavihari naar Nederland hebben gehaald en de mogelijkheid hadden het disroben te effectueren en hem naar Thailand terug te halen), hun taak niet hebben kunnen verrichten.
Mijn vraag aan Barendregt en Verboom: was het lekenbestuur in Waalwijk destijds bevoegd de Vinaya te negeren of omzeilen? Volgens mij kon dit niet.
Bovendien kon door dit verbloemen en verzwijgen het seksueel misbruik gecontinueerd worden en kreeg Nederland een moreel besmette vipassana-leraar.
In http://openboeddhisme.nl/minderjarigen-niet-beschermd/ van woensdag 28 mei (waarin ook meer misbruik wordt gemeld) reageert Aad Verboom hier op:
"Verboom noemt Franssens beweringen over seksueel misbruik nu 'te vaag' om te kunnen reageren: 'Wat ik kan zeggen is dat ik het niet wist. Ik weet het pas zeker sinds oktober vorig jaar. Toen heb ik het van iemand persoonlijk gehoord en hem daarbij de ogen gekeken. Dat was voor mij het kantelpunt. Voor die tijd waren er geruchten, dat weet ik ook wel, maar hoe moet je dat op waarheid schatten?' Verboom geeft toe dat hij Mettavahari in 1981 wel steunde: 'Maar dat was niet formeel, ik zat niet in het bestuur. Het kwam omdat ik dacht dat het verhaal een gerucht was. Ik heb toen geen invloed gehad, maar ik heb wel mijn persoonlijke mening gegeven. "
Een zwak verweer: natuurlijk had Aad invloed, en kende hij als boeddholoog de Vinaya. Dat 'sinds oktober vorig jaar' is niet goed te verenigen met het gemelde gesprek in 1991 à 1995 met Mettavihari (zie onder). Lees ook dit en dit NOS-artikel van 28 mei.
Een vervolgvraag is of de mediterenden in Groningen (de volgende verblijfsplaats in Nederland van Mettavihari maar al vanaf 1980 in weekenden) van de echte gang van zaken in Waalwijk op de hoogte zijn gesteld? Immers: daar is een belangrijk deel van de huidige leraren (deel van 'de zes' en deel van 'de zeven') leerling geworden. Johan Tinge (een van 'de zes') hierover in de NRC van 26 mei 2015:
"Tinge hoorde eind jaren tachtig voor het eerst geruchten over zijn leermeester. Rond 1995 sprak hij hem erop aan. „Mettavihari bekende en zei dat hij ermee gestopt was”, zegt Tinge. „Ik had de indruk dat het om eenmalige dingen ging, die al een tijd geleden waren gebeurd. Hij zei dat hij gestopt was en ik had niet de indruk dat er grote trauma’s bij de slachtoffers waren. Er was ook niemand bij wie je terechtkon. Ik heb het een tijd geparkeerd.” Na Mettavihari’s dood bracht hij het onderwerp ter sprake in de raad van veertien leraren die de leider had benoemd. "
De omvang, het aantal slachtoffers en de trauma's, bleek pas later, zo zeggen deze leraren.
Tinge is over het verspreiden van zijn kennis niet zo duidelijk. Ik denk dat 'de veertien' (bijna) allemaal vanaf een moment ergens in de tachtiger jaren weet hadden van het misbruik door Mettavihari, in Waalwijk, in Groningen en mogelijk ook in andere plaatsen waar hij kwam, Tilburg en Amsterdam bv.
======================================================================
'Midden negentiger jaren '
In 'Gezamenlijke verklaring naar aanleiding van de publicatie in het boeddhistisch dagblad van 6 mei 2015 opgesteld door 'de zeven' (leraren/Mettavihari-leerlingen) zeggen deze: " Wij wijzen er verder op dat onze leraar begin jaren ’90 zijn fouten erkend en zijn leven gebeterd heeft."
In de 'Nieuwsbrief mei 2015' van Dhammadipa is het tijdstip iets verschoven: "Na hierop aangesproken te zijn heeft hij in 1995 zijn fouten erkend en zijn gedrag verbeterd."
Wanneer heeft Mettavihari nu eigenlijk 'zijn leven gebeterd' c.q. 'zijn gedrag verbeterd' ?
Over dit gesprek begin of midden jaren negentig heb ik een aantal vragen:
* Wie namen er aan deel?
* Door wie afgevaardigd?
* Wat is Mettavihari precies gezegd en op welke wijze heeft hij het erkennen van zijn fouten geformuleerd?
* Is er nog iets in de richting van sancties of voorwaarden geformuleerd? (bv altijd een derde persoon aanwezig bij een interview mediterende-Mettavihari in een retraite?)
* Is stilzwijgen over het bestaan en de inhoud van dit gesprek afgesproken?
* Is in dit gesprek aan gerefereerd aan de voor monniken van kracht zijnde Vinaya, ook wat betreft procedures, sancties en bevoegdheden?
Kortom: Is er een door de aanwezigen goedgekeurd verslag van dit gesprek ?
Wat mij verbaast, (met de kennis van nu !), over de periode tussen 1995 en 2014, is dit:
Wetend van het moreel verwerpelijke gedrag van Mettavihari, en dus wetend dat hij bepaald geen 'stroombetreder' of hoger was, (en zelfs geen monnik meer had horen te zijn),
waarom zijn de (14) Mettavihari-leerlingen/leraren sindsdien niet bescheidener geweest in het aanduiden van hun leraar? Waarom zijn ze hem zo sterk op een voetstuk blijven plaatsen? Zoals bv blijkt uit de websites van Dhammadipa, Sanghametta, die van een aantal individuele leraren; en het halfslachtig ('under construction') in de lucht brengen van hun website met als subtitel 'Mettavihari Heritage Sangha '? Want dit op een voetstuk plaatsen heeft het problematische van de situatie versterkt en zal de verwerking van de crisis bemoeilijken.
======================================================================
'Midden tiener jaren (nu) '
Stand van zaken: een aanzwellende publiciteit die nog wel even door zal gaan, een (eenmalig) standpunt van 'de zes', een (eenmalig) standpunt van 'de zeven' en het zwijgen van en waarschijnlijk de verwarring binnen het SIM-bestuur ten gevolge van een teveel aan diverse loyaliteiten.
Dat brengt me op de aanduiding 'de verbrokkeldheid ' in de kop van dit artikel: niemand is in staat op dit moment als woordvoerder namens iedereen op te treden.
Niet over de gewenste duidelijkheid bij wie of welke instantie slachtoffers van Mettavihari zich kunnen melden (een soort commissie Deetman).
Niet over de vragen van de media.
Niet over de vragen van de mediterende en niet mediterende (Theravada-)boeddhisten.
Het laatste punt, anders geformuleerd: Wie kan nu de regie gaan voeren?
Niet alleen wat betreft bovenstaande vragen maar ook in het m.i. noodzakelijke proces van het weer gezond maken van de vipassana-gemeenschap.
De leraren van 'de zes' hebben wat mij betreft het voordeel van de twijfel; zij hebben het zwijgen laat doorbroken maar ze hebben het wel doorbroken. 'De zes' vormen echter geen organisatie, zij zijn voor zo ver ik weet - dat ook niet van plan zoals 'de zeven' dat wel zijn.
Op zich zou (het bestuur van) de SIM een logisch college zijn om de regie te voeren, maar een gecompliceerd verleden met Mettavihari en met 'de zes' en 'de zeven' maken dit moeilijk. Wellicht moet de SIM aangevuld worden met een of twee ongebonden bestuursleden teneinde een regie-functie mogelijk te maken.
Misschien moeten we anders iemand uit een buitenlands centrum vragen wat er met de huidige brokstukken gedaan kan worden? iemand uit Engeland bijvoorbeeld (ik heb geen naam in gedachten).
Of misschien moet de latente crisis in de vipassana-gemeenschap eerst nog dieper en manifester worden? Neutraler gezegd: nog een paar jaar de verbrokkeldheid continueren waarin iedere leraar/sangha zijn/haar ding doet; omdat er helemaal geen 'vipassana-gemeenschap' is?
Het is ongetwijfeld nuttig dat nu codes, ethische commissies en vertrouwenspersonen veel aandacht krijgen. Maar dit is tegelijk 'een vlucht naar voren'. Het boek van het verleden, Mettavihari in de zeventiger, de tachtiger en mogelijk ook de negentiger jaren, kan niet dichtgeslagen worden. Dit betreft ook het gedrag van sommige van zijn leerlingen.
Met dit moeilijk draaglijke feit moeten wij - leerlingen van de leerlingen - leven. Zowel degenen onder ons die strikt de vipassana-opvatting van Mettavihari zijn blijven volgen als voor degenen die andere vormen van beoefening naast deze vipassana de voorkeur hebben gegeven.
Update 31 mei
Er is elke dag welke een nieuwe ontwikkeling, ik zou wel aan de gang kunnen blijven.
Voor twee maak ik een uitzondering; Aad Verboom zegt in het BD van vandaag :
'... En of het aanzien van het boeddhisme is geschaad? Over een paar maanden wordt er niet meer over deze kwesties gesproken. Het boeddhisme kan wel een stootje hebben.'
Ik denk dat Aad zich met de (in zijn perceptie) optimistische gedachte dat er over een paar maanden niet meer over deze kwesties wordt gesproken, ernstig vergist.
Verder wordt duidelijk dat het beleid t.a.v. de vipassana niet alleen aan de leraren moet worden overgelaten; is bv Henk Barendregt - destijds voorzitter in Waalwijk - de meest geëigende persoon om nu met Thaise autoriteiten (blijkens informatie van Aad in ditzelfde artikel) te praten?
En het aanzien van het boeddhisme, althans van de vipassana-meditatie, is wel degelijk geschaad.
Hopelijk wordt die vipassana weer boeddhistisch: niet het Eénvoudige maar het Achtvoudige Pad, te beginnen met de ethiek (sila). Zoals Hans van Willenwaard (ook een vroege leerling van Mettavihari maar een die vroeg afstand van hem genomen heeft) het een paar dagen geleden schreef: "... [de] discussie over de vraag of ethiek voortkomt uit de meditatie of dat je voor de meditatie jezelf en anderen met een sterke ethiek moet beschermen. Mettaviharee nam het standpunt in dat vanuit de meditatie alle goeds vanzelf voort zou komen en zolang je nog niet zover was je kon doen wat je wilde. Hij meende ook dat je je, op een gegeven moment, kon onthechten van verantwoordelijkheid omdat die pas echt zou verschijnen als je genoeg mediteerde. Deze morele anarchie, hoe leerzaam ook tot op een punt, is nu wel gebleken gevaarlijk te zijn."
Update 2 juni
Elke dag opnieuw is er nieuws. Een aantal keer in het BoeddhistischDagblad. En nu groot nieuws in OpenBoeddhisme: 'Henk Barendregt geeft zijn rol onjuist en onvolledig weer '
Een onthullend en onthutsend verhaal. Mijn enige commentaar op dit moment:
Eerst moeten Henk Barendregt, Aad Verboom en de andere van 'de zeven' leraren met een standpunt komen. Voor zover 'de zeven' als groep nog bestaat, voor drie van hen verwijs ik naar de 'Sangha Metta Nieuwsflits Mettavihari ' ; Aad en Henk hebben ook aan hen wel iets uit te leggen, en aan ons dus.
En het bestuur van de SIM moet langzamerhand ook maar eens met een positiebepaling komen, en dan niet over vertrouwenspersonen en ethische commissies.
======================================================================
Bijlage
"Major Rule Groups of the Patimokkha
a) The Four Paaraajika — The Defeaters
The new bhikkhu is told about the Paaraajika Offences immediately after ordination, so he fully knows that they are the most serious of all the offences and that the consequences of transgressing them causes him to be no longer a bhikkhu. The nature of the act that breaks any of these four Paaraajika rules clearly reveals that the bhikkhu is no longer interested in developing the subtle and refined way of Dhamma. The alternative of voluntarily disrobing is always available if he feels he can no longer keep the Rule and this is considered a much better way to handle this sort of overwhelming desire.
A monk automatically falls from being a bhikkhu by committing any of these four offences of defeat: sexual-intercourse, murder, major-theft, or falsely claiming supernormal abilities.
A bhikkhu who falls into any of these four Defeater offences thereby severs himself irrevocably from the bhikkhu community and is no longer considered a bhikkhu. The text portrays it with some vivid similes showing their irreparable nature: as 'a man with his head cut off'; as 'a withered leaf fallen from its stem'; as 'a palm tree cut down'; as 'a broken stone.' For while all the other offences can be remedied, these four are terminal."
Bron: The Bhikkhus' Rules - A Guide for Laypeople door Bhikkhu Ariyesako. Onderstreping door mij (Joop R)
Voor de volledige Vinaya: zie The Buddhist Monastic Code II: The Khandhaka Rules en
The Buddhist Monastic Code I: The Patimokkha Training Rules .
Hieruit: "The term sexual intercourse refers to all kinds of sexual intercourse involving genitals (literally, the “urine path” (pass›va-magga)—i.e., a woman’s vagina or a man’s penis); the anus (vacca-magga); or the mouth (mukha). The
Vibhaºga summarizes the various possible combinations of these orifices, and concludes that all of them—except for mouth-to-mouth penetration, which is treated under Derived Offenses, below—fulfill the factor of effort here."
Opmerking: het minderjarig of meerderjarig zijn van de persoon waarmee een monnik geslachtsgemeenschap heeft, speelt (zover ik heb kunnen nagaan) geen rol in de Vinaya. Wel in het Nederlandse strafrecht waarbij tot begin 1988 de meerderjarigheid bij het 21e jaar begon, daarna vanaf het 18e jaar.
Vooraf: bij deze blogtekst wil ik veel feiten bekend veronderstellen, anders wordt het een onleesbaar lang betoog.
Daarom met nadruk: lees eerst of lees ook http://openboeddhisme.nl/ vanaf 22 mei 2015 en lees en kijk http://nos.nl . En uiteraard: lees mijn blogs van 6 mei en 12 mei hierover.
Ook het BoeddhistischDagblad bevat de nodige informatie vaak vermengd met opinie.
OpenBoeddhisme en NOS hebben het over seksueel misbruik van meerdere leraren, uit meerdere boeddhistische tradities: Theravada, Zen en Tibetaans.
Ik wil hier alleen ingaan op het misbruik door de Theravada-monnik Mettavihari.
Nog meer specifiek: op de reacties van zijn directe leerlingen, de (veertien) huidige Vipassana-leraren; en over de organisatie die retraites organiseert, de Stichting Inzichts Meditatie (SIM).
Alleen over deze case omdat dit altijd mìjn traditie is geweest (Praat ik nu in de verleden tijd? Ik weet het niet.)
Zelf heb ik nauwelijks bij hem gemediteerd, maar ben wel naar een paar bijeenkomsten met hem geweest. Ik heb jaren lang gemediteerd bij twee van zijn leerlingen (Jotika en Paul) die duidelijk in zijn lijn instructie gaven; pas de laatste jaren zijn die wat los gekomen van het rechtlijnige 'alleen vipassana; al het andere zoals samatha, metta-meditatie en Dhamma-studie is overbodig, is a waste of time'. Een klein beetje werd het 'Nobele Eénvoudige Pad' van Mettavihari het 'Nobele Achtvoudige Pad' (inclusief dus ook sila)
En ik 2003 bij Mettavihari 'toevlucht heb genomen'. Telt dat nog wel, is me gevraagd? Ja hoor, de toevlucht (tot Boeddha, Dhamma en Sangha) nam ik zelf, dat dat ten overstaan van een monnik plaatsvond, is secondair.
Nog ter informatie: de vipassana in Nederland kent ook nog andere leraren dan die van de Mettavihari-leerlingen. Met name: Matthijs Schouten, Frank Uyttebroeck en Doshin Houtman . Daarnaast zijn er ook in Nederland de vipassana-retraites volgens de methode van Goenka. Over hen gaat dit artikel ook niet.
Een andere opmerking vooraf: terecht wordt gezegd dat onze aandacht en compassie primair uit moet gaan naar de slachtoffers van Mettavihari die mogelijk nu nog lijden aan dit wangedrag.
Als de stille slachtoffers in de publiciteit die nu is losgebarsten een persoon/adres tegenkomen waar ze dit willen melden en bespreken, hoop ik dat en hoop ik vooral dat dat hen helpt. Maar ik wil het hier hebben over een ander thema: het zwijgen en de brokstukken.
Dat betekent dat ik het ook niet wil hebben over een ander thema dat nu ineens veel aandacht krijgt: het instellen van gedragscodes en procedures door sangha's voor het kunnen melden en met een vertrouwenspersoon bespreken van seksueel misbruik door toekomstige slachtoffers. Ik heb twijfel bij deze prioriteit en haastige stap, ook vanwege de wildgroei die er het gevolg van kan zijn. Laten we (Theravadins, andere boeddhisten hebben hun eigen sores) eerst maar eens met elkaar bespreken wat er in het verleden fout is gegaan.
======================================================================
Als stelling en tegelijk als samenvatting van wat ik hier ga schrijven, formuleer ik:
De Nederlandse vipassana-gemeenschap is er niet mee gediend als meteen wordt overgegaan tot 'lessen voor de toekomst'. Eerst zal de crisis, ontstaan door het jarenlange zwijgen van degenen die van het misbruik door Mettavihari op de hoogte waren, tot de bodem moeten gaan.
En de 'bodem', tegelijk de basis van het beoefenen van het (Theravada)boeddhisme is het ethisch tekort van zowel het misbruik zelf als het zwijgen over dit misbruik.
Sleutelvraag: hadden en hebben degenen die er weet van hadden,
het recht om Mettavihari absolutie te geven ? Mijn antwoord: nee
Niet in midden van de zeventiger jaren van de vorige eeuw,
niet midden negentiger jaren, en ook
niet midden tiener jaren van deze eeuw, nu dus.
Op deze drie periodes wil ik inzoomen
======================================================================
'Midden zeventiger jaren '
Het tweede artikel van OpenBoeddhisme volgend hebben Henk Barendregt en Aad Verboom (nu nog behorend tot 'de zeven') er voor gezorgd dat het seksueel misbruik van Mettavihari vanaf waarschijnlijk 1974 niet de juiste consequenties kreeg en hem in Waalwijk gehandhaafd als monnik. En 'de juiste consequenties' staan helder in de Vinaya: het automatisch beëindigen van het monnikschap, spijtbetuiging of zo speelt geen rol bij deze handeling. Zie bijlage.
Hopelijk geven Barendregt en Verboom alsnog openheid over deze gang van zaken, onder andere hoe en waarom de kloosterorde (Mahasangha) van Mettavihari in Thailand en de Thaise ambassade in den Haag (die Mettavihari naar Nederland hebben gehaald en de mogelijkheid hadden het disroben te effectueren en hem naar Thailand terug te halen), hun taak niet hebben kunnen verrichten.
Mijn vraag aan Barendregt en Verboom: was het lekenbestuur in Waalwijk destijds bevoegd de Vinaya te negeren of omzeilen? Volgens mij kon dit niet.
Bovendien kon door dit verbloemen en verzwijgen het seksueel misbruik gecontinueerd worden en kreeg Nederland een moreel besmette vipassana-leraar.
In http://openboeddhisme.nl/minderjarigen-niet-beschermd/ van woensdag 28 mei (waarin ook meer misbruik wordt gemeld) reageert Aad Verboom hier op:
"Verboom noemt Franssens beweringen over seksueel misbruik nu 'te vaag' om te kunnen reageren: 'Wat ik kan zeggen is dat ik het niet wist. Ik weet het pas zeker sinds oktober vorig jaar. Toen heb ik het van iemand persoonlijk gehoord en hem daarbij de ogen gekeken. Dat was voor mij het kantelpunt. Voor die tijd waren er geruchten, dat weet ik ook wel, maar hoe moet je dat op waarheid schatten?' Verboom geeft toe dat hij Mettavahari in 1981 wel steunde: 'Maar dat was niet formeel, ik zat niet in het bestuur. Het kwam omdat ik dacht dat het verhaal een gerucht was. Ik heb toen geen invloed gehad, maar ik heb wel mijn persoonlijke mening gegeven. "
Een zwak verweer: natuurlijk had Aad invloed, en kende hij als boeddholoog de Vinaya. Dat 'sinds oktober vorig jaar' is niet goed te verenigen met het gemelde gesprek in 1991 à 1995 met Mettavihari (zie onder). Lees ook dit en dit NOS-artikel van 28 mei.
Een vervolgvraag is of de mediterenden in Groningen (de volgende verblijfsplaats in Nederland van Mettavihari maar al vanaf 1980 in weekenden) van de echte gang van zaken in Waalwijk op de hoogte zijn gesteld? Immers: daar is een belangrijk deel van de huidige leraren (deel van 'de zes' en deel van 'de zeven') leerling geworden. Johan Tinge (een van 'de zes') hierover in de NRC van 26 mei 2015:
"Tinge hoorde eind jaren tachtig voor het eerst geruchten over zijn leermeester. Rond 1995 sprak hij hem erop aan. „Mettavihari bekende en zei dat hij ermee gestopt was”, zegt Tinge. „Ik had de indruk dat het om eenmalige dingen ging, die al een tijd geleden waren gebeurd. Hij zei dat hij gestopt was en ik had niet de indruk dat er grote trauma’s bij de slachtoffers waren. Er was ook niemand bij wie je terechtkon. Ik heb het een tijd geparkeerd.” Na Mettavihari’s dood bracht hij het onderwerp ter sprake in de raad van veertien leraren die de leider had benoemd. "
De omvang, het aantal slachtoffers en de trauma's, bleek pas later, zo zeggen deze leraren.
Tinge is over het verspreiden van zijn kennis niet zo duidelijk. Ik denk dat 'de veertien' (bijna) allemaal vanaf een moment ergens in de tachtiger jaren weet hadden van het misbruik door Mettavihari, in Waalwijk, in Groningen en mogelijk ook in andere plaatsen waar hij kwam, Tilburg en Amsterdam bv.
======================================================================
'Midden negentiger jaren '
In 'Gezamenlijke verklaring naar aanleiding van de publicatie in het boeddhistisch dagblad van 6 mei 2015 opgesteld door 'de zeven' (leraren/Mettavihari-leerlingen) zeggen deze: " Wij wijzen er verder op dat onze leraar begin jaren ’90 zijn fouten erkend en zijn leven gebeterd heeft."
In de 'Nieuwsbrief mei 2015' van Dhammadipa is het tijdstip iets verschoven: "Na hierop aangesproken te zijn heeft hij in 1995 zijn fouten erkend en zijn gedrag verbeterd."
Wanneer heeft Mettavihari nu eigenlijk 'zijn leven gebeterd' c.q. 'zijn gedrag verbeterd' ?
Over dit gesprek begin of midden jaren negentig heb ik een aantal vragen:
* Wie namen er aan deel?
* Door wie afgevaardigd?
* Wat is Mettavihari precies gezegd en op welke wijze heeft hij het erkennen van zijn fouten geformuleerd?
* Is er nog iets in de richting van sancties of voorwaarden geformuleerd? (bv altijd een derde persoon aanwezig bij een interview mediterende-Mettavihari in een retraite?)
* Is stilzwijgen over het bestaan en de inhoud van dit gesprek afgesproken?
* Is in dit gesprek aan gerefereerd aan de voor monniken van kracht zijnde Vinaya, ook wat betreft procedures, sancties en bevoegdheden?
Kortom: Is er een door de aanwezigen goedgekeurd verslag van dit gesprek ?
Wat mij verbaast, (met de kennis van nu !), over de periode tussen 1995 en 2014, is dit:
Wetend van het moreel verwerpelijke gedrag van Mettavihari, en dus wetend dat hij bepaald geen 'stroombetreder' of hoger was, (en zelfs geen monnik meer had horen te zijn),
waarom zijn de (14) Mettavihari-leerlingen/leraren sindsdien niet bescheidener geweest in het aanduiden van hun leraar? Waarom zijn ze hem zo sterk op een voetstuk blijven plaatsen? Zoals bv blijkt uit de websites van Dhammadipa, Sanghametta, die van een aantal individuele leraren; en het halfslachtig ('under construction') in de lucht brengen van hun website met als subtitel 'Mettavihari Heritage Sangha '? Want dit op een voetstuk plaatsen heeft het problematische van de situatie versterkt en zal de verwerking van de crisis bemoeilijken.
======================================================================
'Midden tiener jaren (nu) '
Stand van zaken: een aanzwellende publiciteit die nog wel even door zal gaan, een (eenmalig) standpunt van 'de zes', een (eenmalig) standpunt van 'de zeven' en het zwijgen van en waarschijnlijk de verwarring binnen het SIM-bestuur ten gevolge van een teveel aan diverse loyaliteiten.
Dat brengt me op de aanduiding 'de verbrokkeldheid ' in de kop van dit artikel: niemand is in staat op dit moment als woordvoerder namens iedereen op te treden.
Niet over de gewenste duidelijkheid bij wie of welke instantie slachtoffers van Mettavihari zich kunnen melden (een soort commissie Deetman).
Niet over de vragen van de media.
Niet over de vragen van de mediterende en niet mediterende (Theravada-)boeddhisten.
Het laatste punt, anders geformuleerd: Wie kan nu de regie gaan voeren?
Niet alleen wat betreft bovenstaande vragen maar ook in het m.i. noodzakelijke proces van het weer gezond maken van de vipassana-gemeenschap.
De leraren van 'de zes' hebben wat mij betreft het voordeel van de twijfel; zij hebben het zwijgen laat doorbroken maar ze hebben het wel doorbroken. 'De zes' vormen echter geen organisatie, zij zijn voor zo ver ik weet - dat ook niet van plan zoals 'de zeven' dat wel zijn.
Op zich zou (het bestuur van) de SIM een logisch college zijn om de regie te voeren, maar een gecompliceerd verleden met Mettavihari en met 'de zes' en 'de zeven' maken dit moeilijk. Wellicht moet de SIM aangevuld worden met een of twee ongebonden bestuursleden teneinde een regie-functie mogelijk te maken.
Misschien moeten we anders iemand uit een buitenlands centrum vragen wat er met de huidige brokstukken gedaan kan worden? iemand uit Engeland bijvoorbeeld (ik heb geen naam in gedachten).
Of misschien moet de latente crisis in de vipassana-gemeenschap eerst nog dieper en manifester worden? Neutraler gezegd: nog een paar jaar de verbrokkeldheid continueren waarin iedere leraar/sangha zijn/haar ding doet; omdat er helemaal geen 'vipassana-gemeenschap' is?
Het is ongetwijfeld nuttig dat nu codes, ethische commissies en vertrouwenspersonen veel aandacht krijgen. Maar dit is tegelijk 'een vlucht naar voren'. Het boek van het verleden, Mettavihari in de zeventiger, de tachtiger en mogelijk ook de negentiger jaren, kan niet dichtgeslagen worden. Dit betreft ook het gedrag van sommige van zijn leerlingen.
Met dit moeilijk draaglijke feit moeten wij - leerlingen van de leerlingen - leven. Zowel degenen onder ons die strikt de vipassana-opvatting van Mettavihari zijn blijven volgen als voor degenen die andere vormen van beoefening naast deze vipassana de voorkeur hebben gegeven.
Update 31 mei
Er is elke dag welke een nieuwe ontwikkeling, ik zou wel aan de gang kunnen blijven.
Voor twee maak ik een uitzondering; Aad Verboom zegt in het BD van vandaag :
'... En of het aanzien van het boeddhisme is geschaad? Over een paar maanden wordt er niet meer over deze kwesties gesproken. Het boeddhisme kan wel een stootje hebben.'
Ik denk dat Aad zich met de (in zijn perceptie) optimistische gedachte dat er over een paar maanden niet meer over deze kwesties wordt gesproken, ernstig vergist.
Verder wordt duidelijk dat het beleid t.a.v. de vipassana niet alleen aan de leraren moet worden overgelaten; is bv Henk Barendregt - destijds voorzitter in Waalwijk - de meest geëigende persoon om nu met Thaise autoriteiten (blijkens informatie van Aad in ditzelfde artikel) te praten?
En het aanzien van het boeddhisme, althans van de vipassana-meditatie, is wel degelijk geschaad.
Hopelijk wordt die vipassana weer boeddhistisch: niet het Eénvoudige maar het Achtvoudige Pad, te beginnen met de ethiek (sila). Zoals Hans van Willenwaard (ook een vroege leerling van Mettavihari maar een die vroeg afstand van hem genomen heeft) het een paar dagen geleden schreef: "... [de] discussie over de vraag of ethiek voortkomt uit de meditatie of dat je voor de meditatie jezelf en anderen met een sterke ethiek moet beschermen. Mettaviharee nam het standpunt in dat vanuit de meditatie alle goeds vanzelf voort zou komen en zolang je nog niet zover was je kon doen wat je wilde. Hij meende ook dat je je, op een gegeven moment, kon onthechten van verantwoordelijkheid omdat die pas echt zou verschijnen als je genoeg mediteerde. Deze morele anarchie, hoe leerzaam ook tot op een punt, is nu wel gebleken gevaarlijk te zijn."
Update 2 juni
Elke dag opnieuw is er nieuws. Een aantal keer in het BoeddhistischDagblad. En nu groot nieuws in OpenBoeddhisme: 'Henk Barendregt geeft zijn rol onjuist en onvolledig weer '
Een onthullend en onthutsend verhaal. Mijn enige commentaar op dit moment:
Eerst moeten Henk Barendregt, Aad Verboom en de andere van 'de zeven' leraren met een standpunt komen. Voor zover 'de zeven' als groep nog bestaat, voor drie van hen verwijs ik naar de 'Sangha Metta Nieuwsflits Mettavihari ' ; Aad en Henk hebben ook aan hen wel iets uit te leggen, en aan ons dus.
En het bestuur van de SIM moet langzamerhand ook maar eens met een positiebepaling komen, en dan niet over vertrouwenspersonen en ethische commissies.
======================================================================
Bijlage
"Major Rule Groups of the Patimokkha
a) The Four Paaraajika — The Defeaters
The new bhikkhu is told about the Paaraajika Offences immediately after ordination, so he fully knows that they are the most serious of all the offences and that the consequences of transgressing them causes him to be no longer a bhikkhu. The nature of the act that breaks any of these four Paaraajika rules clearly reveals that the bhikkhu is no longer interested in developing the subtle and refined way of Dhamma. The alternative of voluntarily disrobing is always available if he feels he can no longer keep the Rule and this is considered a much better way to handle this sort of overwhelming desire.
A monk automatically falls from being a bhikkhu by committing any of these four offences of defeat: sexual-intercourse, murder, major-theft, or falsely claiming supernormal abilities.
A bhikkhu who falls into any of these four Defeater offences thereby severs himself irrevocably from the bhikkhu community and is no longer considered a bhikkhu. The text portrays it with some vivid similes showing their irreparable nature: as 'a man with his head cut off'; as 'a withered leaf fallen from its stem'; as 'a palm tree cut down'; as 'a broken stone.' For while all the other offences can be remedied, these four are terminal."
Bron: The Bhikkhus' Rules - A Guide for Laypeople door Bhikkhu Ariyesako. Onderstreping door mij (Joop R)
Voor de volledige Vinaya: zie The Buddhist Monastic Code II: The Khandhaka Rules en
The Buddhist Monastic Code I: The Patimokkha Training Rules .
Hieruit: "The term sexual intercourse refers to all kinds of sexual intercourse involving genitals (literally, the “urine path” (pass›va-magga)—i.e., a woman’s vagina or a man’s penis); the anus (vacca-magga); or the mouth (mukha). The
Vibhaºga summarizes the various possible combinations of these orifices, and concludes that all of them—except for mouth-to-mouth penetration, which is treated under Derived Offenses, below—fulfill the factor of effort here."
Opmerking: het minderjarig of meerderjarig zijn van de persoon waarmee een monnik geslachtsgemeenschap heeft, speelt (zover ik heb kunnen nagaan) geen rol in de Vinaya. Wel in het Nederlandse strafrecht waarbij tot begin 1988 de meerderjarigheid bij het 21e jaar begon, daarna vanaf het 18e jaar.
dinsdag 12 mei 2015
Wees je eigen leraar - Organiseer je eigen retraites - En creëer je eigen sangha, als je dat wil tenminste
In deze onzekere tijden is het goed om te mediteren, en zich verder in de Dhamma te verdiepen.
En mediteren is zitten op je kussentje of krukje, met de ogen dicht en handen ontspannen op de benen.
Dat kan je samen met anderen doen en samen met een leraar, maar het meditatieproces zelf vindt in essentie plaats in de individu.
Sommigen houden wellicht niet zo van deze vergelijking: net zo als je alleen sterft.
En ik denk dat er in deze onzekere tijden nog meer aanleiding is om zonder leraar te mediteren.
Misschien is het goed om er nog eens aan te herinneren dat men (Theravada) boeddhist is door toevlucht te nemen op de Boeddha, op de Dhamma en op de Sangha. En dus niet op de leraar (guru) zoals in sommige Mahayana-vormen.
Ik heb het dus over het leraar-loos het boeddhisme beoefenen.
Natuurlijk, ik ken en erken het belang van een bekwame leraar die de meditatie goed kan onderwijzen aan een beginnend beoefenaar. Eerst één methode, om verwarring te voorkomen, niet omdat er maar één methode is, en later ook andere methoden.
Ik erken het belang van een leraar vooral voor de eerste paar jaar van een beginnend boeddhist. Daarna moet je het alleen kunnen, ook al ben je niet volleerd. Je voormalige leraar kan dan één van je spirituele vrienden zijn, als het hem of haar lukt echt uit de leraar-modus te stappen.
Het is toch eigenlijk onbegrijpelijk in de Westerse verhoudingen, dat iemand zo lang leerling blijft. Zelfs een chirurg is sneller klaar met zijn of haar opleiding dan een mediterende (soms yogi genoemd).
Dat 'zonder leraar' bedoel ik niet alleen voor dagelijkse of wekelijkse sessies maar ook voor retraites.
Na drie à vier jaar traditioneel met een leraar mediteren en na twee à drie traditionele meerdaagse retraites met interviews en Dhammatalks te hebben gevolgd kan een boeddhist toch zeker wel op eigen benen staan?
Echt alleen of samen met (spirituele) vrienden. In een zelf gecreëerde sangha .
Waar ik voor pleit, is:
* Organiseer je eigen privé-retraite.
Thuis, op zolder, in een schuur of een vakantiehuisje. Zonder met eventueel
toch nog aanwezige huisgenoten te spreken en je eigen kostje kokend
(zelfs zwijgend inkopen doen in een supermarkt is geen probleem).
* Organiseer samen met een paar anderen een 'Peer-Retreat'.
Als Sanghametta of de SIM dat niet organiseren (Sanghametta
heeft dat in het verleden wel eens gedaan), doe het dan zelf. Huur in een
centrum met éénpersoonskamers, of kom dag weer bij elkaar, met thuis
overnachten; ik kan me elke groepsgrootte tussen de 4 en de 10 voorstellen.
In de blog van de groep 'Säkularer Buddhismus ' brengen een paar Oostenrijkers verslag uit van zo'n retraite: 'Peer-Retreat, geht das? Wie geht das? ' Zie hier hun verslag
Hierboven sprak ik over 'deze onzekere tijden'. Dat is natuurlijk een cliché, de tijden zijn altijd onzeker; of precieser: mensen zijn altijd onzeker (geweest).
Maar nu doel ik specifiek op het komende halfjaar (of langer), waarin mediterenden - in vipassana, inzichtsmeditatie of andere aan de Theravada verbonden methoden - niet weten wat ze met hun Mettavihari-gerelateerde leraar aan moeten.
En waarin organisaties van retraites (de SIM en VCN ); en organisaties van
leraren ('de zes' en 'de zeven', voorheen 'de veertien' aka VN / Mettavihari Heritage Sangha)
in verwarring zijn.
Jammer dat het boek 'Boeddha@home - Op retraite in je eigen huis ' van Renate Seifarth nog steeds niet uit is in de Nederlandse vertaling. Nu moeten we het doen met het Duitse origineel .
De beschrijving door Asoka (nu met verwachting 18 september a.s. maar dat zegt niet alles):
"In Boeddha@home neemt een ervaren meditatielerares je mee op een retraite in je eigen vertrouwde omgeving; dit in combinatie met je alledaagse werkzaamheden, of in een periode die volledig gewijd kan worden aan oefening en verdieping. ... "
Update 13 mei
Ook deze week heeft Edel Maex in z'n blog LEVEN IN DE MAALSTROOM een tekst geplaatst onder de titel 'Moet ik een leraar hebben ? ' (overgenomen in het BD )
Hij vat z'n inleiding samen in vier algemene aandachtspunten voor de leerling:
"1 Wees er van bewust dat religie/spiritualiteit een bijzonder kwetsbare materie is.
2 Het is het verlangen van de leerling dat de leraar maakt en niet omgekeerd.
3 Overschat de leraar niet, maar laat je ook niet tegenhouden om te leren van iemand die niet perfect is.
4 Hou ten allen tijde de verantwoordelijkheid voor je eigen autonomie en integriteit "
Deze punten, hoe waardevol op zich, stelt hij min of meer in de plaats van een éthische code voor leraren'. Ik ga hierover niet hier met hem in discussie omdat hij op zijn beurt reageert op de brief van 'de 7', en daarover wil ik hier en nu niet in discussie.
Update 14 mei
Naar aanleiding van de aandachtspunten van Edel wil ik nog eens verwijzen naar 'Leidraad om groepen en leraren te waarderen ', opgenomen in een blog van me uit 2013.
Zie ook mijn reactie op hem, hieronder.
Update 15 mei
De afgelopen week heb ik de websites van de (14) Mettavihari-leeerlingen/leraren af en toe gecheckt op het eventueel verwijzen naar het nieuws.
De enige tot nu toe is de site van 'Vipassana Groningen '
Eergisteren verscheen bovenstaande blog in het BoeddhistischDagblad , deels geciteerd, deels geparafraseerd.
Omdat de reacties, met name die van ene Henk, mogelijk op misverstanden berusten, heb ik ook een reactie geplaatst:
'Henk, je zou het kunnen begrijpen als je m’n tekst in haar geheel leest. In mijn blog, dat levert ook de juiste context. Namelijk een Theravada-context; mijn blog is gericht op beoefenaren van ‘inzichtsmeditatie’ en heeft als aanleiding het nieuws over Mettavihari zover dat tot nu bekend is (nog lang niet alles).
En verder waarschuw ik niet maar geef feitelijke informatie over de betekenis van het toevlucht nemen in de Theravada, dat is een gansch andere traditie dan het Tibetaanse boeddhisme waar jij kennelijk van bent. Of de beoefenaren van deze traditie hun hele leven een leraar/guru/lama nodig hebben, daar ga ik niet over, dat is hun zaak. '
Update 17 mei
Uit een mail van mij aan de redactie van het Boeddhistisch Dagblad
"Ik wil terugkomen op het artikel in het BD http://boeddhistischdagblad.nl/50299-wees-je-eigen-leraar-organiseer-je-eigen-retraites-en-je-eigen-sangha/
Toen ik het zag staan op 13 mei was ik nogal verrast dat je me niet gevraagd had mijn blogtekst (gedeeltelijk) over te nemen. Maar ik dacht ook, dat het wel ook gedeeltelijk een nieuwsartikel was en liet het dus lopen. Bovendien heb ik zelf een dag later een reactie proberen te plaatsen wat me - tot m'n verbazing - zomaar lukte.
Dat is niet goed, vind ik nu achteraf en niet voor herhaling vatbaar.
Het BD heeft mij gebanned gezien jullie interpretatie (m.i. onjuist) van de tweede en derde vorm van 'onjuist spreken';
en ik wil ook niet schrijven in het BD omdat ik vind dat de vierde vorm ('gebabbel') er te veel in voor komt.
Dat was een soort deal en zo moeten we het maar houden. "
Overigens heeft die reactie van mij (over 'de juiste context') in het BD ook niet geholpen, dat is m'n indruk tenminste bij het lezen van vervolgreacties op de mijne.
En mediteren is zitten op je kussentje of krukje, met de ogen dicht en handen ontspannen op de benen.
Dat kan je samen met anderen doen en samen met een leraar, maar het meditatieproces zelf vindt in essentie plaats in de individu.
Sommigen houden wellicht niet zo van deze vergelijking: net zo als je alleen sterft.
En ik denk dat er in deze onzekere tijden nog meer aanleiding is om zonder leraar te mediteren.
Misschien is het goed om er nog eens aan te herinneren dat men (Theravada) boeddhist is door toevlucht te nemen op de Boeddha, op de Dhamma en op de Sangha. En dus niet op de leraar (guru) zoals in sommige Mahayana-vormen.
Ik heb het dus over het leraar-loos het boeddhisme beoefenen.
Natuurlijk, ik ken en erken het belang van een bekwame leraar die de meditatie goed kan onderwijzen aan een beginnend beoefenaar. Eerst één methode, om verwarring te voorkomen, niet omdat er maar één methode is, en later ook andere methoden.
Ik erken het belang van een leraar vooral voor de eerste paar jaar van een beginnend boeddhist. Daarna moet je het alleen kunnen, ook al ben je niet volleerd. Je voormalige leraar kan dan één van je spirituele vrienden zijn, als het hem of haar lukt echt uit de leraar-modus te stappen.
Het is toch eigenlijk onbegrijpelijk in de Westerse verhoudingen, dat iemand zo lang leerling blijft. Zelfs een chirurg is sneller klaar met zijn of haar opleiding dan een mediterende (soms yogi genoemd).
Dat 'zonder leraar' bedoel ik niet alleen voor dagelijkse of wekelijkse sessies maar ook voor retraites.
Na drie à vier jaar traditioneel met een leraar mediteren en na twee à drie traditionele meerdaagse retraites met interviews en Dhammatalks te hebben gevolgd kan een boeddhist toch zeker wel op eigen benen staan?
Echt alleen of samen met (spirituele) vrienden. In een zelf gecreëerde sangha .
Waar ik voor pleit, is:
* Organiseer je eigen privé-retraite.
Thuis, op zolder, in een schuur of een vakantiehuisje. Zonder met eventueel
toch nog aanwezige huisgenoten te spreken en je eigen kostje kokend
(zelfs zwijgend inkopen doen in een supermarkt is geen probleem).
* Organiseer samen met een paar anderen een 'Peer-Retreat'.
Als Sanghametta of de SIM dat niet organiseren (Sanghametta
heeft dat in het verleden wel eens gedaan), doe het dan zelf. Huur in een
centrum met éénpersoonskamers, of kom dag weer bij elkaar, met thuis
overnachten; ik kan me elke groepsgrootte tussen de 4 en de 10 voorstellen.
In de blog van de groep 'Säkularer Buddhismus ' brengen een paar Oostenrijkers verslag uit van zo'n retraite: 'Peer-Retreat, geht das? Wie geht das? ' Zie hier hun verslag
Hierboven sprak ik over 'deze onzekere tijden'. Dat is natuurlijk een cliché, de tijden zijn altijd onzeker; of precieser: mensen zijn altijd onzeker (geweest).
Maar nu doel ik specifiek op het komende halfjaar (of langer), waarin mediterenden - in vipassana, inzichtsmeditatie of andere aan de Theravada verbonden methoden - niet weten wat ze met hun Mettavihari-gerelateerde leraar aan moeten.
En waarin organisaties van retraites (de SIM en VCN ); en organisaties van
leraren ('de zes' en 'de zeven', voorheen 'de veertien' aka VN / Mettavihari Heritage Sangha)
in verwarring zijn.
Jammer dat het boek 'Boeddha@home - Op retraite in je eigen huis ' van Renate Seifarth nog steeds niet uit is in de Nederlandse vertaling. Nu moeten we het doen met het Duitse origineel .
De beschrijving door Asoka (nu met verwachting 18 september a.s. maar dat zegt niet alles):
"In Boeddha@home neemt een ervaren meditatielerares je mee op een retraite in je eigen vertrouwde omgeving; dit in combinatie met je alledaagse werkzaamheden, of in een periode die volledig gewijd kan worden aan oefening en verdieping. ... "
Update 13 mei
Ook deze week heeft Edel Maex in z'n blog LEVEN IN DE MAALSTROOM een tekst geplaatst onder de titel 'Moet ik een leraar hebben ? ' (overgenomen in het BD )
Hij vat z'n inleiding samen in vier algemene aandachtspunten voor de leerling:
"1 Wees er van bewust dat religie/spiritualiteit een bijzonder kwetsbare materie is.
2 Het is het verlangen van de leerling dat de leraar maakt en niet omgekeerd.
3 Overschat de leraar niet, maar laat je ook niet tegenhouden om te leren van iemand die niet perfect is.
4 Hou ten allen tijde de verantwoordelijkheid voor je eigen autonomie en integriteit "
Deze punten, hoe waardevol op zich, stelt hij min of meer in de plaats van een éthische code voor leraren'. Ik ga hierover niet hier met hem in discussie omdat hij op zijn beurt reageert op de brief van 'de 7', en daarover wil ik hier en nu niet in discussie.
Update 14 mei
Naar aanleiding van de aandachtspunten van Edel wil ik nog eens verwijzen naar 'Leidraad om groepen en leraren te waarderen ', opgenomen in een blog van me uit 2013.
Zie ook mijn reactie op hem, hieronder.
Update 15 mei
De afgelopen week heb ik de websites van de (14) Mettavihari-leeerlingen/leraren af en toe gecheckt op het eventueel verwijzen naar het nieuws.
De enige tot nu toe is de site van 'Vipassana Groningen '
Eergisteren verscheen bovenstaande blog in het BoeddhistischDagblad , deels geciteerd, deels geparafraseerd.
Omdat de reacties, met name die van ene Henk, mogelijk op misverstanden berusten, heb ik ook een reactie geplaatst:
'Henk, je zou het kunnen begrijpen als je m’n tekst in haar geheel leest. In mijn blog, dat levert ook de juiste context. Namelijk een Theravada-context; mijn blog is gericht op beoefenaren van ‘inzichtsmeditatie’ en heeft als aanleiding het nieuws over Mettavihari zover dat tot nu bekend is (nog lang niet alles).
En verder waarschuw ik niet maar geef feitelijke informatie over de betekenis van het toevlucht nemen in de Theravada, dat is een gansch andere traditie dan het Tibetaanse boeddhisme waar jij kennelijk van bent. Of de beoefenaren van deze traditie hun hele leven een leraar/guru/lama nodig hebben, daar ga ik niet over, dat is hun zaak. '
Update 17 mei
Uit een mail van mij aan de redactie van het Boeddhistisch Dagblad
"Ik wil terugkomen op het artikel in het BD http://boeddhistischdagblad.nl/50299-wees-je-eigen-leraar-organiseer-je-eigen-retraites-en-je-eigen-sangha/
Toen ik het zag staan op 13 mei was ik nogal verrast dat je me niet gevraagd had mijn blogtekst (gedeeltelijk) over te nemen. Maar ik dacht ook, dat het wel ook gedeeltelijk een nieuwsartikel was en liet het dus lopen. Bovendien heb ik zelf een dag later een reactie proberen te plaatsen wat me - tot m'n verbazing - zomaar lukte.
Dat is niet goed, vind ik nu achteraf en niet voor herhaling vatbaar.
Het BD heeft mij gebanned gezien jullie interpretatie (m.i. onjuist) van de tweede en derde vorm van 'onjuist spreken';
en ik wil ook niet schrijven in het BD omdat ik vind dat de vierde vorm ('gebabbel') er te veel in voor komt.
Dat was een soort deal en zo moeten we het maar houden. "
Overigens heeft die reactie van mij (over 'de juiste context') in het BD ook niet geholpen, dat is m'n indruk tenminste bij het lezen van vervolgreacties op de mijne.
woensdag 6 mei 2015
Vipassana-leraren: ‘Mettavihari pleegde seksueel wangedrag met leerlingen ’. Vandaag in het BoeddhistischDagblad
Update 7 mei
Als update slechts de constatering dat de redactie van het BoeddhistischDagblad de kop van het betreffende artikel, door mij letterlijk overgenomen, heeft gewijzigd. Het heet nu:
"Vipassana-leraren: ‘Mettavihari pleegde grensoverschrijdend seksueel gedrag met leerlingen’".
Ik denk dat 'de acht' leraren die de verklaring niet hebben willen ondertekenen, nu toch van zich hebben laten horen, namelijk door de redactie te vragen er een meer milde kop boven te zetten.
Echter: 'grensoverschrijdend seksueel gedrag' is m.i. verslechtering van 'seksueel wangedrag'
Update 8 mei
De hoofdredacteur van het BD heeft me geschreven nog geen reactie van 'de andere acht' vipassana-leraren te hebben ontvangen. De wijzigingen in de kop en de eerste alinea's van het artikel betroffen zijn interpretatie van de tekst van 'de zes', die begint met een aanhalingsteken.
Dat was een eigen interpretatie van de redactie op basis van de tekst, die begint na de twee eerste alinea’s met een enkel aanhalingsteken- van de zes leraren. Zelf zou ik het onderscheid tussen feiten (en citaten zijn ook feiten) en interpretatie scherper gemaakt hebben.
Ondertussen blijven we hopen dat ook 'de andere acht' leraren van zich laten horen, ik denk dat ze zich langzaam wel gaan realiseren dat de geest nu eenmaal uit de fles is, hoe moeilijk het ook is dat te zien over hun bewonderde leraar Mettavihari. En dat ze zich gaan realiseren dat de slachtoffers van het seksueel wangedrag van Mettavihari niet geholpen zijn met verder zwijgen.
Update 10 mei
Inmiddels hebben de andere zeven leraren (zonder Adi) een reactie gegeven: zie BD van 9 mei
In afwachting van meer informatie over wat er de afgelopen dertig jaar gebeurd is, wil ik er nu alleen van zeggen: volstrekt inadequaat. Deze zeven zijn niet de eerstgeroepenen om met oplossingen te komen, hun rol in het probleem is daarvoor te onduidelijk. Die van de Thaise ambassade (die Mettavihari naar Nederland heeft gehaald) trouwens ook
=====================================================================
"Zes Nederlandse vipassana-leraren verwijten hun in 2007 overleden Thaise meditatieleraar Mettavihari van grensoverschrijdend seksueel gedrag met mannelijke leerlingen. Het wangedrag kwam volgens deze leraren al in het midden van de jaren negentig van de vorige eeuw aan het licht, maar een onderzoek in het najaar van 2014 door twee van de zes leraren wees uit dat de omvang groter is dan werd gedacht en dat mensen hier schade van ondervinden. Daarop is besloten het gedrag van Mettavihari in de openbaarheid te brengen.
Met deze bekendmaking zeggen de vipassana-leraren- Ank Schravendeel, Frits Koster, Johan Tinge, Marije Geurts, Dingeman Boot en Joost van den Heuvel Rijnders, dat ze dit gedrag verwerpen en achter de slachtoffers van Mettavihari staan."
Bron: BoeddhistischDagblad van 6 mei, waarin verder een nadere toelichting wordt gegeven en telefoonnummers opgenomen zijn.
Zodra er meer nieuws is over deze verklaring - en dat er meer komt, is zeker - geef ik een update in deze blog.
Nu wil ik alleen verklaren, blij te zijn dat deze zes openlijk hebben gesproken. Ik hoop dat naast het SIM-bestuur vooral ook de andere (acht) leraren - ook Mettavihari-leerling - van zich laten horen. Dit betreft Jotika Hermsen, Henk van Voorst, Peter Baert, Henk Barendrecht, Paul Boersma, Marjo Oosterhoff, Aad Verboom en Adi Ichsan.
Dat er in steeds bredere kring over het seksuele wangedrag van Mettavihari werd gesproken, maar nog steeds niet in de echte openbaarheid, was me al langer duidelijk. Ze bv m'n blog van 12 april over (onder andere) het 'onjuiste zwijgen' . Het eerste begin van het doorbreken van die stilte is nu gemaakt.
Als update slechts de constatering dat de redactie van het BoeddhistischDagblad de kop van het betreffende artikel, door mij letterlijk overgenomen, heeft gewijzigd. Het heet nu:
"Vipassana-leraren: ‘Mettavihari pleegde grensoverschrijdend seksueel gedrag met leerlingen’".
Ik denk dat 'de acht' leraren die de verklaring niet hebben willen ondertekenen, nu toch van zich hebben laten horen, namelijk door de redactie te vragen er een meer milde kop boven te zetten.
Echter: 'grensoverschrijdend seksueel gedrag' is m.i. verslechtering van 'seksueel wangedrag'
Update 8 mei
De hoofdredacteur van het BD heeft me geschreven nog geen reactie van 'de andere acht' vipassana-leraren te hebben ontvangen. De wijzigingen in de kop en de eerste alinea's van het artikel betroffen zijn interpretatie van de tekst van 'de zes', die begint met een aanhalingsteken.
Dat was een eigen interpretatie van de redactie op basis van de tekst, die begint na de twee eerste alinea’s met een enkel aanhalingsteken- van de zes leraren. Zelf zou ik het onderscheid tussen feiten (en citaten zijn ook feiten) en interpretatie scherper gemaakt hebben.
Ondertussen blijven we hopen dat ook 'de andere acht' leraren van zich laten horen, ik denk dat ze zich langzaam wel gaan realiseren dat de geest nu eenmaal uit de fles is, hoe moeilijk het ook is dat te zien over hun bewonderde leraar Mettavihari. En dat ze zich gaan realiseren dat de slachtoffers van het seksueel wangedrag van Mettavihari niet geholpen zijn met verder zwijgen.
Update 10 mei
Inmiddels hebben de andere zeven leraren (zonder Adi) een reactie gegeven: zie BD van 9 mei
In afwachting van meer informatie over wat er de afgelopen dertig jaar gebeurd is, wil ik er nu alleen van zeggen: volstrekt inadequaat. Deze zeven zijn niet de eerstgeroepenen om met oplossingen te komen, hun rol in het probleem is daarvoor te onduidelijk. Die van de Thaise ambassade (die Mettavihari naar Nederland heeft gehaald) trouwens ook
=====================================================================
"Zes Nederlandse vipassana-leraren verwijten hun in 2007 overleden Thaise meditatieleraar Mettavihari van grensoverschrijdend seksueel gedrag met mannelijke leerlingen. Het wangedrag kwam volgens deze leraren al in het midden van de jaren negentig van de vorige eeuw aan het licht, maar een onderzoek in het najaar van 2014 door twee van de zes leraren wees uit dat de omvang groter is dan werd gedacht en dat mensen hier schade van ondervinden. Daarop is besloten het gedrag van Mettavihari in de openbaarheid te brengen.
Met deze bekendmaking zeggen de vipassana-leraren- Ank Schravendeel, Frits Koster, Johan Tinge, Marije Geurts, Dingeman Boot en Joost van den Heuvel Rijnders, dat ze dit gedrag verwerpen en achter de slachtoffers van Mettavihari staan."
Bron: BoeddhistischDagblad van 6 mei, waarin verder een nadere toelichting wordt gegeven en telefoonnummers opgenomen zijn.
Zodra er meer nieuws is over deze verklaring - en dat er meer komt, is zeker - geef ik een update in deze blog.
Nu wil ik alleen verklaren, blij te zijn dat deze zes openlijk hebben gesproken. Ik hoop dat naast het SIM-bestuur vooral ook de andere (acht) leraren - ook Mettavihari-leerling - van zich laten horen. Dit betreft Jotika Hermsen, Henk van Voorst, Peter Baert, Henk Barendrecht, Paul Boersma, Marjo Oosterhoff, Aad Verboom en Adi Ichsan.
Dat er in steeds bredere kring over het seksuele wangedrag van Mettavihari werd gesproken, maar nog steeds niet in de echte openbaarheid, was me al langer duidelijk. Ze bv m'n blog van 12 april over (onder andere) het 'onjuiste zwijgen' . Het eerste begin van het doorbreken van die stilte is nu gemaakt.
zondag 26 april 2015
Boeddhisme en evolutietheorie, opvattingen en knelpunten. De mens op het Pad en de evolutie-'ladder'. Wie was de eerste boeddhist op aarde ?
Inleiding, vergelijking met de christelijke visies
De indruk bestaat dat in tegenstelling tot (sommige) christenen boeddhisten niet moeilijk doen over de evolutietheorie, soms ten onrechte 'evolutieleer' genoemd.
Al vanaf de publicatie van 'The Origin of Species ' door Charles Darwin hebben christenen zich tegen aspecten ervan verzet, met name tegen het feit dat er geen rol in is weggelegd voor God als Schepper van aarde, planten, dieren en mens. Het verzet is, met name in de Verenigde Staten, het laatste decennium eerder versterkt dan verzwakt. Er worden door (fundamentalistische) christenen alternatieven geformuleerd - respectievelijk 'Creationisme' en 'Intelligent Design' genaamd - en scholen worden verplicht die ook in het curriculum op te nemen. Vergelijk het boek 'God én Darwin. Geloof kan niet om evolutie heen' van Taede Smedes (ook een christen, we moeten niet generaliseren) hierover.
De rooms-katholieken zijn wat dit betreft slimmer (opportunistischer), zie Bijlage 1.
De volledige titel van het hoofdwerk van Darwin, uitgekomen in 1859, is te vertalen als: 'Over de oorsprong van soorten door middel van natuurlijke selectie, of: het behoud van begunstigde rassen in de strijd om het bestaan'.
Er zijn zeer veel overzichtsartikelen over wat de evolutietheorie inhoudt, ook vele geschikt voor boeddhisten, denk ik. Ik ben geen echte deskundige maar het Wikipedia-artikel lijkt me geschikt.
Heel in het kort: het gaat om de verklaring voor de evolutie van het leven en voor de verscheidenheid aan soorten op Aarde; het belangrijkste mechanisme is dat van selectie van eigenschappen, doorgegeven aan een volgende generatie. 'Soortvorming' treedt op als uit een populatie twee of meer populaties ontstaan die zich onderling niet kunnen voortplanten. De evolutie, en dus de soortvorming, gaat zonder vooropgezet plan, is niet gericht op de een of andere vooruitgang en heeft ook geen vooruitgang als effect.
Daarom de aanhalingstekens in de kop van deze blog bij het woord 'ladder': er is geen ladder, de mens staat niet hoger dan de dieren.
=======================================================================
Knelpunten
Op het boeddhistische front is het in tegensteling tot bij christenen opvallend stil t.a.v. de evolutietheorie.
Ik hoor nog al eens zeggen dat het boeddhisme (i.t.t. andere religies) zo goed verenigbaar is met de natuurwetenschap. Vaak worden daaronder ook - expliciet of impliciet - de twee grote theorieën verstaan: de Big Bang Theorie en de Evolutie Theorie.
Dat is fijn. Maar ik zie toch wel een paar knelpunten:
* Boeddhistische teksten bevatten ook uitgewerkte kosmologie en evolutie van levende wezens, Zie bijvoorbeeld Bijlage 2. Hoewel er enige overeenkomsten zijn tussen deze teksten en de Darwiniaanse theorie, zijn er toch ook essentiële verschillen. Niet alleen de hierarchie tussen de diverse levende mensen maar ook het cyclische (herhalingen van processen) boeddhistische model tegenover de lineaire (wat geweest is, komt nooit meer terug) westerse denktrant.
* Het leerstuk van wedergeboorte, gecombineerd met het karma-concept is m.i.volstrekt niet verenigbaar met de biologische concepten van de evolutietheorie. Dit is alleen een probleem voor die boeddhisten die een dogmatische opvatting ten aanzien van wedergeboorte hebben. Ik niet, zoals ik al in diverse blogs heb beschreven.
* Het boeddhisme, eigenlijk alle Aziatische tradities erbinnen, kent naast mensen en het dierenrijk nog een paar gebieden van levende wezens: hellewezens, hongerige geesten, deva's en (in principe ook sterfelijke) goden.
Het is relatief eenvoudig deze gebieden (hier noem ik er vier maar in andere teksten worden er tientallen onderscheiden) als symbolisch bestaand, als projecties van de menselijke geest te beschouwen, maar niet iedereen kijkt daar zo licht tegen aan.
* Boeddhistische tradities hebben in hun filosofie een andere wijze van logisch redeneren, een andere causaliteits-opvatting. Bijvoorbeeld de werking van het leerstuk van het 'afhankelijk ontstaan ' (Pali: Paticca samuppada). Ook het principe van 'het uitgesloten midden' uit de Westerse logica (en dus ook de evolutietheorie) wordt door sommige boeddhistische filosofen bestreden. Mijn reactie: ik ga er van uit dat deze principes betrekking hebben op bewustzijns-ervaringen en bedoeld zijn het 'ontwaken' te bevorderen (soteriologisch dus), en niet als natuurwetenschappelijke principes bedoeld zijn.
* Het moeilijkste, voor mij meest essentiële, probleem is de verhouding tussen materie (ook wel 'lichaam' genoemd) en bewustzijn (ook wel: 'geest' of 'ziel')
Kernvraag: wat is de plaats van het bewustzijn en wanneer, en waarom (want wat is het evolutionaire voordeel?) is in de evolutie van de dier plus mens ergens zo'n vijftigduizend jaar geleden (denk ik) het bewustzijn een kenmerk van homo sapiens geworden?
Hoofdstuk 5 van het boek 'Evolutionair denken' door Chris Buskes, getiteld 'Evolutie en bewustzijn ', beschrijft de stand van zaken. Zonder eindoordeel, want wetenschappers kunnen eerlijk toegeven het nog niet te weten (ze kunnen trouwens ook wel arrogant zijn). Er zijn zoveel aspecten, dat het niet is samen te vatten
Een interessante vraag is of 'bewustzijn' wel een evolutionaire functie heeft, er zijn filosofen (een minderheid) die menen dat het een niet-functioneel bijverschijnsel van ons brein is.
Ten aanzien van het nog altijd niet opgeloste en misschien wel onoplosbare lichaam-geest probleem biedt een beroemd artikel van Thomas Nagel enige duidelijkheid: 'Wat is het om een vleermuis te zijn ?' Dat kunnen we niet weten; 'Nagel grijpt overigens niet terug op een cartesiaans dualisme van lichaam en geest. Zijn positie is iets subtieler. Nagel verdedigt een zogeheten dubbel-aspecttheorie... Waar de werkelijkheid in laatste instantie precies uit bestaat, weten we niet. Maar we kennen in elk geval twee aspecten van de werkelijkheid: het fysische en het mentale. Deze twee aspecten zijn echter vooralsnog niet tot elkaar te herleiden.' (p. 201-202)
=======================================================================
Opvattingen van boeddhisten
Het kan dus zo zijn dat boeddhisten achter hun trots dat het boeddhisme zo goed verenigbaar is met de natuurwetenschap, er eigenlijk net zo als sommige christenen over denken.
Specifieke literatuur over de relatie boeddhisme - evolutietheorie is er relatief weinig, de meeste boeddhisten zijn niet zo met dit thema bezig, is m'n indruk.
Een overzichtsartikel op Wikipedia maakt onmiddellijk (waarschijnlijk onbedoeld) de inconsistentie van boeddhistische opvattingen zichtbaar.
Het begin met "As no major principles of Buddhism contradict it, many Buddhists tacitly accept the theory of evolution. Questions about the eternity or infinity of the universe at large are counted among the 14 unanswerable questions which the Buddha maintained were counterproductive areas of speculation. As such, many Buddhists do not think about these kinds of questions as meaningful for the Buddhist goal of relieving oneself and others from suffering. One does not need to know the origin of life, nor agree with the Buddha's position on scientific topics, in order to achieve enlightenment."
Maar vervolgt deze opmerking over stilzwijgend accepteren met:
"Dalai Lama dismisses the element of randomness in the theory of evolution based on natural selection:
From the Buddhist's perspective, the idea of these mutations being random events is
deeply unsatisfying for a theory that purports to explain the origin of life."
Ook niet positief is: "Albert Low, a Zen master and author of The Origin of Human Nature: A Zen Buddhist Looks at Evolution, (2008) opposes neo-Darwinism and the selfish gene as he claims they are materialistic. He also opposes creationism for being dogmatic and instead advocates spiritual evolution."
De Agganna Sutta wordt genoemd (zie Bijlage 2)
Het artikel verwijst naar twee artikelen van de bekende Zen-boeddhist David Loy, A Buddhist Philosophy of Evolution en Buddhism, Cosmology and Evolution .
Ik weet niet goed wat ik van deze artikelen moet vinden. Volgens mij gaan ze helemaal niet over de evolutietheorie, ondanks de titels er van. Het zijn positief denkende (tevens ecologisch bezorgde) teksten over een universum dat zich van zichzelf bewust wordt als volgende fase in de evolutie, die niet als toevallig maar als creatief proces wordt gezien.
Misschien wel in dezelfde richting: de aankondiging van een Congres over 'Buddhism, Science, and Ideology in Modern Japan in Erfurt in augustus 2015'
"G. Clinton Godart - 'Buddhist Receptions of Evolutionary Theory in Modern Japan '
I will argue that overall Japanese Buddhist intellectuals not only responded positively to evolutionary theory, but also became active interpreters and transmitters of evolutionary thought. Evolutionary theory also stimulated the development of new interpretations of Buddhism. On the other hand, while Buddhist intellectuals tended to accept the fact of evolution, they strongly opposed materialist and reductionist interpretations of evolutionary theory, and tried to embed evolution within an idealist and pantheist worldview."
Onderstreping door mij. Ik ben benieuwd hoe die 'worldview' er dan precies uit ziet.
Een vraag in een discussieforum: Did Buddha or do most Buddhists believe in Evolution?
Deze leverde tientallen antwoorden op, de meesten ervan gingen in de richting van 'Yes'.
Het is m.i. een onjuiste en onzinnige vraagstelling. Een (wetenschappelijke) theorie is geen geloofsartikel, hoogstens iets waarvan je waarschijnlijk acht dat die correct is.
In tegenstelling tot wat vaak verondersteld wordt, heeft de Dalai Lama helemaal niet zo'n duidelijke positieve attitude t.o.v. de evolutietheorie. Vergelijk de bespreking in the New York Times van zijn boek 'The Universe in a Single Atom: Reason and Faith' door G. JOHNSON:
"He and his guests discuss things like the neuroscientific basis of Buddhist meditation and the similarities between Eastern concepts like the "philosophy of emptiness" and modern field theory. In "The Universe in a Single Atom" he tells how he walked the mountains around his home trying to persuade hermits to contribute to scientific understanding by meditating with electrodes on their heads.
But when it comes to questions about life and its origins, this would-be man of science begins to waver. Though he professes to accept evolutionary theory, he recoils at one of its most basic tenets: that the mutations that provide the raw material for natural selection occur at random. Look deeply enough, he suggests, and the randomness will turn out to be complexity in disguise - "hidden causality," the Buddha's smile. There you have it, Eastern religion's version of intelligent design. He also opposes physical explanations for consciousness, invoking instead the existence of some kind of irreducible mind stuff, an idea rejected long ago by mainstream science"
Onderstreping door mij. Alan Wallace, ook actief in Dalai Lama's Mind & Life, reageerde negatief-belerend op deze bespreking, zie ook hier .
=======================================================================
Wie was de eerste boeddhist op aarde?
Eigenlijk gaat het me ook om iets anders.
Okay, men kan het boeddhisme een religie noemen, of een filosofie of wat dan ook, dat zijn allemaal reïficaties, doen alsof het om een ding gaat.
Het gaat echter - in ieder geval voor mij - om een boeddhistisch pad. Het Achtvoudige Pad , zoals ik dat de vorige blog beschreef, is een woord voor een concretisering daarvan maar meer algemeen gaat het in de beoefening van een boeddhistische traditie om het 'ontwaken', het beëindigen (in dit leven) van het lijden.
Anders (niet helemaal correct) gezegd: het boeddhisme is niet een kosmologie, niet een ontologie, niet een evolutietheorie; maar het boeddhisme is een soteriologie, een heilsleer: het beschrijft de methode van ontwaken. (In meervoud: methoden )
En de mens sterft alleen, ook het 'ontwaken' doe je alleen, ook al doe je dat samen met anderen, ook al wacht je er als een bodhisattva lange tijd mee uit compassie voor anderen.
Terwijl de evolutietheorie geen theorie over levende wezen op individueel niveau is, maar over soorten gaat. Hoe moet dat dan?
Waar het me daarbij om gaat is de vraag: wanneer in de evolutie was de mens (homo sapiens) of voorganger van de mens voor het eerst in staat dat te doen wat we nu 'beoefenen van het boeddhisme' noemen?
M'n antwoord op de vraag wanneer in de loop van de evolutie van de mens die voor het eerst - althans theoretisch want hij/zij had wel andere dingen aan het hoofd - het 'boeddhisme kon beoefenen' is met slagen om de arm: hoogstens vijftigduizend jaar geleden en misschien wel veel korter. Tot die tijd ontsnapte dus geen enkel levend wezen aan samsara.
Voor die tijd had homo sapiens eenvoudigweg niet de capaciteiten in taal en bewustzijn om welke vorm van beoefening die we nu kennen bij de diverse boeddhistische tradities (rituelen uitvoeren, mantra's en andere teksten reciteren, mediteren, reflecteren op ethisch handelen, etc.) uit te voeren.
En dieren konden dat - met één uitzondering - al helemaal niet en nu ook niet. Zeker, dieren hebben een mate van bewustzijn, maar geen zelfbewustzijn; ze kunnen zingen en spraakachtige geluiden uiten, maar alleen een vastgelegde repertoire; dieren kunnen - voor zover we weten - geen verhalen bedenken en vertellen, en dat is het boeddhisme toch grotendeels?
Wel kunnen dieren compassie hebben, vergelijk huidig onderzoek (Frans de Waal bv bij bonobo's) t.a.v. soortgenoten; en in klassieke teksten ook naar andere levende wezens wat een wedergeboorte tot mens (zelfs tot toekomstige Boeddha) tot gevolg kan hebben.
Dat is één van de twee paradoxen waar sommige boeddhisten mee moeten leven: weliswaar hebben ook dieren Boeddha-natuur, dat is de mogelijkheid een Boeddha te worden, maar de realisering daarvan is een lange weg: niet binnen één leven (die mogelijkheid is alleen aan de mens voorbehouden) en dus moet je er wel voor in wedergeboorte en door het dier te verwerven goed karma geloven.
De andere paradox voor sommige boeddhisten (ik vermoed: dezelfde, met name in sommige Mahayana-tradities): men is tegen logisch en intellectueel redeneren, staat daar althans zeer kritisch tegenover omdat het dualistisch is; maar realiseert zich alleen met tegenzin dat dat wat nodig is om 'bevrijd te worden', 'te ontwaken', 'een realisatie te bereiken' precies dat is wat de mens van het dier onderscheid: bewustzijn, taal en dus het vermogen om met symbolen om te gaan en dus ons vermogen om te kunnen denken. De paradox anders geformuleerd: deze vermogens zijn nodig om het 'niet-zelf' bij zichzelf te doorgronden, wat eerste voorwaarde 'ontwaken' is. Zonder dualisme geen non-dualisme !
Om Descartes te parafraseren:
ik (homo sapiens) denk en kan iets met mijn bewustzijn, dus kan ik mezelf bevrijden.
=======================================================================
NAWOORD
De evolutietheorie geeft een verklaring - volgens mij de meest plausibele verklaring al staat het op gespannen voet met nogal wat aspecten van het boeddhisme - van het ontstaan en bestaan van de soorten (dieren, plus mens); van de biodiversiteit dus.
Soorten ontstaan en sterven weer uit.
De laatste honderden jaren sterven soorten vooral uit door het ingrijpen van de mens.
Het afnemen van de biodiversiteit is iets dat me bezorgd en verdrietig maakt.
Er is één troostrijke gedachte: ook de menselijke soort (homo sapiens) sterft wel een keer uit, net zo als dat bij de naaste concurrent de Neanderthaler het geval is geweest. Misschien door eigen ingrijpen binnen honderden jaren, misschien doet de natuur er wat langer over.
Dat is op een bepaalde manier wel jammer want dan is er niemand (geen levend wezen) meer, die in staat is zich bewust te worden van dukkha, anicca en anatta en zodoende te 'ontwaken'.
(Er blijven overigens dan wel levende wezens met compassie bestaan want sommige diersoorten hebben dit vermogen duidelijk ook)
Wellicht ontstaat er op de lange duur op aarde wel weer een diersoort met deze vermogens (en dus die van taal en bewustzijn), die dit ook kan zonder de nadelen van de menselijke soort.
Eindig ik toch nog positief.
=======================================================================
Bijlage 1
EVOLUTIE EN RELIGIE
... We hebben gezien dat de evolutietheorie eventueel verzoenbaar is met deïsme maar niet met theïsme, een letterlijke lezing van de religieuze leerstellingen. Schepping en evolutie bijten elkaar. De proclamatie van het Vaticaan in 1996 dat de evolutietheorie niet in conflict is met de katholieke geloofsleer moet dan ook met een korreltje zout worden genomen. Het Vaticaan snoept namelijk van twee walletjes. Paus Johannes Paulus II stelde dat het menselijk lichaam best door een natuurlijk proces uit eerdere levensvormen kan zijn geëvolueerd, maar dat de menselijke ziel rechtstreeks in ons is geplant door God. Afgezien van de netelige kwestie wat de ziel precies is, heeft deze dubbele visie meer problemen. Het roept bijvoorbeeld de vraag op wannéér onze voorouders precies een ziel kregen. De evolutie verloopt immers gradueel en er is geen plotselinge overgang van aapmensen naar echte mensen aan te wijzen. Elke keuze voor bepaald tijdstip van zielinplanting wordt dan arbitrair. ... In de poging het beste van twee werelden te verenigen, maakt de Kerk van Rome er een potje van."
Bron: Chris Buskes Evolutionair denken - De invloed van Darwin op ons wereldbeeld
Uitg. Nieuwezijds, 2006, pagina 292
=======================================================================
Bijlage 2
Digha-Nikaya vertaling door Jan de Breet & Rob Janssen
Nr. 27: Agganna-Sutta - De leerrede over het begin der dingen
"INLEIDING
...
Tevens wordt in dit sutta, en wel in de vorm van een mythe, het ontstaan van de maatschappij met haar diverse rangen en standen beschreven. Zoals in vele andere mythen is het uitgangspunt een gouden tijd, waarin geen onrecht voorkwam en de mensen in vrede leefden. Geleidelijk nam de moraliteit af en werd de wereld zoals zij nu is. Dan treedt er een kentering op, doordat de mensen de waarde van zelfbeheersing ontdekken en gaan mediteren.
...
Nu volgt de bovengenoemde mythe - een kosmogenese om aan te geven dat de standen zijn ontstaan op grond van sociale gegevenheden en niet op grond van een goddelijke beschikking. ...
Op een zeker moment trekt de wereld samen (vergaat) en worden de meeste wezens herboren in een godenwereld, de wereld der Stralenden. Na lange tijd ontplooit de wereld zich weer. De wezens vallen uit de godenwereld en zweven vrij in de ruimte boven de oer-wateren van de nieuwe aarde. Dan vormt zich een soort vlies, de 'eetbare aarde', op het water en de wezens proeven en genieten ervan. Naarmate zij er meer van eten, worden zij grofstoffelijker. Hun straling verdwijnt en de zon en de maan verschijnen. ... Hun lichamen worden steeds grover en sexuele differentiatie wordt zichtbaar. De wezens, die hoe langer hoe meer op mensen beginnen te lijken, geven zich over aan sexualiteit en gaan huizen bouwen om hun 'immoreel gedrag' te verbergen.
...
Dan besluiten sommigen hun leven te beteren. Zij trekken de wildernis in en gaan mediteren. ... Anderen gaan diverse ambachten uitoefenen ...
Uit al deze standen trokken mensen de thuisloosheid in en zo ontstond de stand der asceten. iedereen van welke stand dan ook kan tot ontwaken komen door beheersing in daad, woord en gedachten. Wie dit ideaal nog niet bereikt heeft, maar een goed leven heeft geleid, wordt in een hemelse wereld wedergeboren. Een booswicht staat een hel te wachten."
Bron: De verzameling van lange leerredes, Asoka, 2001, pagina 583 e.v.
De indruk bestaat dat in tegenstelling tot (sommige) christenen boeddhisten niet moeilijk doen over de evolutietheorie, soms ten onrechte 'evolutieleer' genoemd.
Al vanaf de publicatie van 'The Origin of Species ' door Charles Darwin hebben christenen zich tegen aspecten ervan verzet, met name tegen het feit dat er geen rol in is weggelegd voor God als Schepper van aarde, planten, dieren en mens. Het verzet is, met name in de Verenigde Staten, het laatste decennium eerder versterkt dan verzwakt. Er worden door (fundamentalistische) christenen alternatieven geformuleerd - respectievelijk 'Creationisme' en 'Intelligent Design' genaamd - en scholen worden verplicht die ook in het curriculum op te nemen. Vergelijk het boek 'God én Darwin. Geloof kan niet om evolutie heen' van Taede Smedes (ook een christen, we moeten niet generaliseren) hierover.
De rooms-katholieken zijn wat dit betreft slimmer (opportunistischer), zie Bijlage 1.
De volledige titel van het hoofdwerk van Darwin, uitgekomen in 1859, is te vertalen als: 'Over de oorsprong van soorten door middel van natuurlijke selectie, of: het behoud van begunstigde rassen in de strijd om het bestaan'.
Er zijn zeer veel overzichtsartikelen over wat de evolutietheorie inhoudt, ook vele geschikt voor boeddhisten, denk ik. Ik ben geen echte deskundige maar het Wikipedia-artikel lijkt me geschikt.
Heel in het kort: het gaat om de verklaring voor de evolutie van het leven en voor de verscheidenheid aan soorten op Aarde; het belangrijkste mechanisme is dat van selectie van eigenschappen, doorgegeven aan een volgende generatie. 'Soortvorming' treedt op als uit een populatie twee of meer populaties ontstaan die zich onderling niet kunnen voortplanten. De evolutie, en dus de soortvorming, gaat zonder vooropgezet plan, is niet gericht op de een of andere vooruitgang en heeft ook geen vooruitgang als effect.
Daarom de aanhalingstekens in de kop van deze blog bij het woord 'ladder': er is geen ladder, de mens staat niet hoger dan de dieren.
=======================================================================
Knelpunten
Op het boeddhistische front is het in tegensteling tot bij christenen opvallend stil t.a.v. de evolutietheorie.
Ik hoor nog al eens zeggen dat het boeddhisme (i.t.t. andere religies) zo goed verenigbaar is met de natuurwetenschap. Vaak worden daaronder ook - expliciet of impliciet - de twee grote theorieën verstaan: de Big Bang Theorie en de Evolutie Theorie.
Dat is fijn. Maar ik zie toch wel een paar knelpunten:
* Boeddhistische teksten bevatten ook uitgewerkte kosmologie en evolutie van levende wezens, Zie bijvoorbeeld Bijlage 2. Hoewel er enige overeenkomsten zijn tussen deze teksten en de Darwiniaanse theorie, zijn er toch ook essentiële verschillen. Niet alleen de hierarchie tussen de diverse levende mensen maar ook het cyclische (herhalingen van processen) boeddhistische model tegenover de lineaire (wat geweest is, komt nooit meer terug) westerse denktrant.
* Het leerstuk van wedergeboorte, gecombineerd met het karma-concept is m.i.volstrekt niet verenigbaar met de biologische concepten van de evolutietheorie. Dit is alleen een probleem voor die boeddhisten die een dogmatische opvatting ten aanzien van wedergeboorte hebben. Ik niet, zoals ik al in diverse blogs heb beschreven.
* Het boeddhisme, eigenlijk alle Aziatische tradities erbinnen, kent naast mensen en het dierenrijk nog een paar gebieden van levende wezens: hellewezens, hongerige geesten, deva's en (in principe ook sterfelijke) goden.
Het is relatief eenvoudig deze gebieden (hier noem ik er vier maar in andere teksten worden er tientallen onderscheiden) als symbolisch bestaand, als projecties van de menselijke geest te beschouwen, maar niet iedereen kijkt daar zo licht tegen aan.
* Boeddhistische tradities hebben in hun filosofie een andere wijze van logisch redeneren, een andere causaliteits-opvatting. Bijvoorbeeld de werking van het leerstuk van het 'afhankelijk ontstaan ' (Pali: Paticca samuppada). Ook het principe van 'het uitgesloten midden' uit de Westerse logica (en dus ook de evolutietheorie) wordt door sommige boeddhistische filosofen bestreden. Mijn reactie: ik ga er van uit dat deze principes betrekking hebben op bewustzijns-ervaringen en bedoeld zijn het 'ontwaken' te bevorderen (soteriologisch dus), en niet als natuurwetenschappelijke principes bedoeld zijn.
* Het moeilijkste, voor mij meest essentiële, probleem is de verhouding tussen materie (ook wel 'lichaam' genoemd) en bewustzijn (ook wel: 'geest' of 'ziel')
Kernvraag: wat is de plaats van het bewustzijn en wanneer, en waarom (want wat is het evolutionaire voordeel?) is in de evolutie van de dier plus mens ergens zo'n vijftigduizend jaar geleden (denk ik) het bewustzijn een kenmerk van homo sapiens geworden?
Hoofdstuk 5 van het boek 'Evolutionair denken' door Chris Buskes, getiteld 'Evolutie en bewustzijn ', beschrijft de stand van zaken. Zonder eindoordeel, want wetenschappers kunnen eerlijk toegeven het nog niet te weten (ze kunnen trouwens ook wel arrogant zijn). Er zijn zoveel aspecten, dat het niet is samen te vatten
Een interessante vraag is of 'bewustzijn' wel een evolutionaire functie heeft, er zijn filosofen (een minderheid) die menen dat het een niet-functioneel bijverschijnsel van ons brein is.
Ten aanzien van het nog altijd niet opgeloste en misschien wel onoplosbare lichaam-geest probleem biedt een beroemd artikel van Thomas Nagel enige duidelijkheid: 'Wat is het om een vleermuis te zijn ?' Dat kunnen we niet weten; 'Nagel grijpt overigens niet terug op een cartesiaans dualisme van lichaam en geest. Zijn positie is iets subtieler. Nagel verdedigt een zogeheten dubbel-aspecttheorie... Waar de werkelijkheid in laatste instantie precies uit bestaat, weten we niet. Maar we kennen in elk geval twee aspecten van de werkelijkheid: het fysische en het mentale. Deze twee aspecten zijn echter vooralsnog niet tot elkaar te herleiden.' (p. 201-202)
=======================================================================
Opvattingen van boeddhisten
Het kan dus zo zijn dat boeddhisten achter hun trots dat het boeddhisme zo goed verenigbaar is met de natuurwetenschap, er eigenlijk net zo als sommige christenen over denken.
Specifieke literatuur over de relatie boeddhisme - evolutietheorie is er relatief weinig, de meeste boeddhisten zijn niet zo met dit thema bezig, is m'n indruk.
Een overzichtsartikel op Wikipedia maakt onmiddellijk (waarschijnlijk onbedoeld) de inconsistentie van boeddhistische opvattingen zichtbaar.
Het begin met "As no major principles of Buddhism contradict it, many Buddhists tacitly accept the theory of evolution. Questions about the eternity or infinity of the universe at large are counted among the 14 unanswerable questions which the Buddha maintained were counterproductive areas of speculation. As such, many Buddhists do not think about these kinds of questions as meaningful for the Buddhist goal of relieving oneself and others from suffering. One does not need to know the origin of life, nor agree with the Buddha's position on scientific topics, in order to achieve enlightenment."
Maar vervolgt deze opmerking over stilzwijgend accepteren met:
"Dalai Lama dismisses the element of randomness in the theory of evolution based on natural selection:
From the Buddhist's perspective, the idea of these mutations being random events is
deeply unsatisfying for a theory that purports to explain the origin of life."
Ook niet positief is: "Albert Low, a Zen master and author of The Origin of Human Nature: A Zen Buddhist Looks at Evolution, (2008) opposes neo-Darwinism and the selfish gene as he claims they are materialistic. He also opposes creationism for being dogmatic and instead advocates spiritual evolution."
De Agganna Sutta wordt genoemd (zie Bijlage 2)
Het artikel verwijst naar twee artikelen van de bekende Zen-boeddhist David Loy, A Buddhist Philosophy of Evolution en Buddhism, Cosmology and Evolution .
Ik weet niet goed wat ik van deze artikelen moet vinden. Volgens mij gaan ze helemaal niet over de evolutietheorie, ondanks de titels er van. Het zijn positief denkende (tevens ecologisch bezorgde) teksten over een universum dat zich van zichzelf bewust wordt als volgende fase in de evolutie, die niet als toevallig maar als creatief proces wordt gezien.
Misschien wel in dezelfde richting: de aankondiging van een Congres over 'Buddhism, Science, and Ideology in Modern Japan in Erfurt in augustus 2015'
"G. Clinton Godart - 'Buddhist Receptions of Evolutionary Theory in Modern Japan '
I will argue that overall Japanese Buddhist intellectuals not only responded positively to evolutionary theory, but also became active interpreters and transmitters of evolutionary thought. Evolutionary theory also stimulated the development of new interpretations of Buddhism. On the other hand, while Buddhist intellectuals tended to accept the fact of evolution, they strongly opposed materialist and reductionist interpretations of evolutionary theory, and tried to embed evolution within an idealist and pantheist worldview."
Onderstreping door mij. Ik ben benieuwd hoe die 'worldview' er dan precies uit ziet.
Een vraag in een discussieforum: Did Buddha or do most Buddhists believe in Evolution?
Deze leverde tientallen antwoorden op, de meesten ervan gingen in de richting van 'Yes'.
Het is m.i. een onjuiste en onzinnige vraagstelling. Een (wetenschappelijke) theorie is geen geloofsartikel, hoogstens iets waarvan je waarschijnlijk acht dat die correct is.
In tegenstelling tot wat vaak verondersteld wordt, heeft de Dalai Lama helemaal niet zo'n duidelijke positieve attitude t.o.v. de evolutietheorie. Vergelijk de bespreking in the New York Times van zijn boek 'The Universe in a Single Atom: Reason and Faith' door G. JOHNSON:
"He and his guests discuss things like the neuroscientific basis of Buddhist meditation and the similarities between Eastern concepts like the "philosophy of emptiness" and modern field theory. In "The Universe in a Single Atom" he tells how he walked the mountains around his home trying to persuade hermits to contribute to scientific understanding by meditating with electrodes on their heads.
But when it comes to questions about life and its origins, this would-be man of science begins to waver. Though he professes to accept evolutionary theory, he recoils at one of its most basic tenets: that the mutations that provide the raw material for natural selection occur at random. Look deeply enough, he suggests, and the randomness will turn out to be complexity in disguise - "hidden causality," the Buddha's smile. There you have it, Eastern religion's version of intelligent design. He also opposes physical explanations for consciousness, invoking instead the existence of some kind of irreducible mind stuff, an idea rejected long ago by mainstream science"
Onderstreping door mij. Alan Wallace, ook actief in Dalai Lama's Mind & Life, reageerde negatief-belerend op deze bespreking, zie ook hier .
=======================================================================
Wie was de eerste boeddhist op aarde?
Eigenlijk gaat het me ook om iets anders.
Okay, men kan het boeddhisme een religie noemen, of een filosofie of wat dan ook, dat zijn allemaal reïficaties, doen alsof het om een ding gaat.
Het gaat echter - in ieder geval voor mij - om een boeddhistisch pad. Het Achtvoudige Pad , zoals ik dat de vorige blog beschreef, is een woord voor een concretisering daarvan maar meer algemeen gaat het in de beoefening van een boeddhistische traditie om het 'ontwaken', het beëindigen (in dit leven) van het lijden.
Anders (niet helemaal correct) gezegd: het boeddhisme is niet een kosmologie, niet een ontologie, niet een evolutietheorie; maar het boeddhisme is een soteriologie, een heilsleer: het beschrijft de methode van ontwaken. (In meervoud: methoden )
En de mens sterft alleen, ook het 'ontwaken' doe je alleen, ook al doe je dat samen met anderen, ook al wacht je er als een bodhisattva lange tijd mee uit compassie voor anderen.
Terwijl de evolutietheorie geen theorie over levende wezen op individueel niveau is, maar over soorten gaat. Hoe moet dat dan?
Waar het me daarbij om gaat is de vraag: wanneer in de evolutie was de mens (homo sapiens) of voorganger van de mens voor het eerst in staat dat te doen wat we nu 'beoefenen van het boeddhisme' noemen?
M'n antwoord op de vraag wanneer in de loop van de evolutie van de mens die voor het eerst - althans theoretisch want hij/zij had wel andere dingen aan het hoofd - het 'boeddhisme kon beoefenen' is met slagen om de arm: hoogstens vijftigduizend jaar geleden en misschien wel veel korter. Tot die tijd ontsnapte dus geen enkel levend wezen aan samsara.
Voor die tijd had homo sapiens eenvoudigweg niet de capaciteiten in taal en bewustzijn om welke vorm van beoefening die we nu kennen bij de diverse boeddhistische tradities (rituelen uitvoeren, mantra's en andere teksten reciteren, mediteren, reflecteren op ethisch handelen, etc.) uit te voeren.
En dieren konden dat - met één uitzondering - al helemaal niet en nu ook niet. Zeker, dieren hebben een mate van bewustzijn, maar geen zelfbewustzijn; ze kunnen zingen en spraakachtige geluiden uiten, maar alleen een vastgelegde repertoire; dieren kunnen - voor zover we weten - geen verhalen bedenken en vertellen, en dat is het boeddhisme toch grotendeels?
Wel kunnen dieren compassie hebben, vergelijk huidig onderzoek (Frans de Waal bv bij bonobo's) t.a.v. soortgenoten; en in klassieke teksten ook naar andere levende wezens wat een wedergeboorte tot mens (zelfs tot toekomstige Boeddha) tot gevolg kan hebben.
Dat is één van de twee paradoxen waar sommige boeddhisten mee moeten leven: weliswaar hebben ook dieren Boeddha-natuur, dat is de mogelijkheid een Boeddha te worden, maar de realisering daarvan is een lange weg: niet binnen één leven (die mogelijkheid is alleen aan de mens voorbehouden) en dus moet je er wel voor in wedergeboorte en door het dier te verwerven goed karma geloven.
De andere paradox voor sommige boeddhisten (ik vermoed: dezelfde, met name in sommige Mahayana-tradities): men is tegen logisch en intellectueel redeneren, staat daar althans zeer kritisch tegenover omdat het dualistisch is; maar realiseert zich alleen met tegenzin dat dat wat nodig is om 'bevrijd te worden', 'te ontwaken', 'een realisatie te bereiken' precies dat is wat de mens van het dier onderscheid: bewustzijn, taal en dus het vermogen om met symbolen om te gaan en dus ons vermogen om te kunnen denken. De paradox anders geformuleerd: deze vermogens zijn nodig om het 'niet-zelf' bij zichzelf te doorgronden, wat eerste voorwaarde 'ontwaken' is. Zonder dualisme geen non-dualisme !
Om Descartes te parafraseren:
ik (homo sapiens) denk en kan iets met mijn bewustzijn, dus kan ik mezelf bevrijden.
=======================================================================
NAWOORD
De evolutietheorie geeft een verklaring - volgens mij de meest plausibele verklaring al staat het op gespannen voet met nogal wat aspecten van het boeddhisme - van het ontstaan en bestaan van de soorten (dieren, plus mens); van de biodiversiteit dus.
Soorten ontstaan en sterven weer uit.
De laatste honderden jaren sterven soorten vooral uit door het ingrijpen van de mens.
Het afnemen van de biodiversiteit is iets dat me bezorgd en verdrietig maakt.
Er is één troostrijke gedachte: ook de menselijke soort (homo sapiens) sterft wel een keer uit, net zo als dat bij de naaste concurrent de Neanderthaler het geval is geweest. Misschien door eigen ingrijpen binnen honderden jaren, misschien doet de natuur er wat langer over.
Dat is op een bepaalde manier wel jammer want dan is er niemand (geen levend wezen) meer, die in staat is zich bewust te worden van dukkha, anicca en anatta en zodoende te 'ontwaken'.
(Er blijven overigens dan wel levende wezens met compassie bestaan want sommige diersoorten hebben dit vermogen duidelijk ook)
Wellicht ontstaat er op de lange duur op aarde wel weer een diersoort met deze vermogens (en dus die van taal en bewustzijn), die dit ook kan zonder de nadelen van de menselijke soort.
Eindig ik toch nog positief.
=======================================================================
Bijlage 1
EVOLUTIE EN RELIGIE
... We hebben gezien dat de evolutietheorie eventueel verzoenbaar is met deïsme maar niet met theïsme, een letterlijke lezing van de religieuze leerstellingen. Schepping en evolutie bijten elkaar. De proclamatie van het Vaticaan in 1996 dat de evolutietheorie niet in conflict is met de katholieke geloofsleer moet dan ook met een korreltje zout worden genomen. Het Vaticaan snoept namelijk van twee walletjes. Paus Johannes Paulus II stelde dat het menselijk lichaam best door een natuurlijk proces uit eerdere levensvormen kan zijn geëvolueerd, maar dat de menselijke ziel rechtstreeks in ons is geplant door God. Afgezien van de netelige kwestie wat de ziel precies is, heeft deze dubbele visie meer problemen. Het roept bijvoorbeeld de vraag op wannéér onze voorouders precies een ziel kregen. De evolutie verloopt immers gradueel en er is geen plotselinge overgang van aapmensen naar echte mensen aan te wijzen. Elke keuze voor bepaald tijdstip van zielinplanting wordt dan arbitrair. ... In de poging het beste van twee werelden te verenigen, maakt de Kerk van Rome er een potje van."
Bron: Chris Buskes Evolutionair denken - De invloed van Darwin op ons wereldbeeld
Uitg. Nieuwezijds, 2006, pagina 292
=======================================================================
Bijlage 2
Digha-Nikaya vertaling door Jan de Breet & Rob Janssen
Nr. 27: Agganna-Sutta - De leerrede over het begin der dingen
"INLEIDING
...
Tevens wordt in dit sutta, en wel in de vorm van een mythe, het ontstaan van de maatschappij met haar diverse rangen en standen beschreven. Zoals in vele andere mythen is het uitgangspunt een gouden tijd, waarin geen onrecht voorkwam en de mensen in vrede leefden. Geleidelijk nam de moraliteit af en werd de wereld zoals zij nu is. Dan treedt er een kentering op, doordat de mensen de waarde van zelfbeheersing ontdekken en gaan mediteren.
...
Nu volgt de bovengenoemde mythe - een kosmogenese om aan te geven dat de standen zijn ontstaan op grond van sociale gegevenheden en niet op grond van een goddelijke beschikking. ...
Op een zeker moment trekt de wereld samen (vergaat) en worden de meeste wezens herboren in een godenwereld, de wereld der Stralenden. Na lange tijd ontplooit de wereld zich weer. De wezens vallen uit de godenwereld en zweven vrij in de ruimte boven de oer-wateren van de nieuwe aarde. Dan vormt zich een soort vlies, de 'eetbare aarde', op het water en de wezens proeven en genieten ervan. Naarmate zij er meer van eten, worden zij grofstoffelijker. Hun straling verdwijnt en de zon en de maan verschijnen. ... Hun lichamen worden steeds grover en sexuele differentiatie wordt zichtbaar. De wezens, die hoe langer hoe meer op mensen beginnen te lijken, geven zich over aan sexualiteit en gaan huizen bouwen om hun 'immoreel gedrag' te verbergen.
...
Dan besluiten sommigen hun leven te beteren. Zij trekken de wildernis in en gaan mediteren. ... Anderen gaan diverse ambachten uitoefenen ...
Uit al deze standen trokken mensen de thuisloosheid in en zo ontstond de stand der asceten. iedereen van welke stand dan ook kan tot ontwaken komen door beheersing in daad, woord en gedachten. Wie dit ideaal nog niet bereikt heeft, maar een goed leven heeft geleid, wordt in een hemelse wereld wedergeboren. Een booswicht staat een hel te wachten."
Bron: De verzameling van lange leerredes, Asoka, 2001, pagina 583 e.v.
zondag 12 april 2015
Het boeddhisme is makkelijk uit te leggen: het Achtvoudige Pad beoefenen - Wel alle acht dan - En 'Het juiste spreken' betekent niet 'Het onjuiste zwijgen'
De paus, ..., verdedigde zijn uitspraak door te zeggen
dat het zijn plicht was om niet te zwijgen.
'Het verzwijgen of ontkennen van het kwaad is als het toestaan dat
een wond blijft bloeden zonder dat je die verbindt', sprak Franciscus.
De Volkskrant over uitspraak Paus t.a.v. genocide op Armeniërs
Het is helemaal niet zo moeilijk om aan een Nederlander uit te leggen wat het boeddhisme is. Om te beginnen moet duidelijk gemaakt worden dat 'HET' op zich niet interessant is, het gaat om het beoefenen van het boeddhisme.
En dat beoefenen is helder benoemd in het Achtvoudige Pad.
De meest gezaghebbende beschrijving van dit Pad is het essay 'The Noble Eightfold Path -
The Way to the End of Suffering ' door Bhikkhu Bodhi.
Korter, in het Nederland, is het overzicht van de website 'Sleuteltotinzicht ':
DE GROEP VAN WIJSHEID (panna)
1. Juist begrip
2. Juiste gedachten
DE GROEP VAN MORALITEIT (sila)
3. Juiste spraak
* Onthouding van het vertellen van leugens
* Onthouding van het spreken van lasterende taal
* Onthouding van het spreken van harde woorden
* Onthouding van onzinnig gepraat
4. Juist handelen
* Onthouding van doden
* Onthouding van nemen wat niet gegeven is
* Onthouding van seksueel wangedrag
5. Juiste wijze van levensonderhoud
DE GROEP VAN CONCENTRATIE (samadhi)
6. Juiste inspanning
7. Juiste indachtigheid
* Indachtigheid van het lichaam
* Indachtigheid van gevoelens
* Indachtigheid van de geest
* Indachtigheid van mentale objecten
8. Juiste concentratie "
In mijn opvatting (die niet door iedereen wordt gedeeld) is de volgorde willekeurig. Het is een cyclisch pad waarvan de onderdelen steeds opnieuw (als het kan steeds iets hoger) worden beoefend.
Alle acht
Het benadrukken van de combinatie van deze acht is ook belangrijk omdat het duidelijk maakt dat niet één aspect beoefenen alleenzaligmakend is.
Daarom heb ik het 'alleen vipassana' ('indachtigheid', de 7e padfactor) van sommige leraren in de Mettavihari / Mahasi-methode af en toe kritisch 'Het Nobele Eénvoudige Pad' genoemd.
En omdat ook ethiek (hier 'moraliteit' genoemd) een onontbeerlijke factor is; dit lijkt misschien een overbodige toevoeging maar ik maak hem toch omdat ik de indruk heb dat sommige beoefenaren denken dat ze al verlicht zijn en daarom de 'gewone' ethiek niet meer nodig hebben. Een denkfout die ik niet alleen bij Theravadins opmerk maar ook bij sommige beoefenaren (leraren bv) van Zen en Tibetaans boeddhisme.
Juiste spraak
Eerst een opmerking over een eenzijdige toepassing van 'juiste spraak', ook wel genoemd 'zuivere spraak'.
Sommige boeddhisten gebruiken het derde punt van 'harde taal' graag naar anderen die stevig kritiek formuleren. Ze begrijpen m.i. het verschil tussen 'op de bal' en 'op de man' spelen niet.
Wat men zich daarbij dan kennelijk niet realiseert is er veel meer een loopje wordt genomen met het vierde punt, dat van 'onzinnig gepraat' oftewel gebabbel. Daar wordt niets aan gedaan (door moderatoren van discussies).
Hier wil ik inzoomen op een aspect van 'zuiver spreken' dat weinig aan de orde komt. Ik citeer Bhikkhu Bodhi:
" (1) Abstaining from false speech
Herein someone avoids false speech and abstains from it. He speaks the truth, is devoted to truth, reliable, worthy of confidence, not a deceiver of people. Being at a meeting, or amongst people, or in the midst of his relatives, or in a society, or in the king’s court, and called upon and asked as witness to tell what he knows, he answers, if he knows nothing: “I know nothing,” and if he knows, he answers: “I know”; if he has seen nothing, he answers: “I have seen nothing,” and if he has seen, he answers: “I have seen.” Thus he never knowingly speaks a lie, either for the sake of his own advantage, or for the sake of another person’ advantage, or for the sake of any advantage whatsoever.
This statement of the Buddha discloses both the negative and the positive sides to the precept.
The negative side is abstaining from lying, the positive side speaking the truth."
(Onderstreping door mij.)
Dit voorschrift heeft dus twee aspecten, meestal wordt alleen het aspect 'niet liegen' genoemd, waarschijnlijk omdat voorschriften bijna altijd negatief ('iets niet doen') geformuleerd zijn. Het tweede aspecten - de waarheid spreken - is positief.
Het is: spreken ook als dat je niet populair maakt (bij bepaalde mensen, soms zelfs bij mensen die je waardeert).
Vandaar dat ik onder 'Zuiver spreken' ook versta:
Onthouding van zwijgen als er gesproken dient te worden;
vanuit de intentie dat de waarheid spreken zuiverend zal werken.
Zwijgen kan ook on-edel zijn, is niet altijd goud maar soms roest.
Ook nu en ook in Nederland en ook door boeddhisten wordt er gezwegen terwijl er gesproken dient te worden.
Bijvoorbeeld over seksueel wangedrag van boeddhistische leraren.
Daar horen we ongetwijfeld de komende tijd meer van.
'Ongetwijfeld'? Beter kan ik zeggen: hopelijk. Want om te spreken over taboes, over onethisch gedrag van een op een voetstuk gezette leraar, is moed nodig. Extra moeilijk omdat men (de insiders) zo lang heeft gezwegen en dus steeds groeiende schaamte daarover heeft.
En moed is toch al een schaars goed in boeddhistisch Nederland.
maandag 6 april 2015
Boeddhisme en het God-concept, een complexe en moeizame relatie - En mijn positie daarin: gewoon atheïstisch
Update 11 april
Goed nieuws voor de atheïst, dus ook voor de boeddhistische atheïst.
Dubbel nieuws zelfs.
* Het eerste is dat er ook vrolijke atheïsten zijn. Waldo Swijnenburg is er één van. Hij heeft een boek geschreven onder de titel 'De schoonheid en de troost van een wereldbeeld zonder God '. In de Volkskrant van 11 april een interview met hem. In OBA-Live (van HUMAN) ook, luister hier
* Het tweede is dat het universum mogelijk langzamer uitdijt dat we tot nu toe dachten. Het duurt misschien wel een miljard jaar langer voor het leeg is: wat een opluchting
Zie accelerating-universe-not-so-fast
========================================================================
Een paar maanden geleden (blog 14 jan.) noemde ik de discussie over het bewijzen van het wel of niet bestaan van God een non-onderwerp.
Vervolgens stortte ik me zelf in die discussie.
Zie bv de blog van Smedes , met mijn bijdragen in het eind daarvan. En zie ook hier
En in een andere discussie schreef ik:
In een TV-programma van de BOS 18 januari werd in een Soefi-tempel een kaars aangestoken met de volgende tekst: "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
Dit gebeurde ook voor de andere vijf wereldreligies.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat het boeddhisme een religie wordt genoemd.
Maar ik herken mezelf volstrekt niet in het noemen (en zelfs verheerlijken) van een kennelijk alomtegenwoordige God. Het boeddhisme wordt hier in een vaag-christelijk keurslijf geduwd, vanuit de wens dat alle religies in wezen dezelfde zijn.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat juist de verschillen benoemd worden
Alleen dan is een gesprek met een 'we agree to disagree'
Trouwens, die verschillen zijn er ook binnen de boeddhistische tradities; sommige kunnen wel met God of het goddelijke of De Ene door één deur; andere (waaronder de mijne) hebben niets met God.
In het soort boeddhisme waarin ik me het meeste juist voel, zit geen God-concept.
Maar eigenlijk ging het me om iets anders: hoe moet je met een theïst een gesprek voeren als die niet alleen overtuigd is van het bestaan van God, maar tegelijk denkt te kunnen bewijzen dat God bestaat. Waarom iets willen 'bewijzen' als je er toch al in gelooft, begrijp ik niet, maar waarschijnlijk denkt zo'n Christen dat ik van bewijzen houd.
Zo'n discussie is eigenlijk onmogelijk, zeker als het ook gaat om een persoonlijk God.
Ik ga ook niet meer proberen enigszins tot elkaar te komen door te zeggen dat er wel 'iets is', een soort goddelijk principe; of agnostisch te zeggen het niet te weten; ik heb gewoon geen behoefte aan het concept God.
Met een Moslim is zo'n discussie ook onmogelijk, denk ik, maar die zal het niet gaan hebben over 'Allah-bewijzen' in een poging mij te overtuigen.
[Toen mij werd gezegd dat dit afstandelijk was en het om eigen ervaring ging, schreef ik:]
Okay, eigen ervaring.
M'n eigen ervaring is dat ik voel er niets van te menen, een rol te spelen om de ander te pleasen als ik zeg "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
M'n eigen ervaring is dat ik niet, nooit, het gevoel heb gehad dat God bestaat en ook nooit (na m'n tiende jaar) het gevoel heb gehad daar iets mee te missen.
Ik geef er de voorkeur aan, tegen mensen van allerlei religies over hun geloof te zeggen: we agree to disagree. En liever langs elkaar heen te leven dan te doen alsof we van alles gemeenschappelijk hebben.
[En tegen iemand anders die, in het kader van deze God-discussie, schreef dat God in onze innerlijke ziel zit en wij hem moeten respecteren en dankbaar zijn; bv over het feit dat we een dak boven ons hoofd hebben en elke dag een bord eten:]
Er is geen God, en hij/zij kan dus ook niet in onze ziel zitten (er is ook geen ziel). Respecteren kan nooit kwaad maar er is niets om te respecteren; en bedanken dus ook niet.
De kunst is m.i. om dankbaar te zijn zonder object van dankbaarheid.
Deze flarden van een standpunt maken, ook voor mezelf, duidelijker
waar ik sta t.a.v. de vraag over het bestaan van God. Duidelijkheid die maakte
dat ik mezelf nu atheïstisch boeddhist noem, scherper dan seculier boeddhist.
In onderstaand betoog geeft ik met een aantal citaten waar het boeddhisme (althans diverse boeddhisten) staan t.a.v. de Godsvraag.
En afsluitend kom ik dan op m'n eigen positie terug.
========================================================================
In het discussieplatform 'Dhamma Wheel' leverde de vraag 'Where is God in Buddhism? ' maar liefst 368 reacties op. Die ga ik dus niet samenvatten. Zie hier
Het betreft hier een (overwegend) Theravada-forum.
In de Theravada (in de traditionele vorm dan, er zijn ook beoefenaren die beïnvloed zijn door Mahayana - zie onder - en New Age visies) is het standpunt helder. Ik beperk me tot het geven van links.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Nyanaponika Thera.
Een genuanceerd artikel met een leuke aan Bertrand Russell toegeschreven oneliner
'It is improbable that the universe contains nothing better than ourselves.'
* 'Why we can be certain that God doesn’t exist' door Sujato noemde ik ook in januari.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Ven. S. Dhammika is ook volstrekt helder:
'Question: Do Buddhists believe in a god? Answer: No, we do not.' Enzovoorts.
Het themanummer 'The God Issue ' van het electronische tijdschrift Inquiring Mind bevat een vijftiental artikelen over het thema 'God en Boeddhisme', de meeste geschreven door Mahayana-boeddhisten met duidelijke en nog steeds min of meer beleden theïstische (Christelijke of Joodse) wortels. Anders dus dan de Theravada-beschouwingen van hierboven.
Veel dichter bij mijn opvattingen zit het artikel 'Was the Buddha an Atheist? ; Preeminent Buddhist thinkers—Badiner, Kornfield, Batchelor, and Thurman—weigh in' door Philip Wolfson uit 'Tricycle' van januari 2015 (u ziet, het is en blijft een actueel thema, vgl ook het recente boek van Brad Warmer over God, of No God, dat is me niet duidelijk geworden)
Het betreft de stelling 'The Buddha was an atheist '
Alan Badiner zei hierover: " I would need time to do it, but there are passages from the Tripitaka that strongly indicate that the Buddha denied the existence of a creator god. Rather than classify him as an atheist or an agnostic, it would be more appropriate to use the term nontheist. An atheist believes only what he can see but, of course, the Buddha suggested that not all that you see is real. "
Stephen Batchelor's bijdrage aan deze discussie:
"I’m happy you are happy with nontheist. The problems are manifold. The term atheist as we use it today would not have been used in that way at the Buddha’s time. Nor, for that matter, would the concept nontheist. There are no equivalents for either in Pali or Sanskrit, though many Hindus today still regard the Buddha as a nastika, usually translated as nihilist but which means something like one who asserts there is nothing.
Again, the Buddha would have rejected this since he warns against the two extremes of atthi [it is] and natthi [it is not] and seeks to establish his dharma in the middle (madhyama), which does not lapse into the extremes of eternalism or annihilationism. The Buddha simply did not define himself or his teaching in such ways. So trying to capture him in these terms is bound to misrepresent him.
On the other hand, the only way we can talk about him and his vision is via the concepts of our own time and language, which has been the case throughout Buddhist history in the different countries in which it took root. I take nontheist to mean one who does not employ God as a necessary term in his or her teaching. In this sense, yes, the Buddha was a nontheist.
However since he is recorded in the Agganna Sutta as mocking and rejecting the very idea of God, he also comes close to being an atheist in the modern sense. It is probably best to drop trying to categorize the Buddha in any of these ways, to cultivate a healthy skepticism regarding views and opinions, and to concentrate on practicing the dharma instead. "
Helder is ook een reactie op deze pagina: 'The more complete view is the Buddha was non-god-centric, in that belief in a God or Gods is not the central feature of the Dhamma '.
Tenslotte een lang en objectief overzichtsartikel over 'God in Buddhism ' in Wikipedia.
Ook dat ga ik niet proberen samen te vatten. Slechts mijn conclusie dat dit voldoende argument is voor de uitdrukking 'een complexe en moeizame relatie' in de kop van deze blogtekst.
========================================================================
In de rechterkolom van deze blog staat permanent de tekst van een song van John Lennon:
"God is a concept
By which we measure
Our pain
I'll say it again
...
I don't believe in magic
I don't believe in I-ching
I don't believe in Bible
I don't believe in tarot
I don't believe in Hitler
I don't believe in Jesus
I don't believe in Kennedy
I don't believe in Buddha
I don't believe in Mantra "
... etc.
Dit geeft redelijk goed mijn opvatting weer: God is een concept. En concepten komen op en verdwijnen weer, zijn niet permanent, bestaan ook niet echt.
Subjectief gezegd: ik heb het concept God niet nodig, ook zonder denk ik ethisch en zinvol te kunnen leven, en doodgaan.
Ook geen God-light zoals de Wereldziel of Dharmakaya etc.
Alleen een onverschillig en leeg universum.
Goed nieuws voor de atheïst, dus ook voor de boeddhistische atheïst.
Dubbel nieuws zelfs.
* Het eerste is dat er ook vrolijke atheïsten zijn. Waldo Swijnenburg is er één van. Hij heeft een boek geschreven onder de titel 'De schoonheid en de troost van een wereldbeeld zonder God '. In de Volkskrant van 11 april een interview met hem. In OBA-Live (van HUMAN) ook, luister hier
* Het tweede is dat het universum mogelijk langzamer uitdijt dat we tot nu toe dachten. Het duurt misschien wel een miljard jaar langer voor het leeg is: wat een opluchting
Zie accelerating-universe-not-so-fast
========================================================================
Een paar maanden geleden (blog 14 jan.) noemde ik de discussie over het bewijzen van het wel of niet bestaan van God een non-onderwerp.
Vervolgens stortte ik me zelf in die discussie.
Zie bv de blog van Smedes , met mijn bijdragen in het eind daarvan. En zie ook hier
En in een andere discussie schreef ik:
In een TV-programma van de BOS 18 januari werd in een Soefi-tempel een kaars aangestoken met de volgende tekst: "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
Dit gebeurde ook voor de andere vijf wereldreligies.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat het boeddhisme een religie wordt genoemd.
Maar ik herken mezelf volstrekt niet in het noemen (en zelfs verheerlijken) van een kennelijk alomtegenwoordige God. Het boeddhisme wordt hier in een vaag-christelijk keurslijf geduwd, vanuit de wens dat alle religies in wezen dezelfde zijn.
Ik heb er geen bezwaar tegen dat juist de verschillen benoemd worden
Alleen dan is een gesprek met een 'we agree to disagree'
Trouwens, die verschillen zijn er ook binnen de boeddhistische tradities; sommige kunnen wel met God of het goddelijke of De Ene door één deur; andere (waaronder de mijne) hebben niets met God.
In het soort boeddhisme waarin ik me het meeste juist voel, zit geen God-concept.
Maar eigenlijk ging het me om iets anders: hoe moet je met een theïst een gesprek voeren als die niet alleen overtuigd is van het bestaan van God, maar tegelijk denkt te kunnen bewijzen dat God bestaat. Waarom iets willen 'bewijzen' als je er toch al in gelooft, begrijp ik niet, maar waarschijnlijk denkt zo'n Christen dat ik van bewijzen houd.
Zo'n discussie is eigenlijk onmogelijk, zeker als het ook gaat om een persoonlijk God.
Ik ga ook niet meer proberen enigszins tot elkaar te komen door te zeggen dat er wel 'iets is', een soort goddelijk principe; of agnostisch te zeggen het niet te weten; ik heb gewoon geen behoefte aan het concept God.
Met een Moslim is zo'n discussie ook onmogelijk, denk ik, maar die zal het niet gaan hebben over 'Allah-bewijzen' in een poging mij te overtuigen.
[Toen mij werd gezegd dat dit afstandelijk was en het om eigen ervaring ging, schreef ik:]
Okay, eigen ervaring.
M'n eigen ervaring is dat ik voel er niets van te menen, een rol te spelen om de ander te pleasen als ik zeg "Ter verheerlijking van de alom tegenwoordige God ontsteken wij het licht dat symbolisch de boeddhistische religie vertegenwoordigt"
M'n eigen ervaring is dat ik niet, nooit, het gevoel heb gehad dat God bestaat en ook nooit (na m'n tiende jaar) het gevoel heb gehad daar iets mee te missen.
Ik geef er de voorkeur aan, tegen mensen van allerlei religies over hun geloof te zeggen: we agree to disagree. En liever langs elkaar heen te leven dan te doen alsof we van alles gemeenschappelijk hebben.
[En tegen iemand anders die, in het kader van deze God-discussie, schreef dat God in onze innerlijke ziel zit en wij hem moeten respecteren en dankbaar zijn; bv over het feit dat we een dak boven ons hoofd hebben en elke dag een bord eten:]
Er is geen God, en hij/zij kan dus ook niet in onze ziel zitten (er is ook geen ziel). Respecteren kan nooit kwaad maar er is niets om te respecteren; en bedanken dus ook niet.
De kunst is m.i. om dankbaar te zijn zonder object van dankbaarheid.
Deze flarden van een standpunt maken, ook voor mezelf, duidelijker
waar ik sta t.a.v. de vraag over het bestaan van God. Duidelijkheid die maakte
dat ik mezelf nu atheïstisch boeddhist noem, scherper dan seculier boeddhist.
In onderstaand betoog geeft ik met een aantal citaten waar het boeddhisme (althans diverse boeddhisten) staan t.a.v. de Godsvraag.
En afsluitend kom ik dan op m'n eigen positie terug.
========================================================================
In het discussieplatform 'Dhamma Wheel' leverde de vraag 'Where is God in Buddhism? ' maar liefst 368 reacties op. Die ga ik dus niet samenvatten. Zie hier
Het betreft hier een (overwegend) Theravada-forum.
In de Theravada (in de traditionele vorm dan, er zijn ook beoefenaren die beïnvloed zijn door Mahayana - zie onder - en New Age visies) is het standpunt helder. Ik beperk me tot het geven van links.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Nyanaponika Thera.
Een genuanceerd artikel met een leuke aan Bertrand Russell toegeschreven oneliner
'It is improbable that the universe contains nothing better than ourselves.'
* 'Why we can be certain that God doesn’t exist' door Sujato noemde ik ook in januari.
* 'Buddhism and the God-idea ' door Ven. S. Dhammika is ook volstrekt helder:
'Question: Do Buddhists believe in a god? Answer: No, we do not.' Enzovoorts.
Het themanummer 'The God Issue ' van het electronische tijdschrift Inquiring Mind bevat een vijftiental artikelen over het thema 'God en Boeddhisme', de meeste geschreven door Mahayana-boeddhisten met duidelijke en nog steeds min of meer beleden theïstische (Christelijke of Joodse) wortels. Anders dus dan de Theravada-beschouwingen van hierboven.
Veel dichter bij mijn opvattingen zit het artikel 'Was the Buddha an Atheist? ; Preeminent Buddhist thinkers—Badiner, Kornfield, Batchelor, and Thurman—weigh in' door Philip Wolfson uit 'Tricycle' van januari 2015 (u ziet, het is en blijft een actueel thema, vgl ook het recente boek van Brad Warmer over God, of No God, dat is me niet duidelijk geworden)
Het betreft de stelling 'The Buddha was an atheist '
Alan Badiner zei hierover: " I would need time to do it, but there are passages from the Tripitaka that strongly indicate that the Buddha denied the existence of a creator god. Rather than classify him as an atheist or an agnostic, it would be more appropriate to use the term nontheist. An atheist believes only what he can see but, of course, the Buddha suggested that not all that you see is real. "
Stephen Batchelor's bijdrage aan deze discussie:
"I’m happy you are happy with nontheist. The problems are manifold. The term atheist as we use it today would not have been used in that way at the Buddha’s time. Nor, for that matter, would the concept nontheist. There are no equivalents for either in Pali or Sanskrit, though many Hindus today still regard the Buddha as a nastika, usually translated as nihilist but which means something like one who asserts there is nothing.
Again, the Buddha would have rejected this since he warns against the two extremes of atthi [it is] and natthi [it is not] and seeks to establish his dharma in the middle (madhyama), which does not lapse into the extremes of eternalism or annihilationism. The Buddha simply did not define himself or his teaching in such ways. So trying to capture him in these terms is bound to misrepresent him.
On the other hand, the only way we can talk about him and his vision is via the concepts of our own time and language, which has been the case throughout Buddhist history in the different countries in which it took root. I take nontheist to mean one who does not employ God as a necessary term in his or her teaching. In this sense, yes, the Buddha was a nontheist.
However since he is recorded in the Agganna Sutta as mocking and rejecting the very idea of God, he also comes close to being an atheist in the modern sense. It is probably best to drop trying to categorize the Buddha in any of these ways, to cultivate a healthy skepticism regarding views and opinions, and to concentrate on practicing the dharma instead. "
Helder is ook een reactie op deze pagina: 'The more complete view is the Buddha was non-god-centric, in that belief in a God or Gods is not the central feature of the Dhamma '.
Tenslotte een lang en objectief overzichtsartikel over 'God in Buddhism ' in Wikipedia.
Ook dat ga ik niet proberen samen te vatten. Slechts mijn conclusie dat dit voldoende argument is voor de uitdrukking 'een complexe en moeizame relatie' in de kop van deze blogtekst.
========================================================================
In de rechterkolom van deze blog staat permanent de tekst van een song van John Lennon:
"God is a concept
By which we measure
Our pain
I'll say it again
...
I don't believe in magic
I don't believe in I-ching
I don't believe in Bible
I don't believe in tarot
I don't believe in Hitler
I don't believe in Jesus
I don't believe in Kennedy
I don't believe in Buddha
I don't believe in Mantra "
... etc.
Dit geeft redelijk goed mijn opvatting weer: God is een concept. En concepten komen op en verdwijnen weer, zijn niet permanent, bestaan ook niet echt.
Subjectief gezegd: ik heb het concept God niet nodig, ook zonder denk ik ethisch en zinvol te kunnen leven, en doodgaan.
Ook geen God-light zoals de Wereldziel of Dharmakaya etc.
Alleen een onverschillig en leeg universum.
zaterdag 28 maart 2015
Wegens ongewijzigde omstandigheden en succes: opnieuw de Ananda Passion
In het algemeen doe ik weinig aan hergebruik van m'n blogteksten, ook niet in privé-komkommertijd, maar nu maak ik toch wel een uitzondering.
Omdat het Lijden van Christus, de Passie, ook dit jaar met Pasen weer volop in de belangstelling van media en mensen staat (net als verleden jaar en net zo als de jaren daarvoor en waarschijnlijk volgend jaar opnieuw), doe ik het ook: een thema opnieuw onder de aandacht brengen. En wel door de 'Ananda Passion ' van 16 april 2014 opnieuw te plaatsen.
Als de Christenen onder het motto 'frappez toujours ' doorgaan, kunnen wij het ook.
Er is maar één verschil: het EO-spektakel 'The Passion ' (waarom eigenlijk een Engelse titel?) vindt dit jaar in Enschede plaats en niet in Groningen (zie website )
========================================================================
De Ananda Passion
In deze week voor Pasen worden we doodgegooid met Passionen. Vooral natuurlijk de Matthäus. Nu ben ik een Bach-liefhebber en ook deze muziek is prima om aan te horen, hoewel wat lang. Maar al die bekende Nederlanders die naar DE uitvoering gaan (in Naarden), al die opzichtige vroomheid gedurende één week wordt me wat te veel.
En dan heb ik nog niet over het hele erge gebeuren: het TV-spektakel THE PASSION, dit jaar in Groningen; EO-topper .
Vandaar dat ik me afvraag: hebben boeddhisten ook een 'Passion'. Natuurlijk hebben ze (hebben we) een passie (hartstocht) en ook lijden (die andere betekenis van 'passie') hebben we.
Maar er is ook het verhaal van het sterven van de Boeddha. Opgetekend (volgens de overlevering) door zijn trouwe leerling Ananda in de Parinibbana Sutta van de Pali Canon.
Daarom in deze Lijdensweek de Ananda Passion: citaten uit de 16e sutta van de Digha Nikaya.
Het is een lange sutta, op mij maakt hij vaak de indruk dat een heleboel korte teksten aan elkaar zijn geplakt. Ik beperk me tot de aangekondigde dood en het sterven van de Boeddha.
Het is een beperkte selectie; de hele sutta kan beter in z'n geheel worden gelezen.
Opvallend (en die heb ik uitgebreid geciteerd) is de rol van Mara ; een soort godheid van het kwaad maar zich minstens voordoend als vriend van de Boeddha (en eigenlijk ook wel echt een vriend, vind ik, met Stephen Batchelor).
Daarnaast is er de smart van Ananda, die grote moeite had met het afscheid nemen; heel menselijk (maar hij werd, volgens de overlevering, later nog wel 'verlicht').
Eigenlijk is het een gewone, natuurlijke dood: Siddartha Gautanma, de historische Boeddha, was oud geworden (een jaar of 85) en ziek, z'n lichaam deed het steeds minder. En hield er op een dag mee op.
Bron: Het grote heengaan - Maha Parinibbana Sutta
" De zeer ernstige ziekte van de Gezegende
2.22. Daar sprak de Gezegende tot de monniken: "Ga nu, monniken, en zoek ergens in de omgeving van Vesali een onderkomen bij vrienden, kennissen of donateurs, en breng daar het regenseizoen door. Ikzelf zal het regenseizoen hier in Beluva doorbrengen." -- "Goed, Heer", antwoordden de monniken, en zij deden wat hen gezegd was. De Heer bracht het regenseizoen door in Beluva.
2.23. En gedurende het regenseizoen werd de Heer overvallen door een verschrikkelijke ziekte. Er ontstond een snerpende en zeer ernstige pijn in hem alsof hij eraan zou gaan sterven. Maar de Gezegende verdroeg dit allemaal indachtig, met helder begrip en zonder klagen. En hij dacht: "Het zou niet juist zijn als ik tot mijn uiteindelijke heengaan overga zonder mijn volgelingen toegesproken te hebben en afscheid van de gemeenschap van monniken te hebben genomen. Ik zal deze ziekte door de kracht van de wil onderdrukken en mij toeleggen op de wil om verder te leven." En zo gebeurde het dat de ziekte van de Gezegende afnam.
2.24. En de Gezegende herstelde van zijn ziekte. Zodra hij zich wat beter voelde, ging hij naar buiten en ging hij op een zetel zitten die voor hem, in de schaduw aan de voorkant van zijn verblijf, in gereedheid was gebracht. Toen kwam de Eerwaarde Ananda naar hem toe, begroette hem, ging aan een zijde zitten en zei: "Heer, ik heb gezien dat het goed gaat met de Heer! Ik heb gezien hoe de Heer dit alles geduldig verdroeg! En, Heer, mijn lichaam was als dat van een dronkaard. Ik verloor de controle over mezelf en alles om mij heen werd wazig vanwege de ziekte van de Gezegende! De enige gedachte die mij troostte was: 'De Heer zal niet het uiteindelijke Nibbana verwerven voordat hij enige laatste instructies aan de gemeenschap van monniken heeft gegeven.'"
2.25. "Maar, Ananda, wat verwacht de gemeenschap van monniken van mij nog meer? Ik heb de Dhamma onderwezen, Ananda, zonder enig onderscheid te maken tussen ingewijden en niet ingewijden; met betrekking tot de Leer, Ananda, heeft de Tathagata niet zoiets als een gesloten vuist van een leraar die iets achter houdt. Als er iemand is die denkt: 'Ik zal de gemeenschap van monniken leiden' of 'de gemeenschap van monniken is van mij afhankelijk', laat hem de gemeenschap van monniken dan enige instructies geven. Maar, Ananda, de Tathagata heeft niet het idee dat hij het is die de gemeenschap van monniken leidt of dat de gemeenschap van monniken van hem afhankelijk is. Welke instructie zou hij dan aan de gemeenschap van monniken nog moeten geven?"
"Ik ben nu zwak, Ananda, oud en versleten. Ik ben tachtig jaren oud, mijn leven zit erop. Net zoals een oude kar, Ananda, die met de grootst mogelijke moeite met riemen bij elkaar gehouden wordt, zo wordt ook het lichaam van de Tathagata in beweging gehouden. Het is alleen dan, Ananda, wanneer de Tathagata zijn aandacht terugtrekt van externe dingen en met de opheffing van bepaalde gevoelens -- wanneer hij in de tot eenheid geconcentreerde toestand van de geest verkeert[14] -- dat zijn lichaam nog enig comfort kent."
2.26. "Wees daarom, Ananda, als een eiland voor jullie zelf, een toevlucht voor jullie zelf, zoek geen externe toevlucht. Met de Dhamma als jullie eiland, met de Dhamma als jullie toevlucht, zoek geen andere toevlucht. En hoe, Ananda, is een monnik een eiland voor zichzelf, een toevlucht voor zichzelf, zoekt hij geen externe toevlucht? Hoe, zoekt hij, met de Dhamma als zijn eiland, met de Dhamma als zijn toevlucht, geen andere toevlucht? Hier (in deze leer), Ananda, beschouwt een monnik het lichaam als het lichaam, ijverig, volledig gewaar en indachtig, doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. En zo ook wanneer hij gevoelens als gevoelens beschouwt, de geest als de geest beschouwt, mentale objecten als mentale objecten beschouwt, ijverig, volledig gewaar en indachtig, en doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. Dat, Ananda, is hoe een monnik een eiland voor zichzelf is, een toevlucht voor zichzelf is, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt; dat is hoe hij de Dhamma als zijn eiland heeft, hoe hij de Dhamma als zijn toevlucht heeft, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt."
"En zij, Ananda, die nu leven of zij die leven wanneer ik ben heengegaan, als zij als een eiland voor zichzelf zijn, als zij een toevlucht voor zichzelf zijn, en geen andere toevlucht zoeken; diegenen die de Dhamma als hun eiland en toevlucht hebben en geen andere toevlucht zoeken; zij zijn het die het hoogste[15] zullen bereiken indien zij verlangend zijn om te leren."
Sectie 3: Het afstand doen van de wil om langer te leven
...
De smeekbede van Mara
3.7. En al gauw nadat Ananda vertrokken was, kwam Mara de Kwade naar de Heer, ging aan zijn zijde staan en zei: "Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen.'"
3.8. "En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! En de Gezegende heeft ook gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is geworden en onder goden en mensen goed verkondigd is.' En dit is allemaal op deze wijze uitgekomen. Dus, Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!"
De Gezegende geeft zijn wil om verder te leven op
3.9. Hierop sprak de Heer tot Mara, de Kwade: "Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan."
...
Mara's voormalige verzoek
3.34. "Eens, Ananda, verbleef ik te Uruvela, op de bank van de rivier de Nerañjara, aan de voet van de geitherders boom, kort na mijn verheven verlichting. En Mara, de Kwade, benaderde mij en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!'"
3.35. "Toen, Ananda, antwoordde ik Mara, de Kwade, met de woorden: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven en volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is en onder goden en mensen goed verkondigd is.'"
3.36. "En vandaag, Ananda, benaderde Mara mij wederom bij de Capala plaats, ging aan mijn zijde staan en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan (...). Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen (...). En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd (...)[29].'"
3.37. "En toen, Ananda, antwoordde ik Mara de Kwade, met de woorden: 'Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En op deze wijze, Ananda, heeft de Tathagata bij de Capala plaats, indachtig en volledig gewaar, zijn wil om verder te leven, opgegeven."
De smeekbede van Ananda
3.38. Hierop zei de Eerwaarde Ananda: "Heer, laat de Gezegende een eeuw blijven! Laat de Gelukkige tot het einde van een eeuw blijven Heer, voor het welzijn en het geluk van de mensheid, uit mededogen voor de wereld, voor het voordeel, het welzijn en geluk van goden en mensen!"
"Genoeg, Ananda! Smeek de Tathagata niet! Want de tijd, Ananda, voor deze smeekbede is voorbij!"
...
Maar jij, Ananda, was niet in staat om deze duidelijke suggestie, dit duidelijke gebaar te begrijpen dat jou door de Gezegende werd aangereikt en je smeekte de Tathagata niet om langer te blijven. Als je dat wel gedaan zou hebben, Ananda, zou de Tathagata je smeekbede de tweede keer geweigerd hebben, maar de derde keer zou hij ingestemd hebben. Daarom, Ananda, ligt de fout bij jou. Hierin heb je gefaald."
3.48. "Ananda, heb ik niet reeds vanaf het allereerste begin verteld, dat alles wat ons dierbaar en lief is aan verandering onderhevig is, dat wij hiervan moeten scheiden en dat deze dingen veranderen? Van datgene wat geboren is, geworden is, samengesteld is, onderhevig aan verval is, hoe kan iemand, Ananda, daarvan zeggen: 'Dat dit niet tot ontbinding zal komen!' Zulk een toestand van dingen kan niet bestaan! En van datgene, Ananda, dat de Tathagata verzaakt heeft, dat hij in de steek gelaten heeft, dat hij opgegeven en uitgeworpen heeft -- waarmee hij zijn wil om verder te leven opgegeven heeft -- is het woord van de Tathagata voor eens en voor altijd gesproken: 'Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En dat de Tathagata zulk een verklaring terug zou nemen voor de wil om verder te leven, is niet mogelijk."
...
6.7. Toen sprak de Heer tot de monniken: "Welnu, monniken, ik spoor jullie aan: alle samengestelde dingen hebben de aard van vergaan in zich! Bewerkstellig vastbesloten door indachtigheid jullie eigen bevrijding[50]!"
Dit waren de laatste woorden van de Tathagata.
Hoe de Gezegende heenging
6.8. Toen ging de Gezegende de eerste jhana binnen. En na deze verlaten te hebben, ging hij de tweede jhana binnen, de derde, en vervolgens de vierde. Toen, na het verlaten van de vierde jhana, ging hij de sfeer van de oneindige ruimte binnen, vanuit daar de sfeer van het oneindig bewustzijn, van daaruit de sfeer van niets-heid, van daaruit de sfeer van noch waarnemen noch niet waarnemen. Toen hij deze sfeer verlaten had, bereikte hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen.
Toen zei de Eerwaarde Ananda tegen de Eerwaarde Anuruddha: "Eerwaarde Anuruddha, de Heer is heengegaan." -- "Nee, vriend Ananda, de Heer is niet heengegaan. Hij heeft de staat van de opheffing van voelen en waarnemen bereikt[51]."
Toen, nadat hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen verlaten had, ging hij de sfeer van waarnemen noch niet waarnemen binnen, van daaruit de sfeer van niets-heid, vanuit daar de sfeer van oneindig bewustzijn en vanuit daar de sfeer van oneindige ruimte. Vanuit de sfeer van oneindige ruimte ging hij de vierde jhana binnen, de derde, de tweede en vervolgens de eerste. Vanuit de eerste jhana ging hij de tweede jhana binnen, de derde, de vierde. Nadat hij de vierde jhana verlaten had, verdween hij totaal.
De echo van de wereld
6.10. Toen de Gezegende was heengegaan, ontstond er een krachtige aardbeving, beangstigend en welke gepaard ging met donderslagen die door de lucht rolden.
... "
Omdat het Lijden van Christus, de Passie, ook dit jaar met Pasen weer volop in de belangstelling van media en mensen staat (net als verleden jaar en net zo als de jaren daarvoor en waarschijnlijk volgend jaar opnieuw), doe ik het ook: een thema opnieuw onder de aandacht brengen. En wel door de 'Ananda Passion ' van 16 april 2014 opnieuw te plaatsen.
Als de Christenen onder het motto 'frappez toujours ' doorgaan, kunnen wij het ook.
Er is maar één verschil: het EO-spektakel 'The Passion ' (waarom eigenlijk een Engelse titel?) vindt dit jaar in Enschede plaats en niet in Groningen (zie website )
========================================================================
De Ananda Passion
In deze week voor Pasen worden we doodgegooid met Passionen. Vooral natuurlijk de Matthäus. Nu ben ik een Bach-liefhebber en ook deze muziek is prima om aan te horen, hoewel wat lang. Maar al die bekende Nederlanders die naar DE uitvoering gaan (in Naarden), al die opzichtige vroomheid gedurende één week wordt me wat te veel.
En dan heb ik nog niet over het hele erge gebeuren: het TV-spektakel THE PASSION, dit jaar in Groningen; EO-topper .
Vandaar dat ik me afvraag: hebben boeddhisten ook een 'Passion'. Natuurlijk hebben ze (hebben we) een passie (hartstocht) en ook lijden (die andere betekenis van 'passie') hebben we.
Maar er is ook het verhaal van het sterven van de Boeddha. Opgetekend (volgens de overlevering) door zijn trouwe leerling Ananda in de Parinibbana Sutta van de Pali Canon.
Daarom in deze Lijdensweek de Ananda Passion: citaten uit de 16e sutta van de Digha Nikaya.
Het is een lange sutta, op mij maakt hij vaak de indruk dat een heleboel korte teksten aan elkaar zijn geplakt. Ik beperk me tot de aangekondigde dood en het sterven van de Boeddha.
Het is een beperkte selectie; de hele sutta kan beter in z'n geheel worden gelezen.
Opvallend (en die heb ik uitgebreid geciteerd) is de rol van Mara ; een soort godheid van het kwaad maar zich minstens voordoend als vriend van de Boeddha (en eigenlijk ook wel echt een vriend, vind ik, met Stephen Batchelor).
Daarnaast is er de smart van Ananda, die grote moeite had met het afscheid nemen; heel menselijk (maar hij werd, volgens de overlevering, later nog wel 'verlicht').
Eigenlijk is het een gewone, natuurlijke dood: Siddartha Gautanma, de historische Boeddha, was oud geworden (een jaar of 85) en ziek, z'n lichaam deed het steeds minder. En hield er op een dag mee op.
Bron: Het grote heengaan - Maha Parinibbana Sutta
" De zeer ernstige ziekte van de Gezegende
2.22. Daar sprak de Gezegende tot de monniken: "Ga nu, monniken, en zoek ergens in de omgeving van Vesali een onderkomen bij vrienden, kennissen of donateurs, en breng daar het regenseizoen door. Ikzelf zal het regenseizoen hier in Beluva doorbrengen." -- "Goed, Heer", antwoordden de monniken, en zij deden wat hen gezegd was. De Heer bracht het regenseizoen door in Beluva.
2.23. En gedurende het regenseizoen werd de Heer overvallen door een verschrikkelijke ziekte. Er ontstond een snerpende en zeer ernstige pijn in hem alsof hij eraan zou gaan sterven. Maar de Gezegende verdroeg dit allemaal indachtig, met helder begrip en zonder klagen. En hij dacht: "Het zou niet juist zijn als ik tot mijn uiteindelijke heengaan overga zonder mijn volgelingen toegesproken te hebben en afscheid van de gemeenschap van monniken te hebben genomen. Ik zal deze ziekte door de kracht van de wil onderdrukken en mij toeleggen op de wil om verder te leven." En zo gebeurde het dat de ziekte van de Gezegende afnam.
2.24. En de Gezegende herstelde van zijn ziekte. Zodra hij zich wat beter voelde, ging hij naar buiten en ging hij op een zetel zitten die voor hem, in de schaduw aan de voorkant van zijn verblijf, in gereedheid was gebracht. Toen kwam de Eerwaarde Ananda naar hem toe, begroette hem, ging aan een zijde zitten en zei: "Heer, ik heb gezien dat het goed gaat met de Heer! Ik heb gezien hoe de Heer dit alles geduldig verdroeg! En, Heer, mijn lichaam was als dat van een dronkaard. Ik verloor de controle over mezelf en alles om mij heen werd wazig vanwege de ziekte van de Gezegende! De enige gedachte die mij troostte was: 'De Heer zal niet het uiteindelijke Nibbana verwerven voordat hij enige laatste instructies aan de gemeenschap van monniken heeft gegeven.'"
2.25. "Maar, Ananda, wat verwacht de gemeenschap van monniken van mij nog meer? Ik heb de Dhamma onderwezen, Ananda, zonder enig onderscheid te maken tussen ingewijden en niet ingewijden; met betrekking tot de Leer, Ananda, heeft de Tathagata niet zoiets als een gesloten vuist van een leraar die iets achter houdt. Als er iemand is die denkt: 'Ik zal de gemeenschap van monniken leiden' of 'de gemeenschap van monniken is van mij afhankelijk', laat hem de gemeenschap van monniken dan enige instructies geven. Maar, Ananda, de Tathagata heeft niet het idee dat hij het is die de gemeenschap van monniken leidt of dat de gemeenschap van monniken van hem afhankelijk is. Welke instructie zou hij dan aan de gemeenschap van monniken nog moeten geven?"
"Ik ben nu zwak, Ananda, oud en versleten. Ik ben tachtig jaren oud, mijn leven zit erop. Net zoals een oude kar, Ananda, die met de grootst mogelijke moeite met riemen bij elkaar gehouden wordt, zo wordt ook het lichaam van de Tathagata in beweging gehouden. Het is alleen dan, Ananda, wanneer de Tathagata zijn aandacht terugtrekt van externe dingen en met de opheffing van bepaalde gevoelens -- wanneer hij in de tot eenheid geconcentreerde toestand van de geest verkeert[14] -- dat zijn lichaam nog enig comfort kent."
2.26. "Wees daarom, Ananda, als een eiland voor jullie zelf, een toevlucht voor jullie zelf, zoek geen externe toevlucht. Met de Dhamma als jullie eiland, met de Dhamma als jullie toevlucht, zoek geen andere toevlucht. En hoe, Ananda, is een monnik een eiland voor zichzelf, een toevlucht voor zichzelf, zoekt hij geen externe toevlucht? Hoe, zoekt hij, met de Dhamma als zijn eiland, met de Dhamma als zijn toevlucht, geen andere toevlucht? Hier (in deze leer), Ananda, beschouwt een monnik het lichaam als het lichaam, ijverig, volledig gewaar en indachtig, doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. En zo ook wanneer hij gevoelens als gevoelens beschouwt, de geest als de geest beschouwt, mentale objecten als mentale objecten beschouwt, ijverig, volledig gewaar en indachtig, en doet hij af met begeerte en verdriet met betrekking tot de wereld. Dat, Ananda, is hoe een monnik een eiland voor zichzelf is, een toevlucht voor zichzelf is, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt; dat is hoe hij de Dhamma als zijn eiland heeft, hoe hij de Dhamma als zijn toevlucht heeft, en hoe hij geen externe toevlucht zoekt."
"En zij, Ananda, die nu leven of zij die leven wanneer ik ben heengegaan, als zij als een eiland voor zichzelf zijn, als zij een toevlucht voor zichzelf zijn, en geen andere toevlucht zoeken; diegenen die de Dhamma als hun eiland en toevlucht hebben en geen andere toevlucht zoeken; zij zijn het die het hoogste[15] zullen bereiken indien zij verlangend zijn om te leren."
Sectie 3: Het afstand doen van de wil om langer te leven
...
De smeekbede van Mara
3.7. En al gauw nadat Ananda vertrokken was, kwam Mara de Kwade naar de Heer, ging aan zijn zijde staan en zei: "Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen.'"
3.8. "En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven, volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende! En de Gezegende heeft ook gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is geworden en onder goden en mensen goed verkondigd is.' En dit is allemaal op deze wijze uitgekomen. Dus, Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!"
De Gezegende geeft zijn wil om verder te leven op
3.9. Hierop sprak de Heer tot Mara, de Kwade: "Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan."
...
Mara's voormalige verzoek
3.34. "Eens, Ananda, verbleef ik te Uruvela, op de bank van de rivier de Nerañjara, aan de voet van de geitherders boom, kort na mijn verheven verlichting. En Mara, de Kwade, benaderde mij en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan tot het uiteindelijke heengaan! De tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Tathagata is gekomen! Nu is het de tijd voor het uiteindelijke heengaan van de Gezegende!'"
3.35. "Toen, Ananda, antwoordde ik Mara, de Kwade, met de woorden: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen, ware discipelen zijn geworden -- wijs, goed gedisciplineerd, vaardig en geleerd, kenners van de Dhamma, die in overeenstemming met de Dhamma leven en volgens een passend gedrag leven; en nadat zij de woorden van hun Meester geleerd hebben, in staat zijn deze te verkondigen, in detail uit te leggen en te verduidelijken; totdat zij in staat zijn verkeerde leerstellingen die zijn ontstaan, met het licht van de Dhamma te verwerpen en deze overtuigende en bevrijdende Dhamma te onderwijzen. Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan, totdat dit heilige leven dat door mij onderwezen is, gezegevierd heeft, bloeiend is, wijd en zijd goed bekend is en onder goden en mensen goed verkondigd is.'"
3.36. "En vandaag, Ananda, benaderde Mara mij wederom bij de Capala plaats, ging aan mijn zijde staan en zei: 'Heer, laat de Gezegende nu overgaan (...). Want de Gezegende heeft dit gezegd: 'Kwade, ik zal niet overgaan tot het uiteindelijke heengaan totdat mijn monniken en nonnen (...). En nu, Heer, zijn monniken en nonnen, lekenmannen en lekenvrouwen ware discipelen van de Gezegende geworden -- wijs, goed gedisciplineerd (...)[29].'"
3.37. "En toen, Ananda, antwoordde ik Mara de Kwade, met de woorden: 'Maak je niet druk, Kwade. Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En op deze wijze, Ananda, heeft de Tathagata bij de Capala plaats, indachtig en volledig gewaar, zijn wil om verder te leven, opgegeven."
De smeekbede van Ananda
3.38. Hierop zei de Eerwaarde Ananda: "Heer, laat de Gezegende een eeuw blijven! Laat de Gelukkige tot het einde van een eeuw blijven Heer, voor het welzijn en het geluk van de mensheid, uit mededogen voor de wereld, voor het voordeel, het welzijn en geluk van goden en mensen!"
"Genoeg, Ananda! Smeek de Tathagata niet! Want de tijd, Ananda, voor deze smeekbede is voorbij!"
...
Maar jij, Ananda, was niet in staat om deze duidelijke suggestie, dit duidelijke gebaar te begrijpen dat jou door de Gezegende werd aangereikt en je smeekte de Tathagata niet om langer te blijven. Als je dat wel gedaan zou hebben, Ananda, zou de Tathagata je smeekbede de tweede keer geweigerd hebben, maar de derde keer zou hij ingestemd hebben. Daarom, Ananda, ligt de fout bij jou. Hierin heb je gefaald."
3.48. "Ananda, heb ik niet reeds vanaf het allereerste begin verteld, dat alles wat ons dierbaar en lief is aan verandering onderhevig is, dat wij hiervan moeten scheiden en dat deze dingen veranderen? Van datgene wat geboren is, geworden is, samengesteld is, onderhevig aan verval is, hoe kan iemand, Ananda, daarvan zeggen: 'Dat dit niet tot ontbinding zal komen!' Zulk een toestand van dingen kan niet bestaan! En van datgene, Ananda, dat de Tathagata verzaakt heeft, dat hij in de steek gelaten heeft, dat hij opgegeven en uitgeworpen heeft -- waarmee hij zijn wil om verder te leven opgegeven heeft -- is het woord van de Tathagata voor eens en voor altijd gesproken: 'Het uiteindelijke heengaan van de Tathagata zal niet lang meer uitblijven. Over drie maanden zal de Tathagata overgaan tot zijn uiteindelijke heengaan.' En dat de Tathagata zulk een verklaring terug zou nemen voor de wil om verder te leven, is niet mogelijk."
...
6.7. Toen sprak de Heer tot de monniken: "Welnu, monniken, ik spoor jullie aan: alle samengestelde dingen hebben de aard van vergaan in zich! Bewerkstellig vastbesloten door indachtigheid jullie eigen bevrijding[50]!"
Dit waren de laatste woorden van de Tathagata.
Hoe de Gezegende heenging
6.8. Toen ging de Gezegende de eerste jhana binnen. En na deze verlaten te hebben, ging hij de tweede jhana binnen, de derde, en vervolgens de vierde. Toen, na het verlaten van de vierde jhana, ging hij de sfeer van de oneindige ruimte binnen, vanuit daar de sfeer van het oneindig bewustzijn, van daaruit de sfeer van niets-heid, van daaruit de sfeer van noch waarnemen noch niet waarnemen. Toen hij deze sfeer verlaten had, bereikte hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen.
Toen zei de Eerwaarde Ananda tegen de Eerwaarde Anuruddha: "Eerwaarde Anuruddha, de Heer is heengegaan." -- "Nee, vriend Ananda, de Heer is niet heengegaan. Hij heeft de staat van de opheffing van voelen en waarnemen bereikt[51]."
Toen, nadat hij de staat van de opheffing van voelen en waarnemen verlaten had, ging hij de sfeer van waarnemen noch niet waarnemen binnen, van daaruit de sfeer van niets-heid, vanuit daar de sfeer van oneindig bewustzijn en vanuit daar de sfeer van oneindige ruimte. Vanuit de sfeer van oneindige ruimte ging hij de vierde jhana binnen, de derde, de tweede en vervolgens de eerste. Vanuit de eerste jhana ging hij de tweede jhana binnen, de derde, de vierde. Nadat hij de vierde jhana verlaten had, verdween hij totaal.
De echo van de wereld
6.10. Toen de Gezegende was heengegaan, ontstond er een krachtige aardbeving, beangstigend en welke gepaard ging met donderslagen die door de lucht rolden.
... "
Abonneren op:
Posts (Atom)